ताण्डव
tāṇḍavaक्ली · neut.In 14 kośas: 17 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 1 as a meaning of another word.
गीतं गानं गेयं गीतिर्गान्धर्वमथ नर्तनम् ।नटनं नृत्यं नृत्तं च लास्यं नाट्यं च ताण्डवम् ॥ २८० ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 गे (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 त्यं (wrong syllable)
genderक्लीneut.
ताण्डवं नटनं नाट्यं लास्यं नृत्यं च नर्तने ।
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
गीतं गानमिति प्रोक्तं वाद्यमातोद्यमिष्यते ।नृत्यं तु ताण्डवं लास्यं त्रितयं नाट्यमुच्यते ॥ ९३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
ताण्डवं नटनं नाटयं लास्यं नृत्तं च नर्तनम् ।जायाजीवस्तु शैलूषः शैलालिभरतो नटः ॥ ११७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
ग्रामसंदिग्धमित्येवं दशधा गीतदुष्टता ।नर्त्तनं नटनं नाट्यं नृत्यं नृत्तं च ताण्डवम् ॥ ४८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
क्लीबप्राग्रीवनिष्ठेवताण्डवानामथापि च ।दैवपूर्वपल्लवानां लल्वकर्शांशयोरपि ॥ १८८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 र्व (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
करताली करर्द्धिः स्त्री तालमध्ये तु कुक्कुटी ।स्त्रियां गुणनिका च स्यात्ताण्डवं तु न योषिति ।नृत्यं नृत्तं नर्तनं च नाट्यं नटनं लास्ययुक् ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंक्लीm. n.
नृत्तं लास्यं तथा नृत्यं ताण्डवं नाट्यनर्तने ।नटनं चोच्चताले स्यात्पानगोष्ठ्यामपि स्मृतम् ॥ १९६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
त्रिदिवताण्डवपारशवं पुनःकुलिशकर्कशकोशविषा अपि ।कणिशमङ्कुशपाशकरीषकादिवसरोहिषमेषविशेषकाः ॥ १६१ ॥
द्रुतविलम्बितम्
genderपुंक्लीm. n.
लास्यं नृत्तं नर्त्तनकं नाट्यं नर्त्तनताण्डवे ।विपञ्ची तुंबिनी तन्त्री वीणा सप्तस्वरस्वना ॥ २३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
नर्तनं नाटकं नृत्यं लास्यं नाट्यं च ताण्डवम् ।अङ्गहारोऽङ्गविक्षेपो व्यञ्जकोऽभिनयो लयः ॥ १०४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
नर्तनं नटनं नृत्यं नृत्तं नाट्यं च ताण्डवम् ।लास्यञ्चेति हि वामानि कथ्यन्ते कोविदैः किल ॥ ४०५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
लासो लासं लास्यकञ्च ताण्डवोऽस्त्री नृतिः स्त्रियाम् ।लास्यताण्डवयोर्भेदो नृत्यशास्त्रे प्रकाशितः ।अथ वाद्यनृत्यगीतं नाट्यं तौर्यत्रिकं विदुः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंक्लीm. n.
तृणं त्रिणं खटं खेटं हरितार्जुनताण्डवम् ।तृण्यं तृणसमूहे स्यान्नाड्या तु नडसञ्चये ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कौर्मं चाष्टादशैतानि तावन्त्यन्यानि संख्यया ।सनत्कुमारताण्डवमानवमारीचवायवीयानि ॥ ९१८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
स्यादुद्धतं ताण्डवोऽस्त्री कैशिक्याद्यास्तु वृत्तयः ।तौर्यत्रिकं नृत्तगीतवाद्यं नाट्यं च तत् त्रयम् ॥ ९४५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
ताण्डवोऽस्त्री नृत्तलास्यनटनाक्षजनर्तनम् ।नटितिर्नाटकी रासो नृत्तं बाह्यं स्वकल्पितम् ॥ ७३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
ताण्डव as a meaning in nānārtha verses
- शब्दरत्नावली नाट्यभेषजे द्रुविकारे च भव्ये भाविनि वाच्यवत् । दस्युश्चौरे रिपौ पुंसि महासाहसिकेऽपि च ॥ दायः सोल्लुण्ठभाषायां भक्तव्यपितृवस्तुति । दाने च हरणे स्थाने खण्डनेऽपि च कुत्रचित् ॥ दिव्यं लवङ्गे स्त्रीधात्र्यां चारौ दिविभवे त्रिषु । दूष्यं वस्त्रगृहे क्लीबं दूषणीये तु वाच्यवत् ॥ दूत्यं दूतस्वभावे च भावे कर्मणि न द्वयोः । दैत्योऽसुरे स्त्रियां गन्धकूट्यां चण्डौषधावपि ॥ धन्याधात्र्यामामलक्यां धन्यं पुत्रवति त्रिषु । धान्यं त व्रीहिधन्याकनीवारादिषु द द्वयो ॥ धिष्ट्यं स्थाने गृहे शक्तावृक्षे च न द्वयोः । नाट्यं तौर्यत्रिके लास्ये ताण्डवेऽपि च न द्वयोः । नित्यन्तु सतते क्लीबं शाश्वते त्रिषु कीर्त्यते ॥ पथ्या स्त्रियां हरीतक्यां हिते पथभवे त्रिषु । पद्यं श्लोके तु शूद्रे ना स्त्रियां पद्या तु वर्त्मनि ॥ पाक्यं विड्लवणे क्लीबं यवक्षारे भवेत्पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.18