शारद
śāradaपुं · masc.In 17 kośas: 34 synonym verses, 9 as a nānārtha head word, 1 as a meaning of another word.
genderविadj.
genderपुंmasc.
हिमागमस्तु हेमन्ते वसन्ते पिकवान्धवः ।पुष्पसाधारणश्चापि ग्रीष्मे तूष्मायणो मतः ॥ २४ ॥आखोरपद्मौ वर्षे तु ऋतुवृत्तिर्युगांशकः ।कालग्रन्थिर्मासमलः संवत्सर्वर्तुशारदौ ॥ २५ ॥वत्स इद्वत्सर इडावत्सरः परवाणिवत् ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
क्षणमात्रानुरागी च हरिद्राराग उच्यते ।शाली श्रेयानधृष्टौ च प्रोक्तौ शालीनशारदौ ॥ ३७५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
चलपत्रः पिप्पले स्याच्छ्रीवृक्षः श्यामलोऽपि च ।सप्तपर्णे विशालत्वक् शारदः शर्वरीमुखः ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सत्कृत्यालङ्कृतां कन्यां यो ददाति स कूकुदः ।वीक्षापन्नो विलक्षेथाधृष्टे शालीनशारदौ ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
धृष्टे धृष्णो वियातश्च धृष्णक् स्यादस्तिमान्धनी ।स्यादधृष्टे तु शालीनः शारदोऽथातिकुत्सिते ॥ ४९ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
काण्डेक्षुर्वायसेक्षुः स्यादिक्षुकाण्डोऽपि चेक्षुरः ।कासेन्दुरिक्ष्वरिर्दर्भपत्रः शारद इत्यपि ॥ ३४१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शतात्सहस्रात्पत्रार्थं कमलं कुमुदं तु तत् ।कुमुच्च शारदं पुण्डरीकं कैरवमित्यपि ॥ १४१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्याच्छारदः शारदिक आतपो यः शरद्भवः ।तिग्मं तीक्ष्णं रौद्र-तीव्रे चण्डमुष्णद्रवाङ्कः [?] ॥ ४७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderविadj.
शरद्युप्ताः पच्यमानाः पुष्यन्तो वापि शारदाः ।स्याच्छारदः शारदिको यः शरत्कालजो गदः ॥ ९३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
तज्जमन्यच्छारदं स्यात्प्रावृषेण्यादयस्त्रिषु ।भवेच्छारदिकं श्राद्धं य[32b]च्छरत्कालसंभवम् ॥ ९४ ॥
metre not recognised
genderविadj.doubtful
संवत्सरो वत्सर-काल-पर्व-युगांशकाः शारदमासमासौ ।अब्दोऽत्र वर्षं च न हायनः स्त्रीसमाः स्त्रियां भूम्नि च वा शरदः स्त्री ॥ ९७ ॥
उपजातिःmetre not read in every linenearly उपजातिः
genderपुंmasc.
बहुत्वक्शाल्मलीपर्णस्त्रिपर्णो गुच्छपुष्पकः ।शारदः शारदी चाथ राजवृक्षः सुवर्णकः ॥ ५१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तत्कली स्याद्गन्धफला बहुलस्तु बकूलकः ।बाकूलकः सीधुगन्धो गूढपुष्पश्च शारदः ॥ ७३ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 द्ग (wrong syllable)
genderपुंmasc.
स्याद्भद्रतरुणी चाथ समौ बन्धू [क]-बन्धुकौ ।रक्तकः शारदो बन्धुजीवो माध्यं तु न द्वयोः ॥ ८१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पूर्णानकं पूर्णपात्रं हर्षाद्वर्द्धापकं च तत् ।प्रयत्नेन विना लब्धं स्वस्तिलब्धं विशेष्यवत् ।(?)प्रवारणं काम्यदानं हन्तकारो बलिः समौ ।बलेर्हितादौ बालेयं गदितं भेद्यलिङ्गकम् ॥याथाकथाचं तु यथाकथा चैव प्रदीयते ।प्रावृषेण्यं प्रावृषि यद्देयं शरदि शारदम् ॥ ७४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 प्रा (wrong syllable)
genderविadj.
स्थालीबिल्यास्त्रिषु स्थालीबिलीयाः कलमादयः ।आबर्हिमूला शाल्या स्यान्मूल्याः स्युर्भेद्यलिङ्गकाः ।तन्दुलोऽवहतव्रीहिगर्भो मुद्गस्तु शारदः ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रतीपः प्रतिकूलः स्यान्नमसस्त्वनुकूलवत् ।अधृष्टः शारदः प्रोक्तस्तत्र शालीन इत्यपि ।विलक्षो विस्मयापन्ने वाञ्छापन्नश्च स स्मृतः ॥ ४० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
स्थूलपर्णो दीर्घवृक्षः शारदो विषमच्छदः ।मदगन्धर्वशालत्वग् गजद्विट् शाल्मलीदलः ॥ ९६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मुद्गे तु प्रथनो लोभ्यो बलाटो हरितो हरिः ।पीतेऽस्मिन् वसुखण्डीरप्रवेलजयशारदाः ॥ ३९० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पीतेऽस्मिन्वसुखण्डीरप्रवालजयशारदाः ।वनमुद्गे तु कुट्टः स्यान्निगूढकुलिकाकुलाः ॥ २१० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शालीनः शारदोऽधृष्टेऽप्यहंयुः स्यादहंकृते ।कामनः कामुकः कामी[62] कमरोऽभीक एव च ॥ ९५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
genderविadj.
genderपुंmasc.
लोभ्यश्चेति हि नामानि पुनरत्र विशेषतः ।पोतेऽस्मिन् शारदश्चैव खण्डीरश्च जयो वसुः ॥ २११३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विदलः स्याच्चमरिको रक्तकाञ्चन ईरितः ।सप्तपर्णः शारदः स्यात् शारदी विषमच्छदः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सालस्तु राजनिर्यासो मोरटोऽङ्कोलपत्रकः ।सप्तपर्णस्त्वयुक्पर्णः शारदो विषमच्छदः ॥ ४९२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
द्वौ तु वन्ध्ये तिले स्यातां पिञ्जपेजौ तिलात् परौ ।मुद्गो बलाङ्गः पीतेऽस्मिन् वसुखण्डीरशारदाः ॥ १४२३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जारवायुस्तु हेमन्ते शारदः सारणः शरः ।गोगन्धनः पुरोवात उत्तरस्तु हिमानिलः ॥ ५४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सप्तपर्णो विशालत्वक्छारदो विषमच्छदः ।कोविदारे चमरिको रक्तपुष्पो युगच्छदः ॥ ४७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.doubtful
मुद्गस्तु प्रथनो लोभ्यो बलांगो हरितो हरिः ।पीतेऽस्मिन्वसुखण्डीरप्रवेलजयशारदाः ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सद्यस्तने तु साद्यस्कप्रत्यग्राभ्यग्रशारदाः ।ह्यस्तनश्वस्तनाद्याः स्युर्ह्यआदिस्थेषु वस्तुषु ॥ ८९ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
स्वरे निषादः श्वपचे प्रसाद-स्त्वनुग्रहे काव्यगुणे प्रसत्तौ ।स्वाच्छ्ये नवे च प्रतिभेऽप्यधृष्टेपीते तु मुद्गे नरि शारदः स्यात् ।स्त्री सप्तप[5b]र्णेऽम्बुकणागतश्चस्याद्दारदः पारदहिङ्गुलार्थः ।विषेऽप्यथो सर्पिषि तोयदं स्या-न्ना मुस्तके वारिधरेऽपि तद्वत् ॥ ३४ ॥
उपजातिःmetre not read in every linenearly उपजातिः: pāda 1, syllable 4 प (wrong syllable)
मेनादस्तु त्रयश्छागमार्जारकशिखण्डिनः ।विशदः पाण्डरे व्यक्ते शारदोजलदेऽपि च ॥ २११ ॥
अनुष्टुप्
meaningsजलद
स्त्रियां च शारदी तोयपिप्पलीसप्तपर्णयोः ।संवित्सङ्केतकेऽपि स्यात्समर्यादोन्तिके स्थिरे ॥ २१२ ॥
अनुष्टुप्
शारद as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु केसरव्यञ्जनोने तथा ना कषाये र[58b]से केसरः स्त्री न किञ्जल्कवाची यदि । पुंसि पुंनागके चम्पके शारदे स्याच्च सिंहच्छटावाचकस्तादृशः ॥ ६३ ॥ Koṣakalpataru 6.27.63