मूढ
mūḍhaवि · adj.In 15 kośas: 12 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 11 as a meaning of another word.
दानशीलः स वदान्यो वदन्योऽप्यथ बालिशः ॥ ३५१ ॥मूढो मन्दो यथाजातो बालो मातृमुखो जडः ।मूर्खोऽमेधो विवर्णाज्ञौ वैधेयो मातृशासितः ॥ ३५२ ॥देवानांप्रियजाल्मौ च दीर्घसूत्रश्चिरक्रियः ।
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
genderविadj.
वैधेयो बालिशो बालो जडो जाल्मो यथोद्गतः ।मूढो मन्दो विवर्णश्च मूर्खः स्यान्मातृशासितः ॥ ३३६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
श्वासहेतुः सुषुप्तिश्च सुखदा सुखसुप्तिका ।मूर्च्छा तु मूर्च्छनं मूढं वैचित्यं कश्मलं लयः ॥ १११ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
ज्ञाता तु विदुरो विन्दुर्यथाजातस्तु बालिशः ।देवानांप्रिय-मूर्खाज्ञ-मूढ-वैधेय-पामराः ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
मुग्धो मूढो जडो नेडो मूको मूर्खश्च कद्वदः ।स देवानां प्रियोऽप्राज्ञो मन्दः धीनामवर्जितः ॥ १६६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वैधेयो मूढमन्दौ च यथाजातोऽपि बालिशः ।देवानां वल्लभो जाल्मः क्रियाकुण्ठेऽथ कथ्यते ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मूर्खो मन्दो जडो मूढो बालोऽज्ञो जाल्मबालिशौ ।शठः कुण्ठश्च वठरो निर्बुद्धिश्च निरक्षरः ॥ ११७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मातृमुखश्च मूढोऽज्ञो मन्दश्च नामवर्जितः ।बालोऽमेधाः विवर्णश्च वैधेयश्च यथोद्गतः ॥ ५२१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderविadj.
मूर्खो मूढाज्ञवैधेययथाजाताश्च वालिशः ।कदर्ये कृपणः क्षुद्रः किम्पचानः मितम्पचः ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
स्तुतनुतशस्तपनायितपनितेडितपणायितं पणितम् ।मूढे मूर्खवृथाजातमातृशिष्टाज्ञबालिशाः ॥ १६३८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderविadj.
मूर्खे त्वनेडो देवानांप्रियो यो नामवर्जितः ।अपि वैधेयमूढाज्ञा मातृशिष्टयथोद्गतौ ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
क्लीबं तु मोहने ना तु पश्वन्वेषणयोर्मृगः ।मृगशीर्षाख्यनक्षत्रे तद्युक्ते कालमात्रके ॥ १०२१ ॥
अनुष्टुप्
meaningsमोहन
doubtful
दृढं त्वतिशयस्थूले स्यात्प्रगाढनितान्तयोः ।माढिः स्त्री पत्रभङ्गे च तथा दैन्यप्रकाशने ॥मूढः शिशौ तन्द्रिते च वाढा च दीप्तिमुख्ययोः ।बाढं प्रतिज्ञादृढयो रूढं जातप्रसिद्धयोः ॥व्यूढः पृथुलविन्यस्तसंहतेष्वभिधेयवत् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 च (wrong syllable)
मूढ as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् मूर्छितविविक्तौ पूतविजनौ मूर्छितौ मूढसोच्छ्रयौ ॥ ८२ ॥ Amarakośa 3.3.82
- नामलिङ्गानुशासनम् मन्दमूढाल्पापटुनिर्भाग्या मन्दाः स्युर्द्वौ तु शारदौ । प्रत्यग्राप्रतिभौ विद्वत्सुप्रगल्भौ विशारदौ ॥ ९५ ॥ Amarakośa 3.3.95
- धरणिकोश मन्दमन्दाः स्वैराल्परोगार्तमूढाभाग्यशनैश्चराः । [50] हस्तिजातिप्रभेदे च मन्दो मन्दरतो नरः ॥ Dharaṇikośa 17.3.4
- धरणिकोश मुग्धगाधः स्थाने च लिप्सायां व्याधो मृगयुदुष्टयोः । मुग्धः स्यात्सुन्दरे मूढे स्निग्धे वत्सलचिक्कणे ॥ Dharaṇikośa 18.1.3
- कोषकल्पतरु मुग्धबाधा निषेधेऽपि च दुःख उक्ता सुधा तु मूर्वाविकसास्नुहीषु । विलेपवस्तुन्यमृतेऽथ संधा स्थितौ च संवि[8b]द्यथ लालसायाम् । श्रद्धातिभक्तौ क्रमतस्तु वृद्धौ स्पर्धापि संघर्षणसाम्ययोः स्यात् । मुग्धोऽन्यवत्सुन्दरमूढयोः स्या- द्विधुः सुधांशौ गरुडध्वजे च ॥ ६४ ॥ Koṣakalpataru 6.20.64
- नानार्थार्णवसंक्षेप मुग्धमूढे सौम्ये च मेध्यं तु बलाहकभवे तथा । मेघसाधौ च याप्यं तु यापनीये विगर्हिते ॥ २० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.4.20
- नानार्थार्णवसंक्षेप मूर्छितकदर्याढ्ये मूर्छितस्तु मूढसोच्छ्राययोरपि । अजयस्तु प्रवृद्धेऽपि वदान्यस्त्वपि दातरि ॥ ४६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.4.46
- शब्दरत्नावली वोढृवोढा ना भारिके मूढे परिनेतरि कुत्रचित् । सोढा शक्रे भिन्नलिङ्गस्तितिक्षासंयुतेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.14.4
- शब्दरत्नावली मूर्च्छितमरुत्समीरे देवे ता ग्रन्थिपर्णे नपुंसकम् । मूर्च्छितं चोच्छ्रये मूढे मूषितं खण्डते भिदि ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.126
- शब्दरत्नावली मुग्धमेधो यज्ञे स्त्रियां बुद्धौ मुग्धः सुन्दरमूढयोः । राधो वैशाखमासे ना राधा चित्रे च धन्विनाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.19.10
- वैजयन्ती मूर्च्छितभावितौ लब्धवासितौ भुजिष्यौ स्वैरिकिङ्करौ । मधुरौ स्वादुसुन्दरौ मूर्च्छितौ मूढसोच्छ्रयौ ॥ २२ ॥ Vaijayantī 7.4.22