वदान्य

vadānyaवि · adj.

In 18 kośas: 15 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 4 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य मर्त्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 3.18 · p. 18

दानशीलः स वदान्यो वदन्योऽप्यथ बालिशः ॥ ३५१ ॥मूढो मन्दो यथाजातो बालो मातृमुखो जडः ।मूर्खोऽमेधो विवर्णाज्ञौ वैधेयो मातृशासितः ॥ ३५२ ॥देवानांप्रियजाल्मौ च दीर्घसूत्रश्चिरक्रियः ।

अनुष्टुप्metre not read in every line

genderपुंmasc.

नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह विशेष्यनिघ्नवर्गः Amarakośa 3.1.8

स्युर्वदान्यस्थूललक्ष्यदानशौण्डा बहुप्रदे ।

अनुष्टुप्

वदान्यवि स्थूललक्ष्यवि दानशौण्डवि बहुप्रदवि

genderविadj.

हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध भूमिकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 2.366 · p. 43

प्रियवाग्दानशीलश्च वदान्यः परिकीर्तितः ।भवेदक्षिगतो द्वेष्यः प्रणाय्योऽसम्मतो मतः ॥ ३६६ ॥

अनुष्टुप्

प्रियवाच्वि दानशीलवि वदान्यवि अक्षिगतवि द्वेष्यवि प्रणाय्यवि असंमतवि

genderविadj.

द्विरूपध्वनिसङ्ग्रह Dvirūpadhvanisaṅgraha · भरतमल्लिक Dvirūpadhvanisaṅgraha 258 · p. 76

अनुदारोऽप्युदारः स्यादनुदग्र उदग्रवत् ।वादान्यः स्याद्वदान्योऽपि मार्षो मारिष उच्यते ॥ २५८ ॥

अनुष्टुप्

अनुदारवि उदारवि अनुदग्रवि उदग्रवि वादान्यवि वदान्यवि मार्षपुं मारिषपुं

genderविadj.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव विशेष्यनिघ्नकाण्डः Kalpadrukośa 1.9.8 · p. 215

दक्षिणीयो दक्षिणार्हस्तत्र दक्षिण्य इत्यपि ।स्युर्वदान्यस्थूललक्षदानशौण्डा बहुप्रदे ॥ ८ ॥

अनुष्टुप्

दक्षिणीयवि दक्षिणार्हवि दक्षिण्यवि वदान्यवि स्थूललक्षवि दानशौण्डवि

genderविadj.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव विशेष्यनिघ्नकाण्डः Kalpadrukośa 1.9.9 · p. 215

वदान्यो दानशीलः स्यादुदारश्चानुदारवत् ।त्यागी च स्थूललक्षोपि वरदस्तु समर्द्धकः ॥ ९ ॥

अनुष्टुप्

वदान्यवि दानशीलवि उदारवि त्यागिन्वि स्थूललक्षवि वरदवि समर्द्धकवि

genderविadj.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.18 · p. 3

मित्रयुर्लोकयात्राविद्धर्मयुर्धार्मिकः स्मृतः ।दातोदारो वदान्यस्तु वदन्यो दाक-दानपौ ॥ १८ ॥

अनुष्टुप्

मित्रयुवि धर्मयुवि धार्मिकवि दातृवि उदारवि वदान्यवि वदन्यवि दाकवि दानपवि

genderविadj.

नाममालिका Nāmamālikā · भोज भूम्यादिनामधेयप्रकरणम् Nāmamālikā 3.8 · p. 9

क्षीरोदे कलशाब्धिः स्यान्मधुरो माधवालयः ।लक्ष्मीगुरुर्वदान्यश्च हरिश्वशुर इष्यते ॥ ८ ॥

अनुष्टुप्

कलशाब्धिपुं मधुरपुं माधवालयपुं लक्ष्मीगुरुपुं वदान्यपुं हरिश्वशुरपुं

genderपुंmasc.

परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास चतुर्थः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 4.17 · p. 103

वदन्यो दानशीले स्याद्वदान्योऽपि च दृश्यते ।मूर्खो बालो जडोऽमेधो विवर्णो मातृशासितः ॥ १७ ॥

अनुष्टुप्

वदन्यपुं वदान्यपुं मूर्खपुं बालपुं जडपुं अमेधपुं विवर्णपुं मातृशासितपुं

genderपुंmasc.

पर्यायशब्दरत्न Paryāyaśabdaratna · धनञ्जयभट्ट ऊर्ध्वलोकसर्गः Paryāyaśabdaratna 1.85 · p. 12

दवो द वो वसुर्दक्ष उदर्चिर्भास्करोऽपि च ।त्रिधामा च वदान्यश्च विष्करो वेसुरिस्तथा ॥ ८५ ॥

अनुष्टुप्

दवपुं दावपुं वसुपुं दक्षपुं उदर्चिस्पुं भास्करपुं त्रिधामन्पुं वदान्यपुं विष्करपुं वेसुरिपुं

genderपुंmasc.

शारदीयाख्यनाममाला Śāradīyākhyanāmamālā · हर्षकीर्ति संकीर्णवर्गः Śāradīyākhyanāmamālā 3.5.73 · p. 41

विख्यातः प्रथितो ज्ञातः प्रतीतो विश्रुतोऽपि च ।दातोदारो वदान्यश्च त्राता गोप्ता च रक्षकः ॥ ७३ ॥

अनुष्टुप्

विख्यातवि प्रथितवि ज्ञातवि प्रतीतवि विश्रुतवि दातृवि उदारवि वदान्यवि त्रातृवि गोप्तृवि रक्षकवि

genderविadj.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि मर्त्यविभागः Suśīlanāmamālā 4.520 · p. 66

वदान्यस्तु वदन्यश्च दानशीलः स कथ्यते ।अथ मूर्खो यथाजातो बालिशो मातृशासितः ॥ ५२० ॥

अनुष्टुप्

वदान्यवि वदन्यवि मूर्खवि यथाजातवि बालिशवि मातृशासितवि

genderविadj.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश प्राणिवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 4.1.7 · p. 159

दक्षिणार्हः दक्षिणीयो दक्षिण्योऽपि निगद्यते ।वदान्यश्च स्थूललक्षः स्थूललक्ष्यो बहुप्रदः ॥दानवीरो दानशौण्डो दानपूर्णोऽपि कुत्रचित् ।आयुष्मानपि दीर्घायुर्भवेज्जैवातृकोऽपि च ॥

अनुष्टुप्

दक्षिणार्हवि दक्षिणीयवि दक्षिण्यवि वदान्यवि स्थूललक्षवि स्थूललक्ष्यवि बहुप्रदवि दानवीरवि दानशौण्डवि दानपूर्णवि आयुष्मत्वि दीर्घायुस्वि जैवातृकवि

genderविadj.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वाचनाचार्यश्रीसाधुसुन्दरगणि तृतीयः काण्डः Śabdaratnākara 3.12 · p. 189

अत्यन्तकुत्सिते, क्षिष्णुर्णान्तो निराकरिष्णुके ।प्रियंवदे शक्नु-शक्लौ वदान्यश्च वदन्ययुक् ॥ १२ ॥

metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 नि (wrong syllable)

क्षिष्णुपुं शक्नुपुं शक्लपुं वदान्यपुं वदन्यपुं

genderपुंmasc.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण विशेष्यनिघ्नाध्यायः Śabdaratnākara 3.6.1592 · p. 192

इभ्यस्त्वाढ्यो धनी स्यात् परिवृढ इन ईशोऽधिभूः स्वास्यधीशो ।नेता नाथोऽधिपोऽपि प्रभुरथ बहुदः स्थूललक्षो वदान्यः ॥ १५९२ ॥

स्रग्धरा

इभ्यवि आढ्यवि धनिन्वि परिवृढवि इनवि ईशवि अधिभूवि स्वामिन्वि अधीशवि नेतृवि नाथवि अधिपवि प्रभुवि बहुदवि स्थूललक्षवि वदान्यवि

genderविadj.

नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह नानार्थवर्गः Amarakośa 3.3.305

रूप्यं प्रशस्ते रूपेऽपि वदान्यो वल्गुवागपि ।

अनुष्टुप्

meaningsवल्गुवाच्

धरणिकोश Dharaṇikośa · धरणिदास यार्धश्लोकः Dharaṇikośa 25.2.26 · p. 154

वदान्यो दानशीले स्याद्वदान्यो वर्णवागपि ।पर्जन्यो मेघशब्दे स्यादिन्द्रे च ध्वनदम्बुदे ॥

अनुष्टुप्

meaningsदानशील वर्णवाच्

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ यान्ताः Koṣakalpataru 6.26.68 · p. 296

स्यात्स्त्रीणां रतबन्धभिद्यथ हयौघेऽश्वीयमन्त्ये हिते ।त्वश्वेभ्यः परवच्च, रेतसि पुनः श्रोत्रादिके चेन्द्रियम् ।शिश्नेऽन्त्ये च जघन्यमन्यवदिहावद्ये, वदान्यः पुनःस्याद्दातर्यपि चारुवाचि परवत्पर्जन्यइन्द्रेऽपि च ॥ ६८ ॥

शार्दूलविक्रीडितम्

meaningsदातृ चारुवाच्

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् वाच्यलिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.4.46 · p. 45

कदर्याढ्ये मूर्छितस्तु मूढसोच्छ्राययोरपि ।अजयस्तु प्रवृद्धेऽपि वदान्यस्त्वपि दातरि ॥ ४६ ॥

अनुष्टुप्

meaningsदातृ

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् वाच्यलिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.4.47 · p. 45

वल्गुवाग्वाग्मिनोश्चापि वरदन्तु समर्धके ।प्रसन्ने वल्लभस्तु स्यादध्यक्षे दयितेऽपि च ॥ ४७ ॥

अनुष्टुप्

meaningsवल्गुवाच्वाग्मिन्

doubtful

त्रिकाण्डशेष Trikāṇḍaśeṣa · पुरुषोत्तमदेव नानार्थवर्गः Trikāṇḍaśeṣa 3.3.321 · p. 203

लयो युक्ते च लभ्यं स्याद्विषयौ देशगोचरौ ।वर्गप्रस्थानयोर्व्रज्या वदान्यस्त्यागवान् सुवाक् ॥ ३२१ ॥

अनुष्टुप्

meaningsत्यागवत्सुवाच्

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश अर्थवल्लिङ्गाध्यायः Vaijayantī 7.4.26 · p. 256

पृथौ कराले विकटो विसृतं विगते तते ।वदान्यो वल्गुवाग्दात्रोर्वरीयान् सत्तमेऽत्युरौ ॥ २६ ॥

अनुष्टुप्

meaningsवल्गुवाच्दातृ

वदान्य as a meaning in nānārtha verses

कोषकल्पतरु दक्षिणसेके प्रोक्षणमीरितं च हननेऽथो लक्षणो लक्ष्म[281b]णः सौमित्रौ नरि सारसे च चरमेत्याख्यासु चिह्नेष्वपि । सारस्यौषधिभेदगौ तु वनिते स्तो दक्षिणस्त्वन्यव- त्प्रोक्तो दक्षिणजे वदान्यसरलान्यच्छन्दवर्तिष्वपि ॥ २४ ॥ Koṣakalpataru 6.15.24
कोषकल्पतरु धनदश्रीदे पुमान्स्याद्धनदो वदान्ये । स्यान्मुस्तकेऽब्दे जलदोऽथ पुष्प- रसे च मांस्यां नलदं च सेव्ये ॥ २९ ॥ Koṣakalpataru 6.19.29
कोषकल्पतरु शौटीरपुमान्करीरः कलशे द्रुभेदे स्त्री चीरिकायां करिदन्तमूले । शौटीर उक्तः सुभटे वदान्ये किर्मीरमाहुर्नरि नागरङ्गे ॥ ५५ ॥ Koṣakalpataru 6.27.55
कोषकल्पतरु सरलचूर्णे तिलानां पललं च मांसे पङ्केऽथ ना राक्षसवाचकं स्यात् । ना पूतिकाष्ठे सरलो वदान्ये- ऽवक्रार्थको भेद्यगतः प्रदिष्टः ॥ ९८ ॥ Koṣakalpataru 6.28.98