घृणा
ghṛṇāस्त्री · fem.In 16 kośas: 24 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 5 as a meaning of another word.
जुगुप्सा तु घृणाथ स्याद्विस्मयश्चित्रमद्भुतम् ॥ ३०३ ॥चोद्याश्चर्ये शमः शान्तिः शमथोपशमावपि ।तृष्णाक्षयः स्थायिनोऽमी रसानां कारणं क्रमात् ॥ ३०४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
महेच्छे तूद्भटोदारोदात्तोदीर्णमहाशयाः ।महामना महात्मा च कृपणस्तु मितंपचः ॥ ३६७ ॥कीनाशस्तद्धनक्षुद्रकदर्यदृढमुष्टयः ।किंपचानो दयालुस्तु कृपालुः करुणापरः ॥ ३६८ ॥सूरतोऽथ दया शूकः कारुण्यं करुणा घृणा ।कृपानुकम्पानुक्रोशो हिंस्रे शरारुघातुकौ ॥ ३६९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 श (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
उत्साहवर्धनो वीरः कारुण्यं करुणा घृणा ।कृपा दयानुकम्पा स्यादनुक्रोशोऽप्यथो हसः ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
genderस्त्रीfem.
अनुक्रोशः कृपा शूकं दया च करुणा घृणा ।प्रतिक्षणमभीक्ष्णं च भूयः स्यादसकृन्मुहुः ॥ ७२४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
घृणाऽनुकम्पानुक्रोशश्च कारुण्यं च प्रगीयते ।मन्दाक्षं ह्रीस्त्रपा लज्जा व्रीडा सापत्रपान्यतः ॥ १०६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अनुकम्पा तु करुणा दया चापि कृपा घृणा ।स्त्रियां स्युः पुंस्यनुक्रोशः कारुण्यं न स्त्रियामथ ॥ १०५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
झञ्झा यात्रा घटा घोटा घण्टा घाटा छटा जटा ।स्यात्पोटा भिः सटोर्णा च करुणाघोणया घृणा ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कृपानुकम्पा करुणा घृणा च दयया सह ।शूकोऽस्त्री ना न्वनुक्रोशः कारुण्यं च दरस्त्रिषु ॥ १२७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
घृणा जुगुप्सा वीज्या स्यादृतीया च हृणीयमा(?) ।ऋतिर्ह्रणीयाथ शमः शमथोपशमावपि ।तृष्णा[58a]क्षयः स्त्रियां शीतिर्विस्मयश्चित्रमद्भुतम् ॥ १३६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
शाणीन्द्राणी द्रुणी[225a]गोणी कृपाणी चूर्णिरेषणी ।तूर्णिर्वेणिः करेणूर्णा ववर्णा दक्षिणा घृणा ॥ ४९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
पणादयः शब्दाः पुंसि भवन्ति । अयं पणो विंशतिगण्डकः । अयं गुणः सङ्ख्याख्यः शुक्लादिः[दि] पाटलादिश्च । अयं गणः सङ्घातः । अयं कणः परमाणुः । शोणो नदः । किणो निकषः । फणो भुजङ्गः । घुणः कीटविशेषः । शाणः पाषाणविकारः । बाणः शरः असुरः घृष्टिका च । अयं चूर्णः शकलः खण्ड इत्यर्थः । अयं पन्था मार्गः । अयं बाष्पोऽश्रु । अयमूष्मा घर्मः । अयमध्वा मार्गः । नित्यग्रहणं विभाषानिवृत्त्यर्थम् ।नपुंसके श्वभ्रतृणरणार्णानि ।वीणातूणाघोणाघृणास्तु नियतं स्त्रियां विद्यात् ॥ २७ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
एते नपुंसकलिङ्गे भवन्ति । इदं श्वभ्रं गर्त्तः । इदं तृणं गृहच्छादनद्रव्यविशेषः । रणं युद्धम् । ऋणमुद्धारः अधमर्णश्च । एतान् शब्दान् स्त्रियां नियतं निश्चितं विद्यात् । इयं वीणा वाद्यविशेषः । तूणा इषुधिः । इयं घोणा नासिका । इयं घृणा दयाबुद्धिः । तुशब्दः पादपूरणे ।यदनान्तमकर्त्तरि तन्नपुंसके विद्ध्यनिः स्त्रियामेव ।यौ?भावेऽणापौ तौ पुंस्युक्तौ मन्युमृत्यू च ॥ २८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
दयालुः करुणासक्तः कृपालुः सूरतोऽपि सः ।कृपा दया घृणा शूकोऽनुकम्पा करुणापि च ॥ ३५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
रीढा राढा तथा दाढा त्रिवृता तृणता सिता ।वर्वणोर्णा घृणा स्थूणा दक्षिणा लिखिता चिता ॥ ४९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
दयानुकम्पा करुणानुक्रोशश्च कृपा घृणा ।प्रसनता प्रसत्तिश्च प्रसादोऽनुग्रहो हितम् ॥ ८३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 न (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
भयङ्करं तथा भीष्मं प्रतिभयं च भासुरम् ।आभीलं डमरं चैव जुगुप्सा तु घृणा खलु ॥ ४४३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 भ (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
वीरे स्थायी समुत्साहो भयानके भयं भवेत् ।स्थायीभावश्च बीभत्से जुगुप्सा च घृणाथवा ॥ ४४७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 न (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
अथ दया घृणा शूकः कारुण्यं करुणा कृपा ।अनुक्रोशोऽनुकम्पा स्याद्
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 द (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 श (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
विशाय उपशायश्च पर्यायशयने द्वयम् ।स्यादर्तनं हृणीया च ऋतीया च घृणार्थके ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
एवमादीनि शृङ्गारवीक्षितानि मृगीदृशाम् ।रणोत्साहोद्धतो वीरः कारुण्यं तु कृपा घृणा ॥ ९६६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
मोहो वीज्या जुगुप्सा च हृणीया हृणिया घृणा ॥ १८६ ॥
genderस्त्रीfem.
उग्रता तूग्रिका रौद्री करुणा तु दया कृपा ।घृणानुकंपानुक्रोशः कारुण्यं चाथ कौक्कुटे ॥ १९२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
क्लेशायासौ जुगुप्सा तु हृणीया हृणिया घृणा ।ऋतिः कुत्साप्युपक्रोशो गर्हा दोषश्च गर्हणा ॥ १९३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
प्रतिपत्प्रतिपत्तावपि शादः शष्पे घृणा जुगुप्सायाम् ।उत्तालमुन्नतेऽपि श्रेष्ठेऽपि निगद्यते सुरभिः ॥ ८०० ॥
आर्या
meaningsजुगुप्सा
घृणा as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश ऋतिऋतिर्गतौ घृणायां च स्पर्धायामशुभेऽपि च । धाता स्याद्धारकः पोष्टा धातारौ विधिवेधसौ ॥ Dharaṇikośa 15.2.8
- नानार्थार्णवसंक्षेप जुगुप्साजिगीषाशब्द उद्दिष्टो व्यवसायजयेच्छयोः । जुगुप्सा तु घृणायां च निन्दायां चाथ झल्लरी ॥ ३३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.1.33
- परमानन्दीयनाममाला ऋतिऋतिः स्पर्धाघृणादेवमातृष्वपि गतावृतिः । ऋणं दुर्गे जले देये ऋक्षं नक्षत्रवाचकम् ॥ ७७ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.4.77
- शब्दरत्नाकर ऋतीयाऋतीया च हृणीया च घृणार्थेऽप्यर्तनं त्रयम् । स्याद्व्यत्यासो विपर्यासो व्यत्ययश्च विपर्यये ॥ १७२५ ॥ Śabdaratnākara 3.7.1725
- वैजयन्ती जुगुप्सापार्यां कालेऽपि घटिका रथ्यायामपि चत्वरी । जुगुप्सा निन्दाघृणयोर्जननी करुणांबयोः ॥ ८ ॥ Vaijayantī 7.2.8