करुणा
karuṇāस्त्री · fem.In 16 kośas: 16 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 3 as a meaning of another word.
महेच्छे तूद्भटोदारोदात्तोदीर्णमहाशयाः ।महामना महात्मा च कृपणस्तु मितंपचः ॥ ३६७ ॥कीनाशस्तद्धनक्षुद्रकदर्यदृढमुष्टयः ।किंपचानो दयालुस्तु कृपालुः करुणापरः ॥ ३६८ ॥सूरतोऽथ दया शूकः कारुण्यं करुणा घृणा ।कृपानुकम्पानुक्रोशो हिंस्रे शरारुघातुकौ ॥ ३६९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 श (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
उत्साहवर्धनो वीरः कारुण्यं करुणा घृणा ।कृपा दयानुकम्पा स्यादनुक्रोशोऽप्यथो हसः ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अनुक्रोशः कृपा शूकं दया च करुणा घृणा ।प्रतिक्षणमभीक्ष्णं च भूयः स्यादसकृन्मुहुः ॥ ७२४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अवसादस्तु सादः स्याद्विषादश्च निगद्यते ।उग्रता तूग्रिका रौद्रिः करुणा तु दया कृपा ॥ १०५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अनुकम्पा तु करुणा दया चापि कृपा घृणा ।स्त्रियां स्युः पुंस्यनुक्रोशः कारुण्यं न स्त्रियामथ ॥ १०५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
झञ्झा यात्रा घटा घोटा घण्टा घाटा छटा जटा ।स्यात्पोटा भिः सटोर्णा च करुणाघोणया घृणा ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कृपानुकम्पा करुणा घृणा च दयया सह ।शूकोऽस्त्री ना न्वनुक्रोशः कारुण्यं च दरस्त्रिषु ॥ १२७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कृपाऽनुकम्पानुक्रोशोऽहन्तोक्तिः करुणा दया ।शेमुषी धिषणा प्रज्ञा मनीषा धीस्तथाऽशयः ॥ ११० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
दयालुः करुणासक्तः कृपालुः सूरतोऽपि सः ।कृपा दया घृणा शूकोऽनुकम्पा करुणापि च ॥ ३५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
दयानुकम्पा करुणानुक्रोशश्च कृपा घृणा ।प्रसनता प्रसत्तिश्च प्रसादोऽनुग्रहो हितम् ॥ ८३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 न (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
अथ दया घृणा शूकः कारुण्यं करुणा कृपा ।अनुक्रोशोऽनुकम्पा स्याद्
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 द (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 श (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
अद्भुतञ्चित्रमाश्चर्यं त्रितयं त्रिषु विस्मयः ।करुणोऽपि च कारुण्यं करुणा च दया दयः ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
दयालौ तु कृपालुः स्यात् कृपारुरनुकम्पने ।कारुण्यं करुणा हिंस्रे हिंसीरोऽपि, निबर्हणे ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
चेतसोऽलंक्रिया मैत्री करुणा मुदितापि च ।उपेक्षा च चतस्रोऽमूर्दम इन्द्रियनिग्रहः ॥ २७८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
दयानुकम्पा करुणा तत्रानुक्रोश इत्यपि ।हासो हसश्च हास्यं च तत्प्रभेदाः स्युरुत्तरे ॥ ९६७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
उग्रता तूग्रिका रौद्री करुणा तु दया कृपा ।घृणानुकंपानुक्रोशः कारुण्यं चाथ कौक्कुटे ॥ १९२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
मर्त्यजात्यन्तरे तु द्वे शूद्रायां वैश्यसम्भवे ।करुणा तु स्त्रियां चित्तवृत्तौ क्लिष्टेषु जन्तुषु ॥ ४१४ ॥
अनुष्टुप्
meaningsक्लिष्टजन्तुचित्तवृत्ति
ईक्षणं नयने दृष्टौ ईरिणं शून्य उषरे ।उषणा स्त्रीकणायां स्यादुषणं मरिचेऽपि च ॥एषणी व्रणमार्गानुसारिण्यां मानभेदके ।करुणा स्त्री कृपायाञ्च करुणो रसवृक्षयोः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 6 उ (wrong syllable)
meaningsकृपा
करुणा as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् घृणातृष्णे स्पृहापिपासे द्वे जुगुप्साकरुणे घृणे ॥ ५१ ॥ Amarakośa 3.3.51
- नानार्थार्णवसंक्षेप जटिलकरुणायां च जटिलः पुनस्त्रिर्जटया युते । जटिला तु स्त्रियां मास्यां वचायां चापि नप्यदः ॥ ७८३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.783
- वैजयन्ती जननीपार्यां कालेऽपि घटिका रथ्यायामपि चत्वरी । जुगुप्सा निन्दाघृणयोर्जननी करुणांबयोः ॥ ८ ॥ Vaijayantī 7.2.8