ऋजु
ṛjuवि · adj.In 12 kośas: 12 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 7 as a meaning of another word.
चितिचित्याचितास्तुल्या ऋजुस्तु प्राञ्जलोऽञ्जसः ॥ ३७५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
genderविadj.
स्याद्दैवतत्परोऽजिह्मः प्रगुणः प्राञ्जलोप्यृजुः ।सरलः प्रोष्यः पथिकः समीचीनः समञ्जसः ॥ ५५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 ष्यः (wrong syllable)
genderविadj.
अवक्रसरलौ तुल्यावृजुः प्रगुणसंगतः ।कुटिलं वेल्लितं वक्रं भङ्गुरवृजिने समे ॥ ३४४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 2 ङ्गु (wrong syllable)
genderविadj.
ऋजूदारावपि प्रोक्तौ निकृतानृजुशठाः समाः ।क्रूरे नृशंसनिस्त्रिंशपापा धूर्तस्तु वञ्जके ॥ ४१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 1 निकृ (syllable split)
genderपुंmasc.
वाल्मीकं कठिनं शाम्बं लोहितं ऋजु मङ्गलम् ।चाक्षुषं भासुरं मोक्षं तेजोमयमरिंदमम् ॥ ६८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विचालं त्वन्तरं मध्यमन्तरालं च मध्यमम् ।अरालं कुटिलं वक्रं सरलं प्रगुणो ऋजु ॥ ९३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
चितिश्चित्या चिता ज्ञेया ऋजुः स्यात् प्राञ्जलोऽञ्जसः ।यक्षिणसरलो दाराः निवृतस्तु शठस्तथा ॥ ५५७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 ण (wrong syllable)
genderविadj.
ऋजुः स्यात् सरलोऽजिह्मः प्रगुणोऽपि निगद्यते ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 2 व (wrong syllable)
genderविadj.
जिह्ममजिह्मप्रगुणावृजुरथ विकृतं करालविप्रकृते ।भ्राजितभासितशोभितराजितविद्योतितं दीप्तम् ॥ १६३७ ॥
आर्या
genderविadj.
अरालं कुटिलं भुग्नमवक्रे प्रगुणोऽप्यृजुः ।सत्वरं त्वरितं तूर्णमरं क्षिप्रं लघु द्रुतम् ॥ १२४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अन्यौ विभिन्नासदृशावार्यः साधुकुलीनयोः ।आद्यमादिभवे भक्ष्येऽप्युत्पत्तिरहितेऽप्यृजुः ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
गभस्तिधाराधरयोर्ऋजुस्तु त्रिगुणे त्रिषु ।अव्युत्पन्ने वररुचिः पुनर्विदुषि चाब्रवीत् ॥ १२० ॥
अनुष्टुप्
अंशौ तु पुंसि तेनोक्त एतस्तु नरि कर्बुरे ।गुणमात्रे तद्वति तु त्रिषु स्यादागतेऽप्यथ ॥ १२१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 त (wrong syllable)
meaningsअंशु
ऋजु as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश दक्षिणदक्षिणो दक्षे तद्भूते ऋजुच्छन्दानुवर्तिनोः । दक्षिणा यज्ञनिष्पत्तिदाने दिशि च कीर्तिता ॥ Dharaṇikośa 14.3.14
- कोषकल्पतरु प्रगुणजीर्णे वाच्यसमं पुराणमयुगे स्यात्पञ्चलक्ष्मण्यपि ग्रन्थे भोगिकनायके क्षुरिणि ना ग्रामाधिपे ग्रामणीः । श्रेष्ठे च त्रितये स्त्रियां तु गदिता नील्यां च वारस्त्रियां ग्राम्यायां च घृणौ तु[284a] पुंसि किरणो विक्षेपणे त्वन्तिमे । द्रुमभित्सेतुशालेषु वरणो नान्तिमे वृतौ । गुणिन्यृजौ च प्रगुणो रवणः शब्दने खरे ॥ ४८ ॥ Koṣakalpataru 6.15.48
- नानार्थार्णवसंक्षेप अञ्जित्रिस्त्वृजौ व्यञ्जके शुक्ले पेषण्यां तु स्त्रियामयम् । अभ्रिः स्त्री काष्ठकुद्दाले स्यात् कूपे तु पुमानयम् ॥ ५३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.53
- नानार्थार्णवसंक्षेप शितिशुक्ले कृष्णेऽप्यृजौ वर्णद्वयैकवति तु त्रिषु । शिरिर्द्वयोर्व्यालमृगे शृणातौ तु पुमानयम् ॥ १३६९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1369
- नानार्थार्णवसंक्षेप रोहितस्यादृजौ शक्रचापे च तृणे च क्ली तु रोदनम् । रुदितेऽश्रुणि च स्त्री तु दुःस्पर्शे रोदनी स्मृता ॥ १५३४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1534
- नानार्थार्णवसंक्षेप सरललोहभेदेऽथ सरलः पूतिकाष्ठाह्वयद्रुमे । पुमान् विदग्धे तु त्रि स्यादृजौ च प्रियवादिनि ॥ १९०४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1904
- त्रिकाण्डशेष सरलऋजौ वृक्षे च सरलः सालो वरणसर्जयोः । हस्तिमल्लो गजास्ये च हेलाऽवज्ञाविलासयोः ॥ ४११ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.411