सरल
saralaवि · adj.In 18 kośas: 24 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 13 as a meaning of another word.
genderविadj.
पीतद्रुः सरलः पूतिकाष्ठं चाथ द्रुमोत्पलः ॥ ६० ॥कर्णिकारः परिव्याधो लकुचो लिकुचो डहुः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderविadj.
सरलो दक्षिणो ज्ञेयो विदग्धश्छेक उच्यते ।उत्पश्यमुन्मुखं विद्यान्न्युब्जं विद्यादधोमुखम् ॥ ३८५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
उत्सुकोत्कण्ठितौ चाथ सरलोदारदक्षिणाः ।अपि स्यात्सुकलोर्थस्य दानभोगसमन्विते ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
स्याद्दैवतत्परोऽजिह्मः प्रगुणः प्राञ्जलोप्यृजुः ।सरलः प्रोष्यः पथिकः समीचीनः समञ्जसः ॥ ५५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 ष्यः (wrong syllable)
genderविadj.
वक्रं चाथ प्राञ्जलं स्यात्सरलं पगुणं पुनः ।अजिह्ममाकुलं दु स्याद्व्यस्ते प्रगुणमित्यपि ॥ १३० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
बिन्दुकश्चाथ सरलः पीतद्रुः पूतिदारु च ।उच्छितं स्याद्दीपतरुश्चण्डा स्त्री स्निग्धदारु च ॥ ९५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 द्दी (wrong syllable)
genderपुंmasc.
दानशौण्डः स्थूललक्ष्यः स्थूललक्षो बहुप्रदः ।दक्षिणे सरलोदारौ भवेदृज्वाशयोऽपि सः ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
भङ्गुरं वेल्लितं जैह्म्यं भावे कौटिल्यमित्यपि ।ऋजावजिह्म-प्रगुण-सरलाः परिकीर्तिताः ॥ ९० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
सरले तु सिद्धदारुर्नमेरुह् खलिपादपः ।देवदारुणि देवाह्वं पवनारिः पलाशिकः ॥ १०८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 तु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अवक्रसरलौ तुल्यावृजुः प्रगुणसंगतः ।कुटिलं वेल्लितं वक्रं भङ्गुरवृजिने समे ॥ ३४४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 2 ङ्गु (wrong syllable)
genderविadj.
पितृतर्पणनिवापौ चिता चित्याचितस्तथा ।प्राञ्जलः सरलोदारावञ्जसौ दक्षिणे पुनः ॥ ४० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 नि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
स्यात्पञ्चदशवर्षे तु कपोतस्तदनन्तरे ।कुतपस्तत आमोदी ततः सरल इष्यते ॥ २८५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दीपतरुः स्निग्धदारु सरलः पूतिकाष्ठकः ।श्रीपुष्पं देवकुसुमं लवङ्गं तीक्ष्णपुष्पकम् ॥ १८८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 त (wrong syllable)
genderपुंmasc.
विचालं त्वन्तरं मध्यमन्तरालं च मध्यमम् ।अरालं कुटिलं वक्रं सरलं प्रगुणो ऋजु ॥ ९३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
चितिश्चित्या चिता ज्ञेया ऋजुः स्यात् प्राञ्जलोऽञ्जसः ।यक्षिणसरलो दाराः निवृतस्तु शठस्तथा ॥ ५५७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 ण (wrong syllable)
genderविadj.
ऋजुः स्यात् सरलोऽजिह्मः प्रगुणोऽपि निगद्यते ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 2 व (wrong syllable)
genderविadj.
कायस्था चेतकी कस्यावसायनफलामृता ।सरलः पूतिकाष्ठञ्च पीतद्रुर्धूपवृक्षकः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तत्फले कुहली पाली क्रमुकः पट्टिकाह्वयः ।लाक्षाप्रसादनः पट्टी सरलः पीतपादपः ॥ ५१७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दक्षिणसरलोदारास्तुल्याः सुकलः स दातृभोक्ता यः ।अन्तिकनिकटसनीडाभ्यर्णाभ्यग्रोपकण्ठसविधास्तु ॥ १६६० ॥
गीतिः
genderविadj.
रसायनफला पथ्या शक्रसृष्टा सुधोद्भवा ।सरलो धूपवृक्षः स्याच्छोणको न्यङ्गुभूरुहः ॥ १६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पनसे कण्टकिफलः पयोऽण्डो जघनेफलः ।कर्कशी मधुबीजश्च सरले पूतिकाष्ठकम् ॥ ७४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अग्राम्ये सरलोदारविदग्धच्छेकदक्षिणाः ।गर्विते स्तब्ध उद्ग्रीवो बाहो धीरस्स इत्यापि ॥ २० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 7 त्या (wrong syllable)
genderविadj.
नन्द्यावर्तः सरलः शालः काको धवोऽञ्जनस्तिलकः ।पद्मस्पन्दनमोक्षा वृक्षविशेषेऽपि दृश्यन्ते ॥ ८१२ ॥
आर्या
meanings
लोहभेदेऽथ सरलः पूतिकाष्ठाह्वयद्रुमे ।पुमान् विदग्धे तु त्रि स्यादृजौ च प्रियवादिनि ॥ १९०४ ॥
अनुष्टुप्
सरलः पूतिकाष्टे स्यात्सरला तु त्रिवृद्भिदि ।सप्तला ग्रैष्मिकाभूरिफेनाचूडामणिष्वपि ॥ ४७८ ॥
अनुष्टुप्
meaningsपूतिकाष्ठ
सरल as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु पूतिकाष्ठसहारकण्ठे मधुरस्वरे च स्यात्पूतिकाष्ठं सरले सुरद्रौ । स्यात्कालपृष्ठं रविपुत्रचापे चापेऽपि सारङ्ग उदीरितो ना ॥ ६७ ॥ Koṣakalpataru 6.11.67
- कोषकल्पतरु पीडापात्रे वाजिविभूषणे च तटिनीपात्रेऽथ गोभूबुध- स्त्रीवाणीमखपात्रभित्स्वपि शिरासृष्ट्योरिडेले मते । क्रीडा खेलनहेलयोरथ भवेच्चूडा वलभ्यां शिखा- दोर्भूषास्वथ मौलिमाल्यसरलानुक्रोशमर्दार्तिषु ॥ ८० ॥ Koṣakalpataru 6.12.80
- कोषकल्पतरु दक्षिणसेके प्रोक्षणमीरितं च हननेऽथो लक्षणो लक्ष्म[281b]णः सौमित्रौ नरि सारसे च चरमेत्याख्यासु चिह्नेष्वपि । सारस्यौषधिभेदगौ तु वनिते स्तो दक्षिणस्त्वन्यव- त्प्रोक्तो दक्षिणजे वदान्यसरलान्यच्छन्दवर्तिष्वपि ॥ २४ ॥ Koṣakalpataru 6.15.24
- नानार्थार्णवसंक्षेप पूतिकाष्ठकुङ्कुमे च परागेऽथ सरले देवदारुणि । पूतिकाष्ठमथो शुण्ठ्यां लशुनेऽपि महौषधम् ॥ ३८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.38
- शिवकोष पूतिकाष्ठपूतिकाष्ठं तु सरले देवदारुणि चाद्वयोः । शाकश्रेष्ठाऽनुजीवन्त्यां शाकश्रेष्ठं तु वास्तुके ॥ १४४ ॥ Śivakoṣa 9.3.144
- शब्दरत्नावली पूतिकाष्ठपूतिकाष्ठञ्च सरले देवदारुणि न द्वयोः । सूत्रकण्ठो द्विजार्ग्रतुखर्जरीटे कपोतके ॥ Śabdaratnāvalī 7.12.20
- शब्दरत्नावली पीडापीडापमर्दसरलशिरोमालाकृपासु च । भाण्डं वणिक् मूलधने पात्रे भूषाश्चभूषयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.13.21
- शब्दरत्नावली दक्षिणदक्षिणः सरले छन्दवर्तिदक्षिणजातयोः । आरामे त्रिषु यागान्तदाने च दिशि च स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.38
- शब्दरत्नावली रोहितरोहितं कुङ्कुमे रक्ते सरलेन्द्रशरासने । रोहित् स्त्रियां मृगीवल्लीभिदोर्दिनकरे पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.129
- शब्दरत्नाकर दक्षिणस्यात् स्त्री पुनर्श्वां तत्पत्यौ दिधिषुर्दीधिषूर्नरौ । दक्षिणः सरले दक्षे देशभेदे तु दक्षिणा ॥ २१०३ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2103
- त्रिकाण्डशेष दक्षिणदक्षिणा दिशि दाने च दक्षिणः सरलेऽपि च । असती स्याद्धर्षणी च धर्षणं निकृतौ रते ॥ १३१ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.131
- वैजयन्ती दक्षिणात्रिष्ववाक्सरलावामेष्वन्यच्छन्दानुवर्तिनि । कनिष्ठपत्न्यामरतौ पुनर्भूपरिविन्नयोः ॥ ४६ ॥ Vaijayantī 7.5.46
- वैजयन्ती मुनिवृक्षपलाशे ब्रह्मतोऽश्वत्थे श्रीतः कारस्करे विषात् । मुनेः पलाशसरलस्योनारकेंगुद्यगस्तिषु ॥ १९ ॥ Vaijayantī 8.6.19