वक्र
vakraपुं · masc.In 19 kośas: 32 synonym verses, 8 as a nānārtha head word, 22 as a meaning of another word.
आरो वक्रो लोहिताङ्गो मङ्गलोऽङ्गारकः कुजः ॥ ११६ ॥आषाढाभूर्नवार्चिश्च बुधः सौम्यः प्रहर्षुलः ।ज्ञः पञ्चार्चिः श्रविष्ठाभूः श्यामाङ्गो रोहिणीसुतः ॥ ११७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुञ्चितं नतमाविद्धं कुटिले वक्रवेल्लिते ॥ १४५६ ॥वृजिनं भङ्गुरं भुग्नमरालं जिह्ममूर्मिमत् ।
अनुष्टुप्
genderविadj.
genderक्लीneut.
अरालं वृजिनं जिह्ममूर्मिमत्कुञ्चितं नतम् ।आविद्धं कुटिलं भुग्नं वेल्लितं वक्रमित्यपि ॥ ७१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वक्रमङ्गारकं भौमं लोहिताङ्गं धरात्मजम् ।रौहिणेयं बुधं सौम्यमाहुश्चान्द्रमसायनम् ॥ ४६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वक्रं वृजिनं भङ्गुरमाविद्धं वेल्लितं नतं जिह्मम् ।भुग्नमरालं कुटिलं व्याकुञ्चितमूर्मिमत्कथितम् ॥ ६९६ ॥
आर्या
genderविadj.
सौरिः स्थिरगतिः कोणो दीर्णाङ्गो युगवर्तकः ।श्रुतकर्मा नीलवासा वक्रः कोलस्थितः शनिः ॥ ४८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्षितिजः पृथिवीसूनुर्मेदिनीनन्दनः कुजः ।धरासुतो धरणिजो वक्रो भूमिजभूमिभूः ॥ ६४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्यादावनतमाविद्धं नम्रं बन्धूरबन्धुरे ।वक्रं वेकं च कुटिलं भुग्नं वेल्लितमित्यपि ॥ १२९ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वक्रं चाथ प्राञ्जलं स्यात्सरलं पगुणं पुनः ।अजिह्ममाकुलं दु स्याद्व्यस्ते प्रगुणमित्यपि ॥ १३० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अस्त्रियां तगरो वक्रो विनम्रः कुञ्चितो नतः ।स्याच्छदो नहुषो दण्डहर्षो हर्षण इत्यपि ॥ २८२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
भूपर्यायसुतार्थस्तु वक्र आरोऽपि मङ्गलः ।रक्तार्थादङ्गपर्यायः शिवपर्यायवीर्यजः ॥ १९९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आषाढीयो मङ्गलो लोहिताङ्गोभौमो वक्रोऽङ्गारकः स्यान्नवार्च्चिः ।आरो[21b]ऽषाढः पिप्पलादस्तुतश्चक्रूराक्षः स्याल्लोहितः खोल्मुकश्च ॥ ५० ॥
शालिनीmetre not read in every line
genderपुंmasc.
वक्रं तु कुटिलं भुग्नं कुटिलं कुञ्चितं नतम् ।आविद्धाराल-जिह्मोर्मिमद्-वङ्क-वृजिनानि च ॥ ८९ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अङ्गारको नवार्चिश्च वक्रोऽपि कथितो बुधैः ।बुधः प्रहर्षुलः सौम्यो रोहिणीतनयोऽपि च ॥ ११३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
घट्टस्तीर्थोऽवतारोऽम्बुवृद्धौ पूरः प्लवोऽपि च ।वक्राणि पुटभेदाः स्युर्भ्रमास्तु जलनिर्गमाः ॥ ३६७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अवक्रसरलौ तुल्यावृजुः प्रगुणसंगतः ।कुटिलं वेल्लितं वक्रं भङ्गुरवृजिने समे ॥ ३४४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 2 ङ्गु (wrong syllable)
genderविadj.
आवर्ते तु विरोधी स्याच्चक्रिवारिभ्रमादिकम् ।वक्रश्चक्रश्च भेदी च मादिनी जलपूरकः ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उष्णं तिग्मं खरं तीक्ष्णं चण्डं तीव्रं तथा पटुः ।मङ्गलोऽङ्गारको भौम आरो वक्रः कुजः स्मृतः ॥ ७३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विचालं त्वन्तरं मध्यमन्तरालं च मध्यमम् ।अरालं कुटिलं वक्रं सरलं प्रगुणो ऋजु ॥ ९३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
आरो वक्रो नवार्चिश्च माहेयोऽङ्गारकस्तथा ।आषाढाभूः कुजो भौमः लोहिताङ्गश्च मङ्गलः ॥ १०६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वक्राणि पुटभेदाश्च चक्राणि कथ्यतेऽपि वै ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 णि (wrong syllable)
genderक्लीneut.
आविद्धं वेल्लितं वक्रं कुञ्चितं कुरिलं नतम् ।अरालं भगुरं भुग्नं वृजिनं जिह्नमूर्मिमत् ॥ २ ॥ २६४८ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
षोडशार्चिर्मघाभूश्च श्वेतः श्वेतरथोऽपि च ।मङ्गलोऽङ्गारको भौमः कुजो बक्रः महीसुतः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.doubtful
कुटिले वृजिनं जिह्ममरालं कुञ्चितं नतम् ।आविद्धमूर्मिमद्वक्रं भुग्नं वेल्लितमित्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
केशन्यासे काकपक्षे शिखण्डका-शिखण्डिकौ ।वक्रस्त्रिषु च्छन्दस्यापि, दान्ते षण्ढे भषद्भसद् ॥ १५६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ण्ड (wrong syllable)
genderविadj.
वक्रं वङ्कं च वङ्किश्चानुगे चान्वगन्वक्षवत् ।असहाये चैकाक्येक एककोऽनन्यवृत्तिके ॥ ५४ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 ग (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 चै (wrong syllable)
genderविadj.
अलसं वलितं वक्रं मधुरं मन्दमन्थरम् ।कूणितोत्कण्ठिते मन्दमभिलाषि विलासि च ॥ ९६५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
न्यङ्नीचौ प्रह्वविनताववाग्रावनतौ समौ ।कुटिलमरालं वक्रं वेल्लितमाविद्धवृजिनभुग्नानि ॥ १६३६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderविadj.
श्रुतकर्मा नीलवासा वक्रः कोलः स्थिरः शनिः ।स्वर्भानुर्ग्रहकल्लोलः सैंहिकेयो विधुन्तुदः ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मुण्डोऽस्त्री मस्तकाऽप्यस्त्री मुखन्तु वदनं घनम् ।तेरं तुण्डं वक्रमास्यमाननं च द्विजालयम् ॥ ८६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
परस्परं स्यादन्योऽन्यमितरेतरमित्यपि ।वक्रं वृजिनमाविद्धमूर्मिमत् कुञ्चितं नतम् ॥ १२३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
क्रूरेऽन्यवत्स्यात्कुटिलेऽप्यथाग्र-मालम्बने स्यान्निकरेऽधिके च ।प्रान्ते पुरस्तादुपरि प्रधाने-ऽप्याद्ये तथा[48a]र्द्धे च पलप्रमाणे ॥ ४३ ॥
इन्द्रवज्राmetre not read in every line
doubtful
अङ्गारके च क्लीबं तु गन्धद्रव्यान्तरे विदुः ।तगराख्ये स्त्रियां त्वेषा वक्रा वीणान्तरे त्रि तु ॥ ११९१ ॥
अनुष्टुप्
कुटिले वक्त्रशब्दस्तु क्लीबे पुंस्यपि चापरे ।अनुष्टुप्छन्दसो वृत्तविशेषेषु तथा मुखे ॥ ११९२ ॥
अनुष्टुप्
meaningsकुटिल
वक्र as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश तिर्यच्तिर्यक् तिरोऽर्थे वक्रे च विहगादौ त्वनव्ययम् ॥ Dharaṇikośa 34.4.2
- कोषकल्पतरु तिर्यक्घ हिंसाप्रातिलोम्याङ्घ्रि[पू]रणेषु प्रकीर्तितम् । तिर्यक् तिरोऽर्थे वक्रे च सम्यग्बाढ-प्रशंसयोः ॥ ८२ ॥ Koṣakalpataru 5.1.82
- कोषकल्पतरु छेकज्येष्ठ्यां रथाङ्गेऽपि वृकेऽपि कोकः खर्जूरिकायां च तरुप्रभेदे । छेको विदग्धे भ्रमरे च वक्रे( ? ) शङ्काविरेकाधमकेषु रेकः ॥ २१ ॥ Koṣakalpataru 6.1.21
- कोषकल्पतरु क्ष्वेडवक्रे स्त्रियां वीरनिनादवाद्य- भिद्वंशशल्येषु नपुंसके तु । स्याद्घोषपुष्प्यामपि लोहितार्क- फलेऽप्यथाण्डं पतगादिपेश्याम् ॥ ७२ ॥ Koṣakalpataru 6.12.72
- कोषकल्पतरु वृजिननिपानमाहावकदोहपात्रे न स्त्री द्वयोनं च निपानकृत्याम् । पापे तु षण्ढे वृजिनं कचे ना वक्रे पराभं प्रवदन्ति सन्तः ॥ ३३ ॥ Koṣakalpataru 6.21.33
- कोषकल्पतरु विच्छिन्नआपन्न आप्ते विपदन्विते च विपन्न उक्तश्च मृतेऽप्यहौ ना । वक्रे समा[17b]लब्धविभक्तयोश्च विच्छिन्नमार्याः परवद्वदन्ति ॥ ७२ ॥ Koṣakalpataru 6.21.72
- कोषकल्पतरु जिह्मवक्रे च मन्दे परवच्च सूक्ष्मं त्वध्यात्मके कैतवके च षण्ढे । अणौ पुमान्स्यात्त्रिषु चाल्पवाचि दस्मस्तु चौरानलयष्टृषु स्यात् ॥ ६९ ॥ Koṣakalpataru 6.25.69
- कोषकल्पतरु मन्थरमञ्जरीवाचकस्तु स्त्रियां सम्मतो मन्थरः सूचके कोशमन्थानयोः । स्यात्कुसुम्भे * * वाच्यलिङ्गः पृथौ तादृशः सम्मतो वक्रमन्दाह्वये ॥ २८ ॥ Koṣakalpataru 6.27.28
- नानार्थार्णवसंक्षेप नतवक्रे नमस्कृते च त्रिर्बन्धुरेऽप्यथ तन्नपि । अगुरौ तगरे चैव गन्धद्रव्यप्रभेदयोः ॥ ६६० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.660
- नानार्थार्णवसंक्षेप वेल्लितलीनेऽथ वेल्लितं वक्रे कम्पिते स्याद्रथे पुनः । व्याघ्रचर्मावृते ज्ञेयो वैयाघ्रो व्याघ्रयोगिनि ॥ ५६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.4.56
- नानार्थार्णवसंक्षेप मन्थरवन्यसंज्ञे तुरुष्काख्यनिर्यासे चाथ मन्थरम् । मन्दे वक्रे पृथौ च त्रि सूचके मन्दगामिनि ॥ १३४७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1347
- परमानन्दीयनाममाला क्ष्वेडउत्सवेऽथ मतः क्ष्वेडो वक्रे च गरले तथा । क्ष्वेडा सिंहध्वनौ देशे काले क्ष्वेडं दुरासदे ॥ ३७९ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.29.379
- शब्दरत्नावली नतनतं तगरपाद्यान्तु त्रिषु स्याद्वक्रनम्रयोः । नीतिर्नये प्रायणे च पक्ति गौरवपाकयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.21
- शब्दरत्नावली मन्थरमन्थरः पुंसि मत्थानवाधकोषफलेषु च । पृथुवक्रमन्दगामिजडेष्वपि भवेत्त्रिषु ॥ मकरो जलजन्तौ स्यान्निधिराशिविशेषयोः । मयूरो बर्हिचूडायामपामार्गशिखण्डिनोः ॥ महेन्द्र इन्द्राचलयोर्मधुत्रः कामुकालियोः । मन्दुरा वाजिशालायां तथा शयनवस्तुनि ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.95
- शब्दरत्नावली तिर्यक्चात्योन्यार्थे समाहारेऽन्वाचये पादपूरणे । समुच्चये च निर्द्वन्द्वे पक्षान्तरेऽवधारणे ॥ किञ्च पक्षान्तरारम्भसाकल्यपूर्वदूषणे । प्राक् पूर्वानन्तराग्रेषु प्रभावातीतयोरपि ॥ दिग्देशकालभेदेषु क्रमप्राप्तावपि स्मृतम् । तिर्यक् तिरोऽर्थे वक्रार्थे विरुद्धार्थेऽपि दृश्यते ॥ ननु च प्रश्नदुष्टोक्तयोः सम्यग्दृढप्रतिज्ञयोः ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.18
- शब्दरत्नावली अञ्जसाभोः स्यात्सम्बोधने प्रश्ने विषादेऽपि निगद्यते । अञ्जसा च द्रुते तत्त्वे निरस्त्वर्द्धिवक्रयोः ॥ नीचैः स्वच्छन्दाल्पयोः स्यात्पुरश्च प्रथमाग्रयोः । पूर्वेद्युः प्रातःसमये धर्मादौ पूर्ववासरे ॥ पतस्ततः प्रभृतयस्तूहनीयाः प्रयोगताः ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.60
- शब्दार्णव वामवामस्तु वक्रे रम्ये स्यात् सव्ये वामगतेऽपि च ॥ २१८ ॥ Śabdārṇava 218
- त्रिकाण्डशेष मन्थरमहेन्द्रो भूधरे शक्रे मन्दे वक्रे च मन्थरः । विघ्नमन्मथयोर्मारो मकरो राशिथादसोः ॥ ३६८ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.368
- त्रिकाण्डशेष अरालशैलेऽचलोऽचला भूमावरालः सर्जवक्रयोः । अलिः सुरापुष्पलिहोः कल्लोलेऽप्याकुलं त्रिषु ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.395
- वैजयन्ती कुटिदर्भे कुशोऽस्त्री तोये क्ली कुटिर्वक्रे गृहे नषण् । कृष्टिर्विलेखे प्राज्ञे ना खेटो ग्रामे कफेऽधमे ॥ २४ ॥ Vaijayantī 6.5.24
- वैजयन्ती जिह्मछेको विदग्धे गृह्ये च जिह्यं मन्देऽघवक्रयोः । जन्यं रणे जनितरि विगीतजननीययोः ॥ ३२ ॥ Vaijayantī 6.5.32
- वैजयन्ती भङ्गुरबीभत्सौ क्रूरविकृतौ बहलौ सान्द्रपुष्कलौ । बन्धुरौ नम्रसुन्दरौ भंगुरौ वक्रनश्वरौ ॥ २१ ॥ Vaijayantī 7.4.21