मद
madaपुं · masc.In 21 kośas: 43 synonym verses, 11 as a nānārtha head word, 9 as a meaning of another word.
genderपुंmasc.
उदग्रदन्नीषादन्तो बहूनां घटना घटा ।मदो दानं प्रवृत्तिश्च वमथुः करशीकरः ॥ १२२३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दर्पोऽवलोकोऽवष्टम्भश्चित्तोद्रेकः स्मयो मदः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
दानं मदो विषाणौ च दशनौ स्कन्ध आसनम् ।अपाङ्गदेशो निर्याणं कर्णमूलं तु चूलिका ॥ २१७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दर्पो मदोऽवलेपो मानो गर्वो भवेदहङ्कारः ।आवेशः संवेगः संरम्भः सम्भ्रमस्तथाटोपः ॥ ७२२ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
शम्भुरस्तु मदो हर्षः प्रमोदो मोदसम्मदौ ।आनन्दो नन्दथुर्ह्रादस्तृप्तिर्हृष्टिमुदिष्टयः ॥ १०३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तद्गण्डमण्डले च स्यात्सीधुपात्रं तु सेचनम् ।दानं तु तन्मदे चापि तद्भेदे मेघमित्यपि ॥ ६२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ग्लानिर्ग्लाः स्यादथ मदः स्त्रियामुद्रिक्तचित्तता ।मदात्ययो मदातङ्कः पानस्यार्थादजीर्णकम् ॥ ३२२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कामक्रोधौ लोभहर्षौ मानश्चापि मदः पुनः ।अन्तर्गतोऽरिषड्वर्गः प्राणस्य क्षुत्तृषे पुनः ॥ ११७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मदो दानं प्रवृत्तिश्च वमथुः करसीकरः ।करिनासा तु हस्तार्थः शुण्डा शुण्डार इत्ययम् ॥ १६३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मदकोहलगोभर्त्त्रर्षभाः शाङ्कर इट्चरः ।शृङ्गी च शृङ्गिणोऽपि स्याद्वहतिर्वहतुः समौ ॥ ४४० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हालाहलोऽस्त्रियां चापि माधवी माधवोपि च ।मदो मध्वासवस्तुल्यौ मधु माध्वीक इत्ययम् ॥ ८७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
निगादो निगदे मादो मद उद्वेग उद्भ्रमे ।विमर्दनं परिमलेऽभ्युपपत्तिरनुग्रहे ॥ ४६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मोदो मोदः समाप्रेभ्यो मदः सम्मद इत्यपि ।नन्द्यानन्दथुरानन्दिर्नन्दिरानन्द एव च ॥ ८७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सन्तापनः शोषणश्च मारणश्चापि मोहनः ।पञ्चकामस्य पुत्र्यौ द्वे प्रीतितृष्णे ततो मदः ॥ ४६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्लमथस्तु क्लमो ग्लानिः क्लमि(?)र्म्लानिर्बलक्षतिः ।शङ्कानिष्टोन्नयोऽथ स्यान्मदो मुन्मोहसंगमः ॥ १४८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
लीला विलासो विच्छित्तिर्बिब्बोकः किलकिञ्चितम् ।मोट्टायितं कुट्टमितं विभ्रमो ललितं मदः ॥ १७३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मादो मदो विकारो यो यौवनाद्यवलेपजः ।वक्तव्यकालेऽप्यवचो लीलया विकृतं भवेत् ॥ १८८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्यादेणनाभिजा दर्पो मदोऽसौ गन्धशेखरम् ।मार्जारी वेधमुख्या च मदनी च निगद्यते ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
द्वयोस्तु हस्तिनोऽपत्यं हास्तिनायनमीरितम् ।हास्तिकं गजता वृन्दे करिणां घटना घटा ।मदो दानं प्रवृत्तिः स्त्री वमथुः करसीकरः ॥ ९३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वारुण्डः सेकपात्रे गडु-वरुण-गुण-भ्रूण-नाडीव्रणाः स्युःकर्णो वृष्णिश्च घृष्णिर्घृणिरथ वमति-ज्ञाति-पिष्टात-पोताः ।व्रातः कुन्तोऽस्त्रवाची हरिदपि पृषत-ग्रन्थिरर्थोऽतिथिः स्या-दुद्गीथो रोमन्थ-सार्थावगद-गद-मदाः कासदः कासमर्दः ॥ १६ ॥
स्रग्धराmetre not read in every linenearly स्रग्धरा
genderपुंmasc.
षट्कं कामो मदो मानो मोहोऽमर्षो रुषापि च ।मृगयाक्षाः स्त्रियः पानं वाक्पारुष्यार्थदूषणे ॥ १५६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
घटा स्याद्धस्तिनां श्रेणी मदो दानं निगद्यते ।प्रवृत्तिरथ शुण्डायाः शीकरो वमथुर्मतः ॥ १३९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वृषः श्रेयश्च पुण्ये स्यान्मुदे मोदो मदोऽपि च ।सुखे शान्तं(तं?) शर्म नर्म मङ्गले भावुकं मतम् ॥ १४५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गण्डाः कटः मदो दानं कलभः करिशावकः ।पोत्री कोलो घृणीर्द्दंष्ट्री वराहो भूमिदारकः ॥ १२८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गर्वोऽभिमानोऽहंकारो मानश्चित्तसमुन्नतिः ।हठो मदः स्मयो दर्प औद्धत्यमवलिप्तता ॥ ८७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अवसादश्च सादोऽपि विबुधैः कथ्यते किल ।मदो मुन्मोहसम्भेदः स्याद्व्याधिस्तु रुजाकरः ॥ ४५९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गजानां समुदाये तु हास्तिकं गजता घटा ।मदो दानं प्रवृत्तिस्तु उन्मत्तगजगण्डनम् ॥ २२१३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मनो विकारो भावोऽनुभावः स्याद्भावबोधकः ।गर्वो मदोऽभिमानः स्यादहङ्कारस्त्वहंकृतिः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मदो योजनगन्धा च मार्गोऽपि गन्धचेलिका ।कालाङ्गी धूपसञ्चारी मिश्रागन्धपिशाचिका ।पर्यायः स्वल्पकस्तूरी नाभिभेदे निगद्यते ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
गण्डः कटश्च कटकः करटो हस्तिगण्डके ।मदो दानं हस्तिमदे कर्णास्फाले सनः सनी ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मध्वासवो माधवको माध्वीकं चषकं मधु ।सैरेयं सीधुकं सीधुः शीधुश्च मद आसवः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
कुटारिका कटिकाऽवाद्, ह्लादे मोदः प्रमोदयुक् ।मुदाऽऽमोदौ प्रमदश्च सम्मदोऽपि मदो मुदा ॥ १२४ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 टि (wrong syllable); pāda 3, syllable 6 म (wrong syllable)
genderपुंmasc.
सिताभश्चापि, कस्तूर्यां नाभिवन्मृगनाभिजा ।मृगनाभिर्मृगमदो मृगः स्यान्मद इत्यपि ॥ २०३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अधोभागे (अन्तराले?) मदो दानं गण्डस्तु करटः कटः ।दन्तो रदो विषाणं च वमथुर्हस्तशीकरः ॥ ७०३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वैवर्ण्यमश्रु प्रलय इति भावाश्च सात्त्विकाः ।निर्वेदो ग्लानिशङ्कास्मृतिधृतिमतयः प्रीतिनिद्रावहित्थाव्रीडेर्ष्यासुप्त्यसूया मरणमलसतोन्मादहर्षावमर्षाः ।तर्कापस्मारमोहश्रममदजडिमव्याधिवेगा विषादोगर्वश्चिन्तौग्य्रदैन्ये भयमपि चपलत्वं च संचारिभावाः ॥ ९५८ ॥
अनुष्टुप्two metres in one verse
वैवर्ण्यक्लीअश्रुक्लीप्रलयपुंसात्त्विकभावपुंनिर्वेदपुंग्लानिस्त्रीशङ्कास्त्रीस्मृतिस्त्रीधृतिस्त्रीमतिस्त्रीप्रीतिस्त्रीनिद्रास्त्रीअवहित्थास्त्रीव्रीडास्त्रीईर्ष्यास्त्रीसुप्तिस्त्रीअसूयास्त्रीमरणक्लीअलसतास्त्रीउन्मादपुंहर्षपुंअमर्षपुंतर्कपुंअपस्मारपुंमोहपुंश्रमपुंमदपुंजडिमन्पुंव्याधिपुंवेगपुंविषादपुंगर्वपुंचिन्तास्त्रीऔग्र्यक्लीदैन्यक्लीभयक्लीचपलत्वक्लीसंचारिभावपुं
genderपुंmasc.
निदेशः शासनं शिष्टिराज्ञाशास्तिनियुक्तयः ।कामक्रोधौ लोभमोहौ मदो मत्सर इत्यमी ॥ १२८१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शंभरस्तु मदो हर्षः प्रमोदो मोदसम्मदौ ।आनन्दो नन्दथुर्ह्लादस्तृप्तिमुन्नन्दिहृष्टयः ॥ १८८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
द्विकं तु मनआत्मानाविन्द्रियाणि तु पञ्चकम् ।षट्कं कामो मदो मानो लोभो हर्षो रुषापि च ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मुखे पृषन्ति पद्मानि वमथुः करशीकरः ।प्रवृत्तिर्मद आलानं स्तंभस्तोत्रं तु वेणुकम् ॥ ८२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रेजनं स्यादपसरो रंधनं पचनं पचा ।क्षयः क्षिया नयो नायो मदो मादः स्नवः स्रवः ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भेदो विदारणे द्वैधे स्याद्विशेषोपजापयोः ।मदो गर्वे च कस्तूर्यां वीर्ये च हर्षदानयोः ॥मन्दः स्वैरे च तीक्ष्णे च मूर्खे चाभाग्यरोगिणोः ।अल्पे च त्रिषु पुंसि स्यात्कविजात्यान्तरे शतौ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 च (wrong syllable)
गर्वे शुक्रेऽथ माकन्द्यामलक्यां नाऽम्रपादपे ।मर्यादा धारणासीम्नोर्महानादो गजेऽपि च ॥ २१० ॥
अनुष्टुप्
doubtful
मद as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु ऊर्जाकोषालये त्रिष्वपि पुंसि षण्ढे कुञ्जो निकुञ्जे करिदन्तहन्वोः । लञ्जो भवेत्कच्छपदार्थको ना- थोर्जा मदोत्साहबलाभिधाने ॥ २८ ॥ Koṣakalpataru 6.7.28
- कोषकल्पतरु क्षेपआक्रोशे शपथे च शाप उदितः स्वापस्तु निद्राज्ञता- स्पर्शाज्ञत्व उदीरितस्त्रपु पुनः स्यात्सीसके रङ्गके । नीपो धूलिकदम्बरायधरयो(?)नीलेऽप्यशोके तथा गोष्ठग्रामगणाधिकारिणि नृपे गोपो भवेद्बल्लवे । गोपी तु गोपाल[26a]नितम्बिनी स्या- त्स्यात्सारिकायामपि रक्षिकायाम् । क्षेपो विलम्बेऽपि च निन्दने ना हेलामदप्रेरणलङ्घनार्थाः ॥ ४ ॥ Koṣakalpataru 6.22.4
- नानार्थार्णवसंक्षेप षट्कविशेषात् काममदयोर्लोभहर्षरुषामपि । मानस्य चेत्यमीषां ना षण्णां सङ्घेऽथ षड्ध्वनेः ॥ १४३५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1435
- नानार्थार्णवसंक्षेप मन्दनगतौ मदे च स्वप्ने च मणीचं त्वपि मौक्तिके । अग्रहस्ते च पुष्पेऽथ महिनं राज्यशय्ययोः ॥ ६३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.3.63
- नानार्थार्णवसंक्षेप मदनसुरायां च नपि त्वेतत् प्रसवेऽत्रोक्त--नाम् । मदनं माद्यतेश्चार्थे मदना त्वपुमानसौ ॥ १३३१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1331
- नानार्थार्णवसंक्षेप मदनाधातोर्माद्यतेरर्थे मन्मथस्तु पुमानयम् । रभसः कामचिन्तायामित्यध्यैष्ट महामतिः ॥ १३३२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1332
- शब्दरत्नावली अङ्गजअण्डजः स्यान्मृगमदे सरटे पक्षिमत्स्ययोः । अङ्गजं रुधिरे ना तु कामे पुत्रे मदे कचे ॥ Śabdaratnāvalī 7.8.19
- शब्दरत्नावली उत्कटआदिष्टं क्लीबमाज्ञप्तोच्छिष्टयोर्देशिते त्रिषु । उत्कटो विषमे तीव्रे गाटमत्ते मदेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.11.35
- वैजयन्ती रजस्गेहे कुलायो नीडोऽस्त्री रेतस्यपि रजो मदः । Vaijayantī 8.5.38