कोविद्यास्थानम् · कोशाःVidyāsthāna Kośa · kosha.sanskrit.site

व्याधि

vyādhiपुं · masc.

In 13 kośas: 18 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 28 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य देवकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 2.312 · p. 17
मदो मुन्मोहसंभेदो व्याधिस्त्वाधी रुजाकरः ॥ ३१२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य मर्त्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 3.154 · p. 22
रोगो रुजा रुगातङ्को मान्द्यं व्याधिरपाटवम् ॥ ४६२ ॥आम आमय आकल्यमुपतापो गदः समाः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह वनौषधिवर्गः Amarakośa 2.4.183
व्याधिः कुष्टं पारिभाव्यं वाप्यं पाकलमुत्पलम् ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह मनुष्यवर्गः Amarakośa 2.6.85
स्त्री रुग्रुजा चोपतापरोगव्याधिगदामयाः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध भूमिकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 2.600 · p. 67
रोगो रुक् व्याधिराकल्यं गदो मान्द्यमपाटवम् ।आम आमय आतङ्क उपतापो रुजा स्मृता ॥ ६०० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव नरादिप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.4.303 · p. 54
अथ रोगे गदो व्याधिरुपतापः क्षयोऽपि च ।क्रमः क्रामो विकारः स्यान्मृत्युपर्यायसेवकः ॥ ३०३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.2 · p. 306
पाप्माबाधो विकारश्च यक्ष्मा यक्ष्मश्च जन्म(क्ष्म?)वत् ।व्याधिर्ना दुःखमाकल्पं मान्द्यं खिद्रोऽप्यपाटवम् ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास चतुर्थः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 4.126 · p. 117
रुग्रुजा व्याधिमान्द्ये चोपतापो गद आमयः ।आम आकल्यमप्युक्तं राजयक्ष्मा क्षयस्तथा ॥ १२६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि देवविभागः Suśīlanāmamālā 3.459 · p. 57
अवसादश्च सादोऽपि विबुधैः कथ्यते किल ।मदो मुन्मोहसम्भेदः स्याद्व्याधिस्तु रुजाकरः ॥ ४५९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि मर्त्यविभागः Suśīlanāmamālā 4.709 · p. 97
रुगाऽऽतङ्को रुजा रोगो व्याधिरपाटवं तथा ।आम आमय आकल्यं मान्द्यं तथाऽऽमनं गदः ॥ ७०९ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 र (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 त (wrong syllable)
genderपुंmasc.
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश वनौषधिवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 3.4.229 · p. 75
तथोपकुञ्चिका तुत्था त्रिपुटा पूटिकापि च ।कुष्ठं व्याधिः पारिभाव्यं गदाह्वन्तु गदाह्वयम् ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश सिंहादिवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 3.5.221 · p. 97
औषधं भेषजं जायुर्भैषज्यमगदोऽपि च ।उपतापो रुजा रुक् स्त्री रोगव्याध्यामया गदः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण वनाध्यायः Śabdaratnākara 2.3.612 · p. 79
व्याप्यं कुष्ठं पारिभाव्यमुत्पलं व्याधिरित्यपि ।वृषा तु वृषभः शृङ्गी पालक्यां कुन्दकुन्दुरू ॥ ६१२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण नाट्याध्यायः Śabdaratnākara 2.8.958 · p. 120
वैवर्ण्यमश्रु प्रलय इति भावाश्च सात्त्विकाः ।निर्वेदो ग्लानिशङ्कास्मृतिधृतिमतयः प्रीतिनिद्रावहित्थाव्रीडेर्ष्यासुप्त्यसूया मरणमलसतोन्मादहर्षावमर्षाः ।तर्कापस्मारमोहश्रममदजडिमव्याधिवेगा विषादोगर्वश्चिन्तौग्य्रदैन्ये भयमपि चपलत्वं च संचारिभावाः ॥ ९५८ ॥
अनुष्टुप्two metres in one verse
genderपुंmasc.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण मनुष्याध्यायः Śabdaratnākara 3.1.1093 · p. 135
व्याधिरामय आतङ्को गदो रोगो रुजा च तत् ।क्षयः शोषो राजयक्ष्मा यक्ष्मा जूर्तिर्जरोऽन्तकः ॥ १०९३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण क्षत्रियाध्यायः Śabdaratnākara 3.3.1293 · p. 158
राज्ञामहिभयं व्याधिदुर्दुर्भिक्षमशनिः शिखी ।मकरश्च भयं दैवं भूतान्यर्कः शशी यमः ॥ १२९३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 4 क्षम (syllable split)
genderपुंmasc.
शब्दार्णव Śabdārṇava · वाचस्पति Śabdārṇava 143 · p. 539
विविधान् यः करोत्याधीन् व्याधिः स हि निरुच्यते ॥ १४३ ॥
genderपुंmasc.
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश भूताध्यायः Vaijayantī 4.4.138 · p. 184
व्याधिव्याप्यामया माथरोगामा देहमर्दनः ।संतापोऽपाटवं मान्द्यमाकुल्यं रुग्रुजे स्त्रियौ ॥ १३८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
धरणिकोश Dharaṇikośa · धरणिदास धपादः Dharaṇikośa 18.1.2 · p. 99
सिद्धिरोषधिसंपत्त्योर्ऋद्धिर्वर्धन ओषधौ ।दोग्धा वत्से च गोपाले व्याधिः स्याद्गदकुष्ठयोः ॥
अनुष्टुप्
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ धान्ताः Koṣakalpataru 6.20.59 · p. 240
प्रत्याशायां बन्धके चित्तरोगेपुंस्याधिः स्यादप्यधिष्ठानके च ।रोगे बाष्पे व्याधिरुक्तो विधिस्तुकाले दैवे ब्रह्मणि स्याद्विधाने ॥ ५९ ॥
शालिनी
नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.8 · p. 43
सङ्ख्याभेदे तु शङ्खस्य शस्त्रस्यायसि लक्षयेत् ।अपराधे तु रन्ध्रस्य व्याधेः कुष्ठाख्यभेषजे ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश पर्यायसंयोगन्यायप्रदर्शनाध्यायः Vaijayantī 8.6.8 · p. 281
वाट्यालकेऽस्य सान्नस्य शोणितस्य तु कुंकुमे ।कुष्ठाख्यभेषजे व्याधेर्मातुर्गौर्यां दृषद्गवोः ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्

व्याधि as a meaning in nānārtha verses

  • धरणिकोश भस्मकभस्मके व्याधिविडङ्गे गैरिकं धातुरुक्मयोः । वाहिकौ ढक्कगोवाहौ तक्षकस्त्वष्टृनागयोः ॥ Dharaṇikośa 1.1.10
  • धरणिकोश उपसर्गअपवर्गः फलप्राप्तौ क्रियान्ते त्यागमोक्षयोः । उपसर्गो भवेद्व्याधिरुपसर्ग उपप्लवः ॥ Dharaṇikośa 3.2.11
  • धरणिकोश गिरिजव्रजा गोष्ठाध्वसंघाता न्युब्जोऽधोमुखकुब्जयोः । भुजः पाणौ च बाहौ च गिरिजो व्याधिवृक्षयोः ॥ Dharaṇikośa 7.1.2
  • धरणिकोश कुष्ठश्रेष्ठः कुबेरवरयोः कुष्ठं व्याधिसुगन्धयोः । गोष्ठं व्रजः सभा गोष्ठी शठो धुस्तूरधूर्तयोः ॥ Dharaṇikośa 11.1.1
  • धरणिकोश गण्डगण्डो व्याधौ कपोले स्यादश्वभूषणबुद्धदे । गण्डश्चाप्यतिगण्डश्च ग्रहयोगे प्रकीर्तितौ ॥ Dharaṇikośa 12.2.4
  • धरणिकोश गरचरो द्यूतप्रभेदे स्याश्चरश्चारश्चरः क्रिया । गरं विषे गरो व्याधौ गरा गिरणमुच्यते ॥ Dharaṇikośa 26.2.4
  • धरणिकोश सारभारः स्वर्णपलानां तु द्विसहस्रे च वीवधे । [79] सारो मज्ज्नि बले व्याधौ सारं न्याय्ये जले धने ॥ Dharaṇikośa 26.2.7
  • धरणिकोश शूलशूलं प्रहरणे योगे शूलो व्याधिसुतीक्ष्णयोः । शूलौ मृत्युध्वजौ चायःकीलः शूलास्तु दारिकाः ॥ Dharaṇikośa 27.3.11
  • धरणिकोश उपदंशउपस्पर्शो गौण?स्पर्शे स्नानाचमनयोरपि । [101] उपदंशो विदंशः स्याच्छेकाव्याधावपि स्मृतः ॥ Dharaṇikośa 29.2.15
  • कोषकल्पतरु आक्षेपकआकल्पकः स्यान्मुदि चाथ वृन्दा- रकः सुरे सुन्दरमान्ययोश्च । आक्षेपको निन्दकवातरोग- व्याधेष्वथो कापटिकश्च शिष्ये ॥ ३१ ॥ Koṣakalpataru 6.1.31
  • नानार्थार्णवसंक्षेप रुज्समाम्नायसमाम्नातो निरूप्यात्र निवेश्यताम् । रुक् प्रभाकान्तिवाञ्छासु रुक् तु स्याद्व्याधितोदयोः ॥ ५९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 1.1.59
  • नानार्थार्णवसंक्षेप वेणिमुष्कवृद्ध्यात्मके वध्मसंज्ञे रोगान्तरेऽपि च । वेणिर्व्याधौ केशबन्धे जनन्यां च सरित्यपि ॥ १०३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.103
  • नानार्थार्णवसंक्षेप अर्कवृक्षावयवभेदे च स्यादगो गिरिवृक्षयोः । अश्नोऽभ्रे भूधरेऽथाभो(?)वायावात्मन्यथार्कवाक् ॥ ८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.8
  • नानार्थार्णवसंक्षेप अक्ष्णअक्ष्णं क्ली नयनेऽक्ष्णा स्त्री रज्जौ व्याधौ पुमांस्त्रि तु । अखण्डेऽथ द्वयोरक्तः प्रेते त्रि म्रक्षितादिषु ॥ ४२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.42
  • नानार्थार्णवसंक्षेप कासूव्रात्यादपूर्वपुंयोगवैश्याजे मानवान्तरे । कासूः स्त्री व्याधिबुद्ध्योः स्याच्छक्तिसंज्ञायुधान्तरे ॥ २०२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.202
  • नानार्थार्णवसंक्षेप न्युब्जवैजयन्त्यां तु ना व्याधावित्युक्तं न्यूङ्खवाक् पुनः । षट्स्वोङ्कारेषु ना त्रिस्तु सुन्दरेऽथाजयोऽवदत् ॥ ६९६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.696
  • नानार्थार्णवसंक्षेप अंहतिबह्वादिपाठादेवास्य स्यादथो अंहतिः स्त्रियाम् । दाने व्याधौ च पिशिते पुंल्लिङ्गस्त्वहिधातुके ॥ १४३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.143
  • नानार्थार्णवसंक्षेप आक्षिकव्याधौ दीव्यति तु त्रि स्यादरादित्यवाक् तु ना । त्रिविक्रमावतारे स्याद् विष्णोश्च द्वादशस्वपि ॥ २१४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.214
  • नानार्थार्णवसंक्षेप दारुणक्लीबलिङ्गं तु विज्ञेयं प्रसवे तस्य नप् पुनः । व्याधौ स्याद्दारुणं भेद्यलिङ्गं तु स्याद्भयङ्करे ॥ ९२० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.920
  • नानार्थार्णवसंक्षेप देहमर्दनना देहमर्दनो व्याधौ क्ली तु देहस्य मर्दने । देवदुन्दुभिशब्दोऽयं पुल्लिँङ्गः स्यात् पुरन्दरे ॥ ५७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 7.57
  • शब्दरत्नावली रोगलङ्गः सङ्गे च षिङ्गे च रोगः स्याद्व्याधिकुष्ठयोः । लिङ्गं चिह्ने महादेवमूर्तिभेदेऽनुमानके । सांख्योक्तप्रकृतौ चापि मेहनेऽपि नपुंसकम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.3.23
  • शब्दरत्नावली त्रोहाटतीरे सतिलके पुंसि हस्तभेदे च तालके । त्रोहाटो व्याधिधाताभिद् (?) वैडालव्रतिकेषु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.11.45
  • शब्दरत्नावली शुक्तिकपालखण्डदुर्नामव्याद्यश्चावर्त्रकेषु च । श्रुतं स्यात्क्लीबलिङ्गन्तु शास्त्रे श्रवणगोचरे ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.61
  • शब्दरत्नावली गदअब्दः सम्वत्सरे मेघे युस्तके च पयोनिधौ ॥ अन्दूर्भूषणभेदे स्यान्निगडेऽपि भवेत् स्त्रियाम् । कन्दोऽस्त्री शस्यमूले स्याच्छूरणे जलदे पुमान् ॥ कुन्दो मुकुन्दे निधिभिद्भूमिष्वस्त्री तु माथ्यके । क्षोदः स्यात्पेषणे पुंसि सन्धाने च रजस्यपि ॥ गदो विष्णुभ्रातरि स्याद्व्याधौ ना चायुधे गदा । छदः पक्षे च पत्रे च ग्रन्थिपर्णे तमालके ॥ छन्दोऽभिप्रायवशयोर्वेदकिन्यामनीषयोः(?) । नन्दिर्ना नन्दिकेश्वरद्युताङ्गानन्दयोरपि ॥ नदी स्त्रियान्तु सरिति शोणादौ नदः पुमान् । नन्दाहलिञ्जरगोर्योस्तु तिथिभेदेऽपि च स्त्रियाम् ॥ पुमान्नरपतौ गोपभेदानन्दनिधिष्वपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.18.2
  • शब्दरत्नावली समुत्थानसम्मृर्च्छनन्तु मोहे स्यादभिव्याप्तौ तथोच्छ्राये । समुत्थानं समुद्योगं व्याधिनिर्णययोरपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.126
  • शब्दरत्नावली उपतापउपतापस्त्वराव्याधिसमुत्तापाशुभार्त्तिषु । जलकूपी पुष्करिण्यां कूपे गर्तेऽपि च स्त्रियाम् ॥ नागपुष्पं चम्पके स्यात्पुन्नागे नागकेशरे । परिवापो जलस्थाने पर्याप्तौ च परिच्छदे ॥ परितापः पुमान् दुःखे शोके च नरकान्तरे ॥ Śabdaratnāvalī 7.21.21
  • वैजयन्ती अर्शस्मुष्के पक्ष्यादिकोशेऽण्डं दुःखैनोव्यसनेष्वघम् । अर्शसी व्याधिदुर्नाम्नी आज्ये श्रीवाससर्पिषी ॥ २ ॥ Vaijayantī 6.3.2
  • वैजयन्ती न्युब्जन्युब्जं कुब्जे कर्मरंगे न्युब्जो व्याधावधोमुखे । नेमः पुरोहिते तुल्ये प्रस्थोऽस्त्री सानुमानयोः ॥ ४६ ॥ Vaijayantī 6.5.46