निद्रा
nidrāस्त्री · fem.In 16 kośas: 17 synonym verses, 20 as a meaning of another word.
अन्तराया दानलाभवीर्यभोगोपभोगगाः ।हासो रत्यरती भीतिर्जुगुप्सा शोक एव च ॥ ७२ ॥कामो मिथ्यात्वमज्ञानं निद्रा चाविरतिस्तथा ।रोगो द्वेषश्च नो दोषास्तेषामष्टादशाप्यमी ॥ ७३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
निद्रा प्रमीला शयनं संवेशस्वापसंलयाः ।नन्दीमुखी श्वासहेतिस्तन्द्रा सुप्तं तु साधिका ॥ ३१३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
स्यान्निद्रा शयनं स्वापः स्वप्नः संवेश इत्यपि ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
निद्रा गडाका सुप्तिश्च जाग्रं जागरितं तथा ।जागरूकं जागरणं स्वप्नन्त्वैकान्त्यदर्शनम् ॥ १०९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 जा (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
तृष्णोदन्येथ मूर्छा तु मूढिर्मोहिःखरक्षयः ।खरसादश्च मूर्त्सायां निद्रा स्त्री शयनं च षण् ॥ ३२० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
स्खलनं विप्रलम्भस्तु विसंवाद उभौ समौ ।निद्रा स्त्रियां षण् शयनं संवेशः संलयः समौ ॥ १२७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
संवेशः स्याच्छयः स्वप्नः स्वापः शयनमस्त्रियाम् ।निद्रा सुप्तिरथावेशोऽपस्मारः सहसा भयम् ॥ १५६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
नाडीपूर्वं व्रणं पुंसि भवति । अयं नाडीव्रणः । नाड्युपपद इति किम् । दुष्टव्रणम् । वृक्षादयः पुंसि भवन्ति । अयं वृक्षस्तरुः । जनो लोकः । पांसुश्चूर्णम् । कन्दुः स्वेदनी । कलशो घटः । पञ्जरादीनि इतरजातौ नपुंसके जानीयात् । इदं पञ्जरं शकुनिबन्धनम् । पलितं जरा । द्वन्द्वं वैरम् । अक्षरं वर्णः ।मेधारसनानिद्रातन्द्रातन्त्र्यः स्त्रियां समञ्जिष्ठाः ।मदिरा मन्दुराकृशरे स्यातां वाक्षदुन्दुभिश्च ॥ ६३ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
निद्रासंवेशशयनप्रमीलाः श्वाससंहतिः ।तन्द्रानन्दीमुखीस्वापाः सुप्तं निद्राधिका पुनः ॥ २०८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
निद्रा तन्द्रा प्रमीला च स्वापः संवेशसंलयौ ।उपांशुश्छन्नमेकान्तं विविक्तं विजनं रहः ॥ ९१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
आधिश्चाथ प्रमीला स्यात् तन्द्रा तन्द्रिश्च तामसी ।तन्द्री नन्दीमुखी निद्रा श्वासहेतिश्च संलयः ॥ ४६० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
निद्रा सुप्तिश्च संवेशः स्वापः शयनमित्यपि ।स्वप्नः स्वपनमित्येष निद्रापर्याय ईरितः ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
विषाणी वीरणीपूगी चज्जूरी च नदादिषु ।पुटिकेन्मालिकाद्यास्तु स्त्रियामादादिषु स्मृता ।लक्ष्मीर्वाणी भवानी रजनिजविरतिकान्तिसीता जुगुप्सा ।चिन्ताऽसूयाविभूतिद्युतितरणिमतिक्षेपणीविष्टि पीडा ।तन्त्रीस्तन्द्री विपञ्चिद्रुणिविपणिकृपावेदनामुक्तिविद्या ।ज्योत्स्ना वेश्या कलावाक्सरणिविषहरीहूतिकाकूप्रपाश्च ।…वदितिकथादेवताद्योदिवौ च ।ढक्काव्रीडावहित्थासुरभिकुमुदिनीपद्मिनीपूर्णिमाश्च ।ताराश्रेणी च वीथीद्युतिरवनि नदीपुष्करिण्यम्बिकोम्रा ।निद्राहेला च लीलायुवतिरनुमतिर्दिक्कुहुः पक्षतिश्च ॥
अनुष्टुप्two metres in one verse
विषाणीस्त्रीवीरणीस्त्रीपूगीस्त्रीखर्जूरीस्त्रीपुटिकास्त्रीमालिकास्त्रीलक्ष्मीस्त्रीवाणीस्त्रीभवानीस्त्रीरजनिस्त्रीविरतिस्त्रीकान्तिस्त्रीसीतास्त्रीजुगुप्सास्त्रीचिन्तास्त्रीअसूयास्त्रीविभूतिस्त्रीद्युतिस्त्रीतरणिस्त्रीमतिस्त्रीक्षेपणीस्त्रीविष्टिस्त्रीपीडास्त्रीतन्त्रीस्त्रीतन्द्रीस्त्रीविपञ्चिस्त्रीद्रुणिस्त्रीविपणिस्त्रीकृपास्त्रीवेदनास्त्रीमुक्तिस्त्रीविद्यास्त्रीज्योत्स्नास्त्रीवेश्यास्त्रीकलास्त्रीवाच्स्त्रीसरणिस्त्रीविषहरीस्त्रीहूतिस्त्रीकाकूस्त्रीप्रपास्त्रीकथास्त्रीदेवतास्त्रीद्योस्त्रीदिव्स्त्रीढक्कास्त्रीव्रीडास्त्रीअवहित्थास्त्रीसुरभिस्त्रीकुमुदिनीस्त्रीपद्मिनीस्त्रीपूर्णिमास्त्रीतारास्त्रीश्रेणीस्त्रीवीथीस्त्रीअवनिस्त्रीनदीस्त्रीपुष्करिणीस्त्रीअम्बिकास्त्रीनिद्रास्त्रीहेलास्त्रीलीलास्त्रीयुवतिस्त्रीअनुमतिस्त्रीदिश्स्त्रीकुहूस्त्रीपक्षतिस्त्री
genderस्त्रीfem.
वैवर्ण्यमश्रु प्रलय इति भावाश्च सात्त्विकाः ।निर्वेदो ग्लानिशङ्कास्मृतिधृतिमतयः प्रीतिनिद्रावहित्थाव्रीडेर्ष्यासुप्त्यसूया मरणमलसतोन्मादहर्षावमर्षाः ।तर्कापस्मारमोहश्रममदजडिमव्याधिवेगा विषादोगर्वश्चिन्तौग्य्रदैन्ये भयमपि चपलत्वं च संचारिभावाः ॥ ९५८ ॥
अनुष्टुप्two metres in one verse
वैवर्ण्यक्लीअश्रुक्लीप्रलयपुंसात्त्विकभावपुंनिर्वेदपुंग्लानिस्त्रीशङ्कास्त्रीस्मृतिस्त्रीधृतिस्त्रीमतिस्त्रीप्रीतिस्त्रीनिद्रास्त्रीअवहित्थास्त्रीव्रीडास्त्रीईर्ष्यास्त्रीसुप्तिस्त्रीअसूयास्त्रीमरणक्लीअलसतास्त्रीउन्मादपुंहर्षपुंअमर्षपुंतर्कपुंअपस्मारपुंमोहपुंश्रमपुंमदपुंजडिमन्पुंव्याधिपुंवेगपुंविषादपुंगर्वपुंचिन्तास्त्रीऔग्र्यक्लीदैन्यक्लीभयक्लीचपलत्वक्लीसंचारिभावपुं
genderस्त्रीfem.
विश्वमूर्तिर्द्विरण्डेशो निद्रा नाभिगतस्तथा ।भृकुटी च भरद्वाजो भ-कारश्च भयावहः ॥ ४२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
द्विरण्डेशो विश्वमूर्त्तिर्निद्रा मान्तो भयावहः ।भृकुटीशो भरद्वाजो नाभिगश्च भ-कारकः ॥ ४२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
प्रमीला तामसी तन्द्रा स्वापस्तु स्वप्नसंशयौ ।निद्रा गुडाका सुप्तं च स्वप्नस्त्वेवात्र दर्शनम् ॥ १९७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
निद्रा as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् तन्द्राइरा भूवाक्सुराप्सुस्यात्तन्द्रा निद्राप्रमीलयोः ॥ १७६ ॥ Amarakośa 3.3.176
- धरणिकोश सुप्तिद्युतिः प्रभा द्युतिः कान्तिर्भृतिर्भरणमूल्ययोः । सुप्तिः स्पर्शाज्ञता [33] निद्रा भित्तिः कुड्यप्रदेशयोः ॥ Dharaṇikośa 15.1.1
- धरणिकोश स्वापलेपः प्रलेपने जग्धौ सुधा लेपः प्रकीर्तितः । स्वापः स्पर्शाज्ञता निद्रा स्वापश्चाज्ञानमात्रकम् ॥ Dharaṇikośa 20.2.3
- धरणिकोश तन्द्रीउस्रो रश्मिस्तु गौरुस्रा तन्द्री निद्राप्रमीलयोः । सुरो देवे सुरा मद्ये वध्रं त्रिपुवरत्रयोः ॥ Dharaṇikośa 26.1.7
- कोषकल्पतरु मिद्धबुधः कवौ ज्ञातरि रौहिणेये मिद्धं तथालस्यकनिद्रयोः स्यात् । न्यासे च वित्तस्य परत्र नद्धः संसारिणि स्यादपि बद्धमात्रे ॥ ५३ ॥ Koṣakalpataru 6.20.53
- कोषकल्पतरु सास्नाभृष्टयवेषु च धाना धान्याके चाङ्कुरेऽभिनवे । बहुषु स्त्रियां प्रदिष्टा सास्ना निद्रागवग्गर्या (?) ॥ ३०० ॥ Koṣakalpataru 6.21.300
- कोषकल्पतरु शयनस्यात्सवनं स्थितिवाचकमिष्टौ सोमलताभिषवे नरि चन्द्रे । निद्रा शय्या सुरते शयनं शमनस्तु यमेऽन्त्ये वधशान्त्योः ॥ ९ ॥ Koṣakalpataru 6.21.9
- कोषकल्पतरु स्वापआक्रोशे शपथे च शाप उदितः स्वापस्तु निद्राज्ञता- स्पर्शाज्ञत्व उदीरितस्त्रपु पुनः स्यात्सीसके रङ्गके । नीपो धूलिकदम्बरायधरयो(?)नीलेऽप्यशोके तथा गोष्ठग्रामगणाधिकारिणि नृपे गोपो भवेद्बल्लवे । गोपी तु गोपाल[26a]नितम्बिनी स्या- त्स्यात्सारिकायामपि रक्षिकायाम् । क्षेपो विलम्बेऽपि च निन्दने ना हेलामदप्रेरणलङ्घनार्थाः ॥ ४ ॥ Koṣakalpataru 6.22.4
- कोषकल्पतरु शयप्राकारमूले निकरे चयः स्यात् समाहृतौ चाथ नयश्च नीतौ । द्यूतप्रभेदे जनके शयस्तु निद्राहिशय्याकरवाचकश्च ॥ ३ ॥ Koṣakalpataru 6.26.3
- कोषकल्पतरु तन्द्रिद्यूतेऽद्रयस्तु द्रुमशैलसूर्या ऐन्द्रिर्जयन्तेऽपि च वायसे च । शद्रिर्गजाम्भोधरजिष्णुवाची निद्राप्रमीलासु तु तन्द्रि-तन्द्रे ॥ ७४ ॥ Koṣakalpataru 6.27.74
- नानार्थार्णवसंक्षेप तन्द्राअपि दग्धौदनेऽथ स्यात् तन्द्रा निद्राप्रमीलयोः । तन्द्रिस्तु सुप्तावालस्ये तन्त्रीर्वीणादिनो गुणे ॥ ४२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.42
- शब्दरत्नावली स्वान्तसुतः स्यात्पार्थिवे पुत्रे स्त्र्यपत्ये तु सुता स्त्रियाम् । स्वान्तः स्पर्शाज्ञता निद्राविश्रम्भशयनेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.66
- शब्दरत्नावली सिद्धस्त्रियां माध्वीके वृद्धौ च जीवन्त्यामपि योषिति । सिद्धं क्लीबन्तु निद्रायामालस्ये चित्तविभ्रमे ॥ Śabdaratnāvalī 7.19.9
- शब्दरत्नावली शयनशृङ्गी शृङ्गयुते वृक्षे पर्वते द्विरदे पुमान् । शयनं सुरते शय्यानिद्रयोश्च नपुंसकम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.82
- शब्दरत्नावली स्वापशापो दिव्ये तथाक्रोशे शिल्पं योग्ये स्रुवेऽपि च । स्वापः स्पर्शाज्ञताज्ञाननिद्रासंवेशनेषु च ॥ सूपः स्याद्व्यञ्जने सूदे सूर्पो भाण्डे तु शायके । Śabdaratnāvalī 7.21.13
- शब्दरत्नावली तन्त्राकुस्तुम्बुरुण्यतिच्छत्रे छत्रः पर्वतभिद्यपि । तन्त्रं प्रधाने सिद्धान्ते तन्त्रवाये परिच्छदे ॥ कुटुम्बकृत्ये हेतौ स्यादुभयार्थप्रयोजके । इतिकर्तव्यतोषध्योः श्रुतिशाखान्तरेऽपि च ॥ शास्त्रभेदे प्रबन्धे च तन्त्री वीणागुणे स्त्रियाम् । गुडूची देहशिरयोर्नदीभिद्युवतीभिदोः ॥ तन्त्रा स्यात्तु प्रमीलायां निद्रायामपि च स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.13
- त्रिकाण्डशेष मिद्धदैत्येचैत्रवसन्तेषु द्रुमभेदे च ना मधुः । मिद्धं चिन्तातिसंक्षेये निद्रायां चाऽथ मागधी ॥ २२० ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.220
- त्रिकाण्डशेष स्वापअक्रोशे शपथे शापः स्वापः शयननिद्रयोः । Trikāṇḍaśeṣa 3.3.290
- वैजयन्ती तन्द्राअलक्ष्म्यग्रजयोर्ज्येष्ठा गृहगोल्यृक्षभेदयोः । जिह्वा वाग्रसनार्चिःषु तन्द्रा निद्राप्रमीलयोः ॥ १५ ॥ Vaijayantī 6.2.15
- वैजयन्ती शयनशयथुस्त्रिषु निद्रालौ मृत्याविजगरे च ना । शय्यायां शयनं न स्त्री निद्रासुरतयोर्नपुम् ॥ ८५ ॥ Vaijayantī 7.5.85