निलय
nilayaपुं · masc.In 15 kośas: 12 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 7 as a meaning of another word.
गेहभूर्वास्तु गेहे तु गृहं वेश्म निकेतनम् ॥ ९८९ ॥मन्दिरं सदनं सद्म निकाय्यो भवनं कुटः ।आलयो निलयः शाला सभोदवसितं कुलम् ॥ ९९० ॥धिष्ण्यमावसथं स्थानं पस्त्यं संस्त्याय आश्रयः ।ओको निवास आवासो वसतिः शरणं क्षयः ॥ ९९१ ॥धामागारं निशान्तं च कुट्टिमं त्वस्य बद्धभूः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गृहं गेहोदवसितं वेश्म सद्म निकेतनम् ॥ ४ ॥निशान्तवस्त्यसदनं भवनागारमन्दिरम् ।गृहाः पुंसि च भूम्न्येव निकाय्यनिलयालयाः ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आवासावसथं गृहं च भवनं स्थानं निशान्तं कुलं,संस्त्यायो निलयो निकाय्यमुटजं गेहं कुटं मन्दिरम् ।धिष्ण्यं धाम निकेतनं च सदनं पस्त्यं च वास्तु क्षयःशाला वेश्म निवेशनोदवसिते प्रोक्ते च सद्मौकसी ॥ २९१ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
गृहं निकेतं निलयमालयं पुन्नपुंसकम् ।द्वयोः कुटी कुटीरो ना वेश आवसथः क्षयः ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
वासो निवासो निलयो निवेशःक्षयो निकाय्यावसथाश्रयाश्च ।प्राणन्त(?) आवास इहा[9a]लयः स्यात्संस्त्याय उक्तोऽत्र गृहा नृभूम्नि ॥ ३२ ॥
उपजातिःmetre not read in every line
genderपुंmasc.
वसत्यावसथावासं स्थानं धामास्पदं पदम् ।निकायं निलयं पस्त्यं शरणं विदुरालयम् ॥ १३३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मन्दिरं सदनं सद्म निलयो भवनं गृहम् ।ओको निवास आवासो धिष्ण्यं धाम निकेतनम् ॥ ६८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्थानञ्च निलयो पस्त्यं संस्त्यायः शरणं सभा ।उदवसितमाऽऽवासो भवनं वसतिस्तथा ॥ १६९८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 व (wrong syllable)
genderपुंmasc.
संजीवनं संजवनं शाला निलय इत्यपि ।चतुःशालं चतुःशालो चतुः शालकमित्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सत्रं सार्त्रं वस्त्यं पस्त्यं निवासा-ऽऽवास-वासकाः ।आवसथो वसितश्चोदवसितं न्याङ्युग्लयः ॥ ३५ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.doubtful
गृहाः पुंभूम्नि संस्त्यायो निकाय्यो निलयालयौ ।क्षयो वासः कूटमस्त्री शालाथ मुनिवेश्मनि ॥ ८४३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शय्यं निवसनं सद्म बुन्दिरं वेश्म मन्दिरम् ।निकार्यवासावसथनिकाय्यनिलयालयाः ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
निलय as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् क्षयतुरङ्गगरुडौ तार्क्ष्यौ निलयापचयौ क्षयौ । Amarakośa 3.3.278
- धरणिकोश क्षयक्षयौ निलयकल्पान्तौ क्षयोऽपचयरोगयोः । चयस्त्वाचयने वृन्दे प्राकारे मूलबन्धने ॥ Dharaṇikośa 25.2.7
- नानार्थार्णवसंक्षेप गृहएष्वर्थेषु यदा स्त्र्यर्थस्तदा गुर्वीति वा गुरुः । गृहाः पुंभूम्नि निलये भार्यायां चैतयोः पुनः ॥ ३६१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.361
- नानार्थार्णवसंक्षेप अयनअयनं निलये मार्गे सूर्योदग्दक्षिणागतौ । स्यात् सांवत्सरिकाद्येषु सत्राख्यक्रतुकर्मसु ॥ १ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.3.1
- शब्दरत्नावली निकायनादेयी भूमिजम्बां स्त्री जरायाम्बुवेतसे । नागरङ्गे जयायाञ्च व्यङ्गुष्ठेऽपि च कुत्रचित् ॥ निकायो निलये लक्ष्ये सधर्मिप्राणिसंहतौ । समुच्चये संहतानां स्यात्पुमान् परमात्मनि ॥ नेपथ्यं रङ्गवाह्ये स्यादलङ्कारेऽपि च द्वयोः । प्रणयः प्रसवे प्रेम्णि मोक्षविश्रम्भयोरपि ॥ प्रत्ययः प्रथिते ज्ञाने स्यादित्यादियनादिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.43
- त्रिकाण्डशेष निकायद्वितीया तिथिभित्पत्न्योः पार्थेऽग्नौ च धनञ्जयः । निकायौ सङ्घनिलयौ नित्ये सततशाश्वते ॥ ३१५ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.315
- वैजयन्ती अयनअयनं निलये मार्गे सूर्योदग्दक्षिणागतौ । अंशुकं केवले वस्त्रे सूक्ष्मवस्त्रोत्तरीययोः ॥ १ ॥ Vaijayantī 7.3.1