निवास
nivāsaपुं · masc.In 12 kośas: 9 synonym verses, 13 as a meaning of another word.
गेहभूर्वास्तु गेहे तु गृहं वेश्म निकेतनम् ॥ ९८९ ॥मन्दिरं सदनं सद्म निकाय्यो भवनं कुटः ।आलयो निलयः शाला सभोदवसितं कुलम् ॥ ९९० ॥धिष्ण्यमावसथं स्थानं पस्त्यं संस्त्याय आश्रयः ।ओको निवास आवासो वसतिः शरणं क्षयः ॥ ९९१ ॥धामागारं निशान्तं च कुट्टिमं त्वस्य बद्धभूः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अध्यानिसंभ्यो वासः स्याद्विश्रामोवसथाश्रयौ ।आवसथ्योऽपि संस्त्यायो गृहाः पुंसि च भूम्न्यपि ॥ ३८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.doubtful
वासो निवासो निलयो निवेशःक्षयो निकाय्यावसथाश्रयाश्च ।प्राणन्त(?) आवास इहा[9a]लयः स्यात्संस्त्याय उक्तोऽत्र गृहा नृभूम्नि ॥ ३२ ॥
उपजातिःmetre not read in every line
genderपुंmasc.
अन्नकोष्ठः कुशूलः स्याद्वलतो(?)ऽथोपकारिका ।उपकार्याथ वलभी गृहोपरि कुटी मता ॥पूर्वेषां वसतिस्थानं भवेदभिजनः पुमा[10b]न् ।आत्मना वसतिस्थानं निवासः परिकीर्त्यते ॥मण्डपोऽस्त्री जनस्थानमथ वातायनोऽस्त्रियाम् ॥ ३९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
निकाय्यो नीलयो वेश्मालयो भवनमुच्यते ।धामावासो निवासोऽपि निशान्तं धिष्ण्यमाश्रयः ॥ २७१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मन्दिरं सदनं सद्म निलयो भवनं गृहम् ।ओको निवास आवासो धिष्ण्यं धाम निकेतनम् ॥ ६८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आवसथस्तथाऽऽवास आलय आश्रयः क्षयः ।निवासो वेश्म निशान्तं निकाय्यश्च निकेतनम् ॥ १६९७ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
निवासवाससंवासवासाधिवासवेशकाः ।ओक ओको निवसतिर्वसतिश्च कुटिः कुटी ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 धि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
सत्रं सार्त्रं वस्त्यं पस्त्यं निवासा-ऽऽवास-वासकाः ।आवसथो वसितश्चोदवसितं न्याङ्युग्लयः ॥ ३५ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
निवास as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश निकायनिकायश्च निवासे स्यात्सङ्गे चैकानुसेविनी । असंहतपदार्थानामेकत्रकरणेऽपि च ॥ Dharaṇikośa 25.3.20
- धरणिकोश अधिवासविश्वावसुर्निशायां स्याद्देवानां गायनेऽपि च । अधिवासो निवासे स्यात्संस्कारे धूपनादिना ॥ Dharaṇikośa 31.2.22
- कोषकल्पतरु परिसर्वतोभवनभूषणपूजा- दोषवादपरिरम्भगदेषु । लक्षणादिषु च शोकनिवास- व्याप्तिवर्जनवधेषु परि स्यात् ॥ १६ ॥ Koṣakalpataru 5.1.16
- कोषकल्पतरु क्षितिभृतिस्तु मूल्ये भरणे क्षितिस्तु स्थाने निवासे भुवि च क्षयेऽपि । धृतिस्तु योगान्तरवृत्तभेद- संतोषधैर्याध्वरधारणासु ॥ ५० ॥ Koṣakalpataru 6.16.50
- कोषकल्पतरु क्षयतथा विलासेऽद्भुतगर्वयोस्तु स्मयोऽपि गेयोऽपि[35a]च गायनेऽपि । क्षयो निवासेऽपि च राजरोगे कल्पान्तकालेऽपचये, प्रियस्तु ॥ ५ ॥ Koṣakalpataru 6.26.5
- कोषकल्पतरु अधिवासयोषित्तु पूर्णिमायामधिवासः स्यान्निवासेऽपि । संस्कारे गन्धाद्यैर्दशमुखखड्गे तु चन्द्रहासोऽसौ ॥ २२ ॥ Koṣakalpataru 6.31.22
- नानार्थार्णवसंक्षेप ?प्रभावेऽप्य…?…स…? ग…?…?कृ…? । निवासेऽप्यग्नि…?…?…?… ॥ ३० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.30
- शब्दरत्नावली क्षितिकान्तिः शोभेच्छयोः स्त्री तु क्रतुर्यज्ञे मुनौ पुमान् । कान्ता प्रियङ्गौ नार्यां स्त्री प्रिये ना शोभने त्रिषु ॥ लोहं च चन्द्रसूर्ययोः पर्यायान्तशिलासु ना । क्षितिः क्षये निवासे च पृथिवी कालभेदयोः ॥ कीर्तिः प्रसादे यशसि शब्दे दीप्तौ च योषिति । कुन्तो गर्वधुकायां स्यात्पुमान् प्रासायुधेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.8
- शब्दरत्नावली वनवनं नीरे निवासे स्यादालये विपिनेऽपि च । वह्निः स्याच्चित्रकौषद्यां भवेद्वैश्वानरे पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.18
- शब्दरत्नावली वसनवसनं छादने वस्त्रे निवासे चापि कुत्रचित् । वर्द्धनं वृद्धिषुच्छेदे खय्यान्तु वर्द्धनी स्त्रियाम् ॥ व्यञ्जनं स्याद्धिने चिह्ने श्मश्रुण्यवयवेऽपि च । व्यसनन्तु विपत्तौ स्यात्पापे च निष्फलोद्यमे ॥ पानस्त्रीमृगयासङ्गाशुभदैवादिभूषने (?) । वर्त्तनं वर्त्तने पुंसि ह्रस्वे स्त्री पथि पेषणे ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.71
- शब्दरत्नाकर वासवाले च वक्षसि त्वस्त्री वृषोक्ष्णि सुरनायके । वासो गन्धे निवासे च वारः पर्यायसंघयोः ॥ २००५ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2005
- शब्दरत्नाकर अधिवासअधिवासो निवासे स्याद्गन्धमाल्यादिसंस्कृतौ । अवदानं कर्म वृत्तं खण्डनं गुणकीर्तनम् ॥ २१९३ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2193
- वैजयन्ती अधिवासअधिवासो निवासे स्यात् गन्धधूपादिसंस्कृतौ । अपवर्गः क्रियासाद्ध्ययफलाप्तौ त्यागमोक्षयोः ॥ ६ ॥ Vaijayantī 8.1.6