शाला
śālāस्त्री · fem.In 16 kośas: 28 synonym verses, 9 as a nānārtha head word, 4 as a meaning of another word.
गेहभूर्वास्तु गेहे तु गृहं वेश्म निकेतनम् ॥ ९८९ ॥मन्दिरं सदनं सद्म निकाय्यो भवनं कुटः ।आलयो निलयः शाला सभोदवसितं कुलम् ॥ ९९० ॥धिष्ण्यमावसथं स्थानं पस्त्यं संस्त्याय आश्रयः ।ओको निवास आवासो वसतिः शरणं क्षयः ॥ ९९१ ॥धामागारं निशान्तं च कुट्टिमं त्वस्य बद्धभूः ।
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
साला शाला स्कन्धशाखा स्कन्धः प्रकाण्डमस्तके ॥ १११९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
वासः कुटी द्वयोः शाला सभा सञ्जवनं त्विदम् ।चतुःशालं मुनीनां तु पर्णशालोटजोऽस्त्रियाम् ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
समे शाखालते स्कन्धशाखाशाले शिफाजटे ।
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
स्कन्धादधः प्रकाण्डः स्यात्प्रघाणः स्कन्ध उच्यते ।स्कन्धशाखा तु शाला स्यान्निष्कुटः कोटरः स्मृतः ॥ १८२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
आवासावसथं गृहं च भवनं स्थानं निशान्तं कुलं,संस्त्यायो निलयो निकाय्यमुटजं गेहं कुटं मन्दिरम् ।धिष्ण्यं धाम निकेतनं च सदनं पस्त्यं च वास्तु क्षयःशाला वेश्म निवेशनोदवसिते प्रोक्ते च सद्मौकसी ॥ २९१ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderस्त्रीfem.
शिविरं विशयं पस्त्यमोको वस्त्यमिमानि षण् ।शाला सभा च वसतिर्वसती च स्त्रियामिमाः ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
विपुलं सर्वतोलिन्दसंयुक्तं विजयं मतम् ।हीनस्तम्भमलिन्दं स्याच्छाला स्तम्भैः समावृता ॥ ४४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.doubtful
कण्डोलः पिटकः पुंसि स्त्री शाला सूदपाकयोः ।स्त्रियां रसवती तत्राध्यक्षः पौरोगवस्त्रिषु ॥ ९५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
समे शाखालते स्कन्धशाखाशाले शिफाजटे ।अर्वाग्भागोऽस्य बुध्नः स्यान्नितम्बः स पृथुः पुनः ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कला कुदाला गोला च ज्वाला दोला मनःशिला ।लाला वेलावला शाला शिला शाकुलया समा ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कुटिर्द्वयोः पुंसि न मन्दिरा स्यात्स्त्रियां न गेहं भवनं च वास्तु ।स्थानं च धानं वसतिश्च शालासभा निशान्तं च निकेतनं च ॥ ३३ ॥
उपजातिः
genderस्त्रीfem.
पूर्वोऽर्थो बलिशं(?)स्युस्तु शिखा-शाखा-लताः स्त्रियः ।अस्त्री स्याद्विटपश्चाथ शाख्यं शाखेव यत्त्रिषु ॥वातावर्जितशाखायां भवेद्योषिद्वकेरुका ।शाला साला स्कन्धशाखाथाशाखं मूलतस्तरोः ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
काली जाली[226b] चिल्ली शूलावेला मेला दोला गोला ।शाला माला हेला लीलालोला झाला झुल्लिश्चालुः ॥ ७१ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
पञ्चतक्षी पञ्चतक्षमर्धान्नावः पुरो हितः ।षष्ठ्यन्तप्राक्पदाः सेनाच्छायाशालासुरा निशाः ॥ ७८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीक्लीf. n.
एषां प्रयोगः पुंसि गदितः कथितः । राशिर्धान्यादीनाम् । पलाण्डुर्लसुनजातिः । कमण्डलुः काष्ठमयं जलपात्रम् । गडुः कुब्जम् । तूलः कार्पासादेः । मुहूर्त्तो द्वादशात्मकः । परशुर्वृक्षभेदी । शङ्कुः चिह्नं किलश्च । दृतिश्चर्म । अयं सीधुः सुरा । अयं कङ्कटो हस्तिकवचम् ।शालामालादोलावेलाफेलाशिलातुलालीला-सेनापालिबलिदद्रुवागुराश्च स्त्रियामुदिताः ॥ ३६ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
शालापि कथिता तत्र प्रकाण्डं स्कन्धमस्तके ।गण्डिः शाखावधिर्मूलात्प्रकाण्डोऽथ शिफाजटे ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
उपला मेखला शाला खट्वा [कला?] दिशा शिवा ।रसाला सिध्मला शेषा स्नसा मूषा सुवर्चला ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 क (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
विस्रसेशावली भङ्ग्यायतिः शाला ( शिला?) च सर्वला ।साचिः सूची रुचिः खानिः खनिः खारी क्लमिः कृषिः ॥ ५८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
ओकश्च धाम धामञ्च शाला कुलं तथा कुटः ।नामान्येतानि कथ्यन्ते गृहस्य साक्षरैः किल ॥ १६९९ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 कु (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 स्य (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
शाखा शिखा लता नाम वृक्षाङ्गे च लघौ स्मृतम् ।शाला साला स्कन्धशाखा बृहद्भागस्तरोर्भवेत् ॥ १९६५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
संजीवनं संजवनं शाला निलय इत्यपि ।चतुःशालं चतुःशालो चतुः शालकमित्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
प्ररोहे रोहेऽप्यङ्कुराङ्कुरौ शाखा शिखा लता ।स्कन्धशाखा शाला साला जटा जटिः शिफा शिफः ॥ १२७ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
परुः पर्व पुमान् ग्रन्थिर्विस्तारो विटपोऽस्त्रियाम् ।शाखालता स्कन्धशाखा शाला तुल्ये शिफाजटे ।अवरोहस्तु सा शाखा या मूलादग्रमाश्रिता ॥ ४४५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
गृहाः पुंभूम्नि संस्त्यायो निकाय्यो निलयालयौ ।क्षयो वासः कूटमस्त्री शालाथ मुनिवेश्मनि ॥ ८४३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
गेहमस्त्री शालासभे स्त्रियाम् ॥ ८७ ॥
genderस्त्रीfem.
स्कन्धः प्रघाणोऽथ शिखा शाखाथ शिखरं शिरः ।स्कन्धशाखा तु शाला स्यात् प्रवालः पल्लवांकुरः ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कोरांगी नन्दिनी शाला कलुषी संयतापि च ।काश्मीरं पौष्करे मूले पद्मपत्रं च पुष्करम् ॥ ८८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
शङ्कुद्रुमे स्याद्वरणेऽथ शालःसर्जद्रुमे हालनृपे च मत्स्ये ।स कीर्तितः स्त्री च गृहे गृहैक-देशे तरुस्कन्धकशाखयोश्च ॥ ५८ ॥
उपजातिः
स्कन्धसञ्जातशाखायां सूक्ष्मैलायां च ना पुनः ।पत्तूरे गमने त्रिस्तु गन्तरि श्वालवाक् तु ना ॥ १३४८ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
बिलं छिद्रे गुडायाञ्च पुमानुच्चैश्रवोहये ।शलो भृङ्गिक्षेत्रभिदोः शलले च विधातरि ॥शाला वृक्षस्कन्धशाखागृहैकदेशवेश्मसु ।शालः स्यान्मत्स्यभेदेऽपि नवभेदेऽपि कुत्रचित् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 क (wrong syllable)
शुचिर्मासे जातवेदस्युपधाशुद्धमन्त्रिणि ।त्रिषु शुद्धे सिते शाला मन्दिरस्कन्धशाखयोः ॥ २०१७ ॥
अनुष्टुप्
शाला as a meaning in nānārtha verses
- नानार्थार्णवसंक्षेप कर्मीकुमार्यां शारिबायां च तरणीसंज्ञगुल्मके । कर्मी हाटकपुत्र्यां स्यादपि शालापलालयोः ॥ २१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.21
- शब्दरत्नावली शिखरिणीनारीरत्ने च शालायां मल्लिकायाञ्च योषिति । भवेत्संवरणं क्लीबे संसारे गतिमात्रके ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.92
- शब्दरत्नावली किर्मीकामिः पुंसि कामुके स्यादथ रत्यामपि स्त्रियाम् । किंक्षेपे च वितर्के च वाच्यवत्प्रश्ननिन्दयोः ॥ कृमिः क्रिमिः पुंसि कीटे लाक्षायां कृमिले खरे । किर्मी स्त्री हेमपुत्याञ्च शालापलालयोरपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.25.5
- वैजयन्ती कर्मीकक्ष्या कच्छे वरत्रायां कांच्यां गेहप्रकोष्ठके । कर्मी हाटकपुत्र्यां स्यादपि शालापलालयोः ॥ ७ ॥ Vaijayantī 6.2.7