वास्तु
vāstuपुंक्ली · m. n.In 11 kośas: 15 synonym verses, 2 as a nānārtha head word, 4 as a meaning of another word.
गेहभूर्वास्तु गेहे तु गृहं वेश्म निकेतनम् ॥ ९८९ ॥मन्दिरं सदनं सद्म निकाय्यो भवनं कुटः ।आलयो निलयः शाला सभोदवसितं कुलम् ॥ ९९० ॥धिष्ण्यमावसथं स्थानं पस्त्यं संस्त्याय आश्रयः ।ओको निवास आवासो वसतिः शरणं क्षयः ॥ ९९१ ॥धामागारं निशान्तं च कुट्टिमं त्वस्य बद्धभूः ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
समौ संवसथग्रामौ वेश्मभूर्वास्तुरस्त्रियाम् ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
गृहभूमिस्तु वास्तुः स्याद्वाट आवेष्टको वृतिः ।गृहस्थानं स्मृतं राज्ञामुपकार्योपकारिका ॥ २९० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आवासावसथं गृहं च भवनं स्थानं निशान्तं कुलं,संस्त्यायो निलयो निकाय्यमुटजं गेहं कुटं मन्दिरम् ।धिष्ण्यं धाम निकेतनं च सदनं पस्त्यं च वास्तु क्षयःशाला वेश्म निवेशनोदवसिते प्रोक्ते च सद्मौकसी ॥ २९१ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderक्लीneut.
कर्मान्तः कर्मभूमिः स्याद्यज्ञवाटस्तु यज्ञकः ।वास्तुरस्त्री वेश्मभूमिर्गोष्ठं गोस्थानमीरितम् ॥ ५१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
कुटिर्द्वयोः पुंसि न मन्दिरा स्यात्स्त्रियां न गेहं भवनं च वास्तु ।स्थानं च धानं वसतिश्च शालासभा निशान्तं च निकेतनं च ॥ ३३ ॥
उपजातिः
genderक्लीneut.
पक्कण-कङ्कण-शिङ्घाणाः स्यु-र्वर्णः शुक्लाद्यक्षरवाची ।वास्तुः सक्तुर्जीवातुः स्या-द्भूतः प्रेते पूर्त-निकेते ॥ ४६ ॥
metre not recognised
genderपुंक्लीm. n.
जङ्घायां तु स्त्रियां शुष्कफले तु नरि मन्यते ।षड्वर्गशबरस्वामी वास्तुस्तु नरशण्डयोः ॥ १२४५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
सक्तवोऽप्यररिः कम्बुर्दोर्दार्वगुरुहिङ्गवः ।पलाण्डुस्तितउर्वास्तुवेमप्रेमाणि लोम च ॥ १६५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
प्राकारे तु करः कारो वप्रो वरण इत्यपि ।गृहे तु वस्त्यं सं(प?)स्त्यं च वास्तु वासो निवासनम् ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
अथ संवसथग्रामौ तथावसथ इत्यपि ।वास्त्वस्त्री वेश्मभूर्वाटी वाटिका गृहपोतकः ॥ग्रामान्त उपशल्यञ्च द्वयं ग्रामसमीपके ।द्वे स्त्रियौ सीमसीमे च ग्राम्यावधिनिश्चिते ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
गर्भागारापवरके वास्तु स्याद्गृहपोतकः ।स्यात्प्रासादो देवकुलं पुत्रिका शालभञ्जिका ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पुन्नपुंसकयोर्दारुजीवातुस्थाणुसीधवः ।स्थाद्वास्तु हिङ्गु तितउ सानु कम्बु कमण्डलु ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
ग्रामादिभूमिर्वास्त्वस्त्री सन्दंशस्त्वस्य कोणभूः ।ब्रह्मस्थली वास्तुमध्यं ब्रह्मधारा तदन्तभूः ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
गृहभूमौ गृहे सीम्नि सुरुङ्गायां पुरेऽपि च ।वाजी तु ना शरे वह्नौ पर्वतेऽपि धनञ्जयः ॥ १२४६ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
वास्तु as a meaning in nānārtha verses
- नानार्थार्णवसंक्षेप उत्थानउत्थानमुद्गमे वास्तौ तन्त्रेहापौरुषेषु च । औदरस्य मलस्यापि स्रुतौ स्याद्रभसः पुनः ॥ १४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.3.14
- शब्दरत्नावली वाटीलाटो देशान्तरे वस्त्रे जीणेषु भूषणादिषु । वाटः पथि वृतिस्याने वाटी स्यात्कुटिवास्तुनोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.11.26
- त्रिकाण्डशेष वाटलाटोंऽशुके च देशे च व्युष्टं कल्ये त्रिषूषिते । पथि वास्तुनि वाटः स्याद्विकटं विकृतं बृहद् ॥ १०२ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.102
- वैजयन्ती उत्थानउत्थानमुद्यमे वास्तौ तन्त्रेहापौरुषेषु च । उद्धानमुद्गमे चुल्ल्यामौशीरे दण्डचामरे ॥ ५ ॥ Vaijayantī 7.3.5