विश्वकर्मन्
viśvakarmanपुं · masc.In 15 kośas: 15 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 8 as a meaning of another word.
विश्वकर्मा पुनस्त्वष्टा विश्वकृद्देववर्धकिः ॥ १८२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विश्वकृद्विश्वकर्मा च त्वष्टा स्याद्देववर्धकिः ।नासत्यावश्विनौ दस्रौ प्रोक्तौ देवचिकित्सकौ ॥ ८४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गन्दान्तकौ यज्ञवहौ विश्वपर्यायकृत्तु सः ।अपि त्वष्टा विश्वकर्मा सुरपर्यायवर्द्धकिः ॥ ४६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रद्योतनो विश्वकर्मा दृग्भूर्भातुः सदागतिः ।सहस्रात्करपादांशुश्चित्रार्थार्चिः सुरः पपीः ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पेयूषोऽस्त्री च पीयूषममृतं स्यात्सुधा बुधा ।विश्वकर्मा सुकर्माऽथ त्वष्टा च सुरवर्द्धकिः ॥ ११४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शम्बार्चिरतिभीरुक्तः स्फूर्जथुर्वज्रनिःस्वेनः ।विश्वकृद्विश्वकर्मापि त्वष्टा स्याद्देववर्धकिः ॥ ६७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 7 स्वे (wrong syllable)
genderपुंmasc.
सूर्यो भानुर्दिवाधीशः पद्मबन्धुर्विरोचनः ।वेदमूर्तिर्विश्वकर्मा कोकबन्धुर्नभश्वरः ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पुलोमजा शचीन्द्राणी पीयूषममृतं सुधा ।हाहा हूहूश्च गन्धर्वो विश्वकर्मा तु शिल्पिकृत् ॥ ४४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अब्धिजौ आश्विनेयौ च ज्ञेयौ यज्ञवहौ तथा ।त्वष्टा तु विश्वकर्मा च विश्वकृद्देववर्द्धकिः ॥ २०४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अश्विनावाऽश्विनेयौ च, देवत्वष्टरि विश्वकृत् ।विश्वकर्मापि, स्वर्वध्वां, वा स्त्री भूम्न्यप्सरा मता ॥ ६८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 पि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
नासत्यावाश्विनेयौ तौ नासिक्यौ यज्ञवाहकौ ।अब्जो धन्वन्तरिस्त्वष्टा विश्वकर्मा द्युवर्धकिः ॥ ८१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कक्षीवन्मुष्कव[च्चक्षु]र्विश्वकर्मदुवस्यवः ।सोमाहुतिश्चित्रमहा वसुकृद्धरुणो द्वितः ॥ १७७४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उग्रः प्रभुर्धृतिर्विष्णुर्विश्वकर्मा महेश्वरः ।शत्रुघ्नश्चेटि(न्धि)का पुष्टिः पञ्चमी वह्निवासिनी ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अमरेशो दक्षकर्ण उग्रश्चेति तमोहनः ।विश्वकर्मा तथा श्रोत्रं बभ्रुः कालः प्रकीर्त्तितः ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आश्विनेयौ यज्ञवहौ देववैद्यौ वरान्तकौ ।नासिक्यावाश्विनौ दस्रौ विश्वकर्मा द्युवर्धकिः ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 य (wrong syllable)
genderपुंmasc.
देवशिल्पिनि चण्डांशौ विश्वकर्मा मुनावपि ।विघातिघोरदृष्ट्योस्तु विघ्नकारी पुमान्भवेत् ॥महेशे दैत्यभेदे स्याद् वृषपर्वा पुमानयम् ।विहङ्गे देवतायाञ्च व्योमचारी भवेत्पुमान् ॥शाकभेदे कृष्णभेद्यां स्त्रियाञ्च शकुलादनी ।मुनिभेदे नन्दिनि स्याच् शालङ्कायन इत्यपि ॥
अनुष्टुप्
विश्वकर्मन् as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु त्वष्टृव्युष्टं दिने प्रभाते पर्युषिते स्यात्फले परवत् । त्वष्टा धातरि सूर्ये रथकारे विश्वकर्मणि च ॥ १४ ॥ Koṣakalpataru 6.10.14
- कोषकल्पतरु सुधन्वन्विष्णौ सुयामुन इति प्रथितः प्रसादे श्रीवत्सराजनृपतौ भिदि पर्वतस्य । स्याद्विश्वकर्मणि धनुर्धरके सुधन्वा शार्दूलपुष्कलशिवासु भवेद्वनश्वा ॥ ३५ ॥ Koṣakalpataru 6.21.35
- कोषकल्पतरु कारुकारुस्तथा शिल्पिनि कारके च स्याद्विश्वकर्मण्ययमादिलिङ्गः । पुरुः पुमान्स्वर्नृपभित्परागे प्राज्ये पुरोगे च विशेष्यवत्स्यात् ॥ ६६ ॥ Koṣakalpataru 6.27.66
- नानार्थार्णवसंक्षेप कारुकारिः क्रियायां स्त्री त्रिस्तु शिल्पिनि स्त्री तु कर्तरि । कारुरिन्द्रे तु ना विश्वकर्मण्यप्य्थ स द्वयोः ॥ २०१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.201
- शब्दरत्नावली तक्षकतक्षकः स्यान्नागराजे विश्वकर्मणि बर्धकौ । तारकः स्यात् कर्णधारे देत्ये ना न द्वयोर्हसि(?) । कणीनिकायां नक्षत्रे न पुमान् त्रातरि त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.83
- शब्दरत्नावली त्वष्टृत्वष्टा सूर्य प्रभेदेऽपि विश्वकर्मणि वर्द्धकौ ॥ Śabdaratnāvalī 7.11.17
- शब्दरत्नावली सुधन्वन्सदादानो गन्धहस्तिन्यैरावतगणेशयोः । सम्बदनं वशीकारे क्लीबमालोचनेऽपि च ॥ समादानं समीचीनग्रहे बौद्धाह्णिकेऽपि च । सम्वाहनन्तु भारादिवाहने चाङ्गमर्दने ॥ समापनं परिच्छेदप्रमापनसमाप्तिषु । सनातनो हरे विष्णौ नित्यपित्रतिथिष्वपि ॥ सनातनी भवान्यान्तु वाण्यब्धिसुतयोः स्त्रियाम् । स्तनयित्नुर्जलधरे विद्युति स्तनिते स्त्रियाम् ॥ सरोजिनी तु कमलाकरपङ्कजयोः स्त्रियाम् । समापन्नं वधे क्लिष्टे समाप्तप्राप्तयोरपि ॥ संयमनं व्रते बन्धे यमपूर्यामपि स्त्रियाम् । भवेत्सारसनं काञ्च्यामुरस्तेन तनुत्रिणाम्(?) ॥ सामयोनिर्ग्रजब्रह्मसामोत्थेषु भवेत्पुमान् । सुदर्शनो विष्णुचक्रे जम्बूवृक्षे सुरलाये ॥ क्लीबं महेन्द्रनगरे प्रज्ञौषधिभिदोः स्त्रियाम् । सुयामुनोऽच्युते मेघे प्रासादवत्सराजयोः ॥ सुकर्मा योगभेदे स्यात्सत्कर्मविधिकर्मणोः । सुधन्वा वीरभेदे स्याद्धानुष्के विश्वकर्मणि ॥ सुपर्वा पुंसि वंशे तु धूमपर्वामरेषु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.127
- वैजयन्ती कारुकारुस्तु विश्वकर्मापि धान्यांशे शीकरे कणः । कालो दिष्टे यमे काचो मृद्भेदे शिक्यदृग्रुजोः ॥ १५ ॥ Vaijayantī 6.1.15