सुर
suraपुं · masc.In 21 kośas: 19 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 32 as a meaning of another word.
स्वर्गस्त्रिविष्टपं द्योदिवौ भुविस्तविषताविषौ नाकः ।गौस्त्रिदिवमूर्ध्वलोकः सुरालयस्तत्सदस्त्वमराः ॥ ८७ ॥देवाः सुपर्वसुरनिर्जरदेवतर्भुबर्हिर्मुखानिमिषदैवतनाकिलेखाः ।वृन्दारकाः सुमनसस्त्रिदशा अमर्त्याः स्वाहास्वधाक्रतुसुधाभुज आदितेयाः ॥ ८८ ॥गीर्वाणा मरुतोऽस्वप्ना विबुधा दानवारयः ।
आर्या
स्वर्गपुंत्रिविष्टपक्लीद्योस्त्रीदिव्स्त्रीभुविस्त्रीतविषपुंताविषपुंनाकपुंगोस्त्रीत्रिदिवक्लीऊर्ध्वलोकपुंसुरालयपुंअमरपुंदेवपुंसुपर्वन्पुंसुरपुंनिर्जरपुंदेवतपुंऋभुपुंबर्हिर्मुखपुंअनिमिषपुंदैवतपुंनाकिन्पुंलेखपुंवृन्दारकपुंसुमनस्पुंत्रिदशपुंअमर्त्यपुंस्वाहाभुज्पुंस्वधाभुज्पुंक्रतुभुज्पुंसुधाभुज्पुंआदितेयपुंगीर्वाणपुंमरुत्पुंअस्वप्नपुंविबुधपुंदानवारिपुं
genderपुंmasc.
अमरा निर्जरा देवास्त्रिदशा विबुधाः सुराः ।सुपर्वाणः सुमनसस्त्रिदिवेशा दिवौकसः ॥ ७ ॥आदितेया दिविषदो लेखा अदितिनन्दनाः ।आदित्या ऋभवोऽस्वप्ना अमर्त्या अमृतान्धसः ॥ ८ ॥बर्हिर्मुखाः क्रतुभुजो गीर्वाणा दानवारयः ।वृन्दारका दैवतानि पुंसि वा देवताः स्त्रियाम् ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आदित्यास्त्रिदशाः सुराः सुमनसः स्वर्गौकसो देवता,गीर्वाणा ऋभवोऽमराश्च मरुतो वृन्दारका निर्जराः ।अस्वप्ना विबुधास्त्रिविष्टपसदो लेखाः सुपर्वाण इ-,त्याख्याता अमृताशना अनिमिषा देवास्तथा दैवतम् ॥ ४ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
अमरा मरुतो देवा निलिम्पास्त्रिदशाः सुराः ।ब्रह्मा विधाता लोकेशः स्वयंभूश्चतुराननः ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मतङ्गजो मतङ्गः स्यात्कुम्भी दन्ती करी दरी ।वेतण्डो भिन्नगण्डस्तु सामजः सिन्धुरः सुरः ॥ ३२३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
त्रिदशा देवता देवास्त्रयस्त्रिंशत्सुराबुधाः ।त्रिविष्टपाश्च विबुधा संज्ञाङ्कानां सदा स्फुटा ॥ ३५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सैरिको भोगभूमिः स्यादमर्त्यभवनं गिरिः ।देवा निलिम्पा मरुतः सुराः सूर्या बुधा रथाः ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सुपर्वाणो देवयवः शान्ता वृन्दारकाः सुराः ।स्वप्नमृत्युजराव्याधिपर्यायपरिवर्जिताः ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रद्योतनो विश्वकर्मा दृग्भूर्भातुः सदागतिः ।सहस्रात्करपादांशुश्चित्रार्थार्चिः सुरः पपीः ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
देवा निर्जरसः सुराः सुमनसोऽस्वप्ना अमर्त्त्या बुधाःगीर्वाणा मरुतोऽमरा मखभुजः स्वाहाभुजो नाकिनः ।आदित्या द्युषदस्तथा दिविषदो लेखाश्च बर्हिर्मुखाःस्युर्वृन्दारकपूजितावपि सुपर्वा----र्भवः ॥ ४ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every line
genderपुंmasc.
अभिधानशब्दः प्रत्येकमभिसम्बध्यते । संवत्सराभिधायिनां शब्दानां संवत्सरपर्यायाणां च । गिर्यादिपर्यायाणां च । पुंयोगः स्यादित्यर्थः । तद्यथा अयं संवत्सरः हायनोऽब्द इत्यादि । अयं गिरिः पर्वतः धरः शैल इत्यादि । मासाभिधायिनाम् । अयं मासः द्विपक्षः । मासविशेषोऽपि अयं चैत्रः वैशाखः ज्येष्ठः आषाढ इत्यादि । अर्णववाचिनाम् । अयमर्णवः समुद्रः सागरः पारावारः सरित्पतिरित्यादि । अयमृतुः वसन्तः ग्रीष्मः ।देववाचिनाम् । देवः सुरः । असुरवाचिनाम् । असुरः दैत्यः । शराभिधायिनाम् । शरः काण्डः । अयमसिः खड्गः मण्डलाग्रः । अयं पङ्कः कर्दमः जम्बालः । अयमरिः शत्रुः वैरी रिपुः विपक्ष इत्यादि ।भाष्कच्छुकशारज्ज्विष्टकाश्च नित्यं स्त्रि[स्त्री]यामीषिका च ।विद्युद्दिग्भूम्यभिधानं वल्ली सरितां च विज्ञेयम् ॥ ३१ ॥
metre not recognised
संवत्सरपुंहायनपुंअब्दपुंगिरिपुंपर्वतपुंधरपुंशैलपुंमासपुंचैत्रपुंवैशाखपुंज्येष्ठपुंआषाधपुंअर्णवपुंसमुद्रपुंसागरपुंपारावारपुंसरित्पतिपुंऋतुपुंवसन्तपुंग्रीष्मपुंदेवपुंसुरपुंअसुरपुंदैत्यपुंशरपुंकाण्डपुंअसिपुंखड्गपुंमण्डलाग्रपुंपङ्कपुंकर्दमपुंजम्बालपुंअरिपुंशत्रुपुंवैरिन्पुंरिपुपुंविपक्षपुंभास्स्त्रीकच्छुस्त्रीकशास्त्रीरज्जुस्त्रीइष्टकास्त्रीईषिकास्त्रीविद्युत्स्त्रीदिश्स्त्रीभूमिस्त्रीवल्लीस्त्रीसरित्स्त्री
genderपुंmasc.
सुतोऽदितेस्तडिद्धन्वा सेन्द्रो देवः सुरोऽमरः ।स्वर्द्यौः स्वर्गोऽथ नाकश्च तद्वासस्त्रिदशो मतः ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नाकोर्ध्वलोकौ दिदिविर्दीदिविश्च सुरालयः ।देवा लेखाः सुपर्वाणः सुरनिर्जरनाकिनः ॥ ४९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उच्चैःश्रवोऽब्धितुरगो मातलिः शक्रसारथिः ।देवोऽमरो दितिसुतो निर्ज्जरः त्रिदशः सुरः ॥ ३४८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विबुधा देवता देवास्त्रिदशा निर्जराः सुराः ।आदित्या मरुतो लेखा निलिम्पा नाकिनोऽमराः ॥ ३५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्वर्गिणस्त्रिदिवाधीशाः क्रतुभुजो हविर्भुजः ।आदितेयास्तथा वृन्दारकाः सुमनसः सुराः ॥ ६९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 भु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
स्वाहाभुजः क्रतुभुजो गीर्वाणा दनुजद्विषः ।बृन्दारका दिविषदो द्युषदो द्यौषदः सुराः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
देवा यज्ञभुजोऽमरा दिविषदो बर्हिर्मुखा निर्जरागीर्वाणास्त्रिदिवेश्वराः सुमनसो वैमानिका वायुनाः ।अस्वप्ना अमृताशना अनिमिषा वृन्दारकाः खेचराआदित्या असुराहिता अदितिजा लेखा निलिम्पाः सुराः ॥ ७५ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
अमर्त्यभवनं गौश्च त्रिदिवः स्यात् खरव्ययम् ।देवा निलिंपा मरुतो गीर्वाणा वायुनाः सुराः ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उस्रो रश्मिस्तु गौरुस्रा तन्द्री निद्राप्रमीलयोः ।सुरो देवे सुरा मद्ये वध्रं त्रिपुवरत्रयोः ॥
अनुष्टुप्
meaningsदेव
उपोदकाख्ये त्रिषु तु प्रसूतेऽभिपुतेऽपि च ।सुरस्तु देवे स्त्रीत्वे तु सुरा मद्ये जलेऽपि च ॥ १५२९ ॥
अनुष्टुप्
meaningsदेव
सुर as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् अनिमिषसुरमत्स्यावनिमिषौ पुरुषावात्ममानवौ ॥ २१९ ॥ Amarakośa 3.3.219
- धरणिकोश आदित्यआदित्यौ सुरमार्तण्डौ भ्रातृव्यौ भ्रातृजद्विषौ । व्यवायः सुरते शुद्धौ हृदयं चित्तवक्षसोः ॥ Dharaṇikośa 25.1.13
- धरणिकोश देवविश्वं सर्वं जगच्छुण्ठी विश्वा चातिविषा स्मृता । देवी दुर्गा च पूजा च देवौ सुरमहीभुजौ ॥ Dharaṇikośa 28.2.8
- धरणिकोश दिवौकस्वायसी काकमाची स्यादभ्यासो निकटेऽपि च । उदर्चिरुत्प्रभे वह्नौ दिवौकाश्चातके सुरे । निःश्रेयसं शिवो मोक्षः श्वःश्रेयसं शिवं सुखम् ॥ Dharaṇikośa 31.1.9
- धरणिकोश सुमनस्सुमनसः स्मृताः पुष्पमालतीसुरपण्डिताः । प्रचेतसस्त्रयः कृष्णमुनिभेदजलेश्वराः ॥ Dharaṇikośa 31.2.19
- कोषकल्पतरु वृन्दारकआकल्पकः स्यान्मुदि चाथ वृन्दा- रकः सुरे सुन्दरमान्ययोश्च । आक्षेपको निन्दकवातरोग- व्याधेष्वथो कापटिकश्च शिष्ये ॥ ३१ ॥ Koṣakalpataru 6.1.31
- कोषकल्पतरु भट्टारकपरस्य मर्माण्यभिगन्तरि स्या- द्भट्टारको राज्ञि सुरे मुनौ च । दलाढकः कुञ्जरकर्णकुन्द- चाम्पेयफेनातिमहत्तरेषु ॥ ३२ ॥ Koṣakalpataru 6.1.32
- कोषकल्पतरु व्योमचारिन्स्याद्व्योमचा[25a]री सुरपक्षिवाची स्यात्कामचारी चटके च कम्रे । स्वच्छन्दचारिण्यथ पृष्ठशृङ्गी भीमे च षण्ढे चलिते च दंशे । कारंधमी तु धातूक्तितत्परे कांस्यकारे च । अन्तेवासी शिष्ये चाण्डाले प्रान्तगे परवत् ॥ ६८ ॥ Koṣakalpataru 6.21.68
- कोषकल्पतरु वरपरस्त्वनात्मोत्तमवैरिदूरे स्यात्केवले चापि विशेष्यलिङ्गः । भरस्तु भारेऽतिशये वरस्त्व- भीष्टे सुरादेर्दुहितुश्च पत्यौ ॥ १०० ॥ Koṣakalpataru 6.27.100
- कोषकल्पतरु देवआकूतचेष्टात्मजनुःषु भूतौ सत्तासु चेष्टासु पदार्थकृत्योः । लीलासु न स्त्री नृपतौ तु मेघे सुरे च देवोऽथ हृषीकगोऽन्त्ये ॥ ९८ ॥ Koṣakalpataru 6.29.98
- कोषकल्पतरु सुमनस्ज्योतिष्मत्यां सुमेधाः स्त्री मुनौ ना सन्मतौ त्रिषु । स्त्री भूम्नि पक्षे सुमनाः स्त्री मालत्यां सुरे पुमान् ॥ २७ ॥ Koṣakalpataru 6.31.27
- कोषकल्पतरु दिवौकस्उदर्चिरग्नौ त्रिषु तूत्प्रभे स्या- त्सुरे पुनश्चातकके दिवौकाः । सप्तार्चिरग्नौ त्रिषु घोरदृष्टौ त्रिस्रोतसं प्राहुरिह द्युनद्याम् ॥ ३० ॥ Koṣakalpataru 6.31.30
- नानार्थार्णवसंक्षेप देवगुडूचीस्पृक्कयोर्देवी सुरे तु द्वे पुमान् पुनः । देष्णो बाहौ द्वयोस्तु स्याद् यजमानेऽथ स त्रिषु ॥ ६१७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.617
- नानार्थार्णवसंक्षेप बुधअजयस्तु सुरेऽप्याह तत्र न्यायाद्द्वयोर्भवेत् । बुधा तु धिषणायां स्त्री वृद्धिसंज्ञे च भेषजे ॥ ८६७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.867
- नानार्थार्णवसंक्षेप धार्तराष्ट्रनागराजे सुरे त्रिस्तु धृतराष्ट्रस्य योगिनि । धामार्गवस्त्वपामार्गे कोशातक्यां च पुंस्ययम् ॥ २९३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.293
- नानार्थार्णवसंक्षेप सोमयोनिसोमयोनिर्द्वयोर्विप्रे सुरे चार्थादि पूर्ववत् । सौगन्धिकं तु क्ली पद्मे कल्हारे ध्यामसंज्ञके ॥ ६८८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.688
- परमानन्दीयनाममाला अमरकज्जलेऽथाञ्जना माता मारुतेरमरः सुरे । स्नुहीवृक्षेऽस्थिसंहारकव्योरमृतमम्बरे ॥ २७ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.1.27
- परमानन्दीयनाममाला देवदानं हस्तिमदे शुद्धौ रक्षणे च विसर्जने । दरो गर्ते भये देवः सुरराजजिगीषुषु ॥ २३९ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.16.239
- शब्दरत्नावली देवयुजरायुस्तत्र विहगे भवेद्गर्भाशये पुमान् । तपस्यः फाल्गुणे पुंसि व्रतचर्यास्वपि स्त्रियाम् ॥ द्वितीया तिथिपत्न्योः स्त्री पूरणे तु द्वयोस्त्रिषु । देवयुर्ना सुरे धर्मशीलेऽभिमातृके(?)ऽन्यवत् ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.42
- शब्दरत्नावली देवदेवं स्यादिन्द्रिये मेघे सुरे नरपतौ पुमान् । देवी कृताभिषेकायां तेजनीपृक्कयोरपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.29.11
- शब्दरत्नावली अनिमेषअनिमेषः सुरे मीने कामिनीबन्धमित्यपि । अनुतर्षः सुरापानपात्रे तृष्णाभिलाषयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.31.28
- शब्दरत्नाकर खगखगोऽर्के विहगे वायौ तारके सुरमेघयोः । गर्दभे रक्षसि खरः खरुः पुंसि स्मरे हरे ॥ १९०६ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1906
- शब्दरत्नाकर विभुधवाहसोऽजगरे वह्नौ चित्रे दर्पे च विस्मयः । विस्तारे प्रतिबन्धे च विष्कम्भो विबुधः सुरे ॥ २१६२ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2162
- तन्त्राभिधान ककः क्रोधीशो मुखं चक्री व्रतदेवः सुरो रविः । ख-श्चण्डो देवि! चण्डेश ऋद्धिश्चैव तथा गदी ॥ १३ ॥ Tantrābhidhāna 1.13
- तन्त्राभिधान फट्शक्रमाता वषट् प्रोक्ता हरिप्रियार्थका गिरा । सुरार्था फट् हयग्रीवे विव्रिं बीजं विनिर्दिशेत् ॥ Tantrābhidhāna 11.26
- त्रिकाण्डशेष वृन्दारककपर्दे रज्जौ राजीवे बीजकोशे वराटकः । वृन्दारकौ सुरश्रेष्ठौ गिरिमेघौ बलाहकौ ॥ ३४ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.34
- त्रिकाण्डशेष भट्टारकपिञ्जे ना सिकताकर्णभूषाकन्यासु बालिका । शिवमल्ल्यां बकः कह्वे राज्ञि भट्टारकः सुरे ॥ ३५ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.35
- त्रिकाण्डशेष आदित्यआत्रेयी पुष्पवत्यां स्यान्नदीभेदे च ना मुनौ । आशयश्छन्द आधार आदित्यो भास्करे सुरे ॥ ३०६ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.306
- त्रिकाण्डशेष देवतत्त्वं विलम्बिते नृत्ये स्वरूपे परमात्मनि । मेघे राज्ञि सुरे देवो द्विजिह्वो व्यालसूचकौ ॥ ४१६ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.416
- वैजयन्ती विबुधविस्रंभौ स्नेहविश्वासौ विबुधौ सुरपण्डितौ । विकारौ रोगविकृती विष्किरौ शिखिकुक्कुटौ ॥ ६६ ॥ Vaijayantī 7.1.66
- वैजयन्ती अमरप्रधानेऽव्यक्तमव्यक्तो ब्रह्मण्यस्पष्टमूर्खयोः । अमरेन्द्रपुरी स्थूणा गुडूची चामराः सुराः ॥ १३ ॥ Vaijayantī 7.5.13
- वैजयन्ती सोमयोनिसोमयोनिः सुरे विप्रे हरिरोमाब्जजेन्द्रयोः । हस्तिमल्लो गणपतौ महेन्द्रस्य च कुञ्जरे ॥ ४९ ॥ Vaijayantī 8.1.49