अप्सरस्
apsarasस्त्री · fem.In 18 kośas: 24 synonym verses, 8 as a meaning of another word.
स्वःस्वर्गिवध्वोऽप्सरसः स्वर्वेश्या उर्वशीमुखाः ।
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
विद्याधराप्सरोयक्षरक्षोगन्धर्वकिन्नराः ।पिशाचो गुह्यकः सिद्धो भूतोऽमी देवयोनयः ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
स्त्रियां बहुष्वप्सरसः स्वर्वेश्या उर्वशीमुखाः ।घृताची मेनका रम्भा उर्वशी च तिलोत्तमा ॥सुकेशीमञ्जुघोषाद्याः कथ्यन्तेऽप्सरसो बुधैः ।
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
यक्षराक्षसगन्धर्वसिद्धकिन्नरगुह्यकाः ।विद्याधराप्सरोभूतपिशाचा देवयोनयः ॥ ८७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
विद्याधराप्सरोयक्षरक्षोगंधर्वकिंनराः ।पिशाचो गुह्यकः सिद्धो भूतोऽमी देवयोनयः ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
रोचयन्त्यो बभ्रवश्च भुवश्चेत्यप्सरोगणाः ।स्त्रियां बहुष्वप्सरसः स्वर्वेश्या उर्वशीमुखाः ॥ २७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
वा बहुत्वे त्वप्सरसः सिकताः सुमनः समाः ।गायत्र्युष्णिक्प्रभृतयश्छन्दोभेदास्तथाष्टकाः ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 त्व (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
तुम्बर्वाद्याश्च गन्धर्व्वा गान्धर्वाः सुरगाथकाः ।गातवश्वाथ बहुषु प्रायशोऽप्सरसः स्त्रियाम् ॥ १२१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
एतान् शब्दान् यथासङ्ख्यं स्त्रीपुन्नपुंसकेषु विद्धि । इयं तनुः । अयं कायः । इदं शरीरम् । दधिसक्थ्यस्थिशब्दा नपुंसके स्युः । यथा इदं दधि क्षीरविकारः । इदं सक्थि उर्वोर्मध्यम् । इदमस्थि कीकसम् । कक्षाशब्दः स्त्रियां भवेत् यथा इयम् कक्षा बाहुमूलम् । अन्यच्च । "जघनाभरणे स्त्रीणां करीणां मध्यबन्धने । अवस्थासु च हर्म्यानां नित्यं कक्षा व्यवस्थिता ।"सुमनोऽप्सरोविरहितमद्व्यच्कमसन्तन्तु पुंसि स्यात् ।द्व्यच्कं पुनर्नपुंसकप्रकृतादन्यत्र वै जरसः ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
सुमनस् अप्सरस् इत्येताभ्यां विरहितमुज्झितमित्यर्थः । अस् अन्ते यस्य तदिदमसन्तं पुंसि भवेदित्यर्थः । अयमङ्गिराः चन्द्रमाः स्थूलशिराः । पुरूरवाः उच्चैःश्रवाः दुर्वासाः पृथुयशा इत्यादयः । सुमनसोऽप्सरसश्च स्त्र्यधिकारात्स्त्रियां प्रवृत्तिः । इमाः सुमनसः कुसुमानि । इमा अप्सरसो देवस्त्रियः । द्व्यच्कमसन्तं नपुंसकं भवति । इदमोजः तेजः वर्चः शिरः यशः छन्दः श्रोतः चेतः पयः तपः अम्भः । जरस्शब्दस्यापि नपुंसकता स्यादित्यत आहान्यत्र वै जरसः । नपुंसकात्प्रकृताच्च पुंल्लिङ्गादन्यस्मिन् जरस् शब्दो भवति । स्त्रियाम् । इयं जरा वृद्धभावः ।पुंसि क्षुरखुरबिन्द्विक्षुपायुमणिकीलकेलिबलयः ।निघसङ्घोद्घोपघ्नौघविघ्नघर्मार्घवर्णाश्च ॥ २५ ॥
metre not recognisedimpossible sibilant cluster: जरस्शब्दस्यापि
अङ्गिरस्पुंचन्द्रमस्पुंस्थूलशिरस्पुंपुरूरवस्पुंउच्चैःश्रवस्पुंदुर्वासस्पुंपृथुयशस्पुंसुमनस्स्त्रीअप्सरस्स्त्रीओजस्क्लीतेजस्क्लीवर्चस्क्लीशिरस्क्लीयशस्क्लीछन्दस्क्लीस्रोतस्क्लीचेतस्क्लीपयस्क्लीतपस्क्लीअम्भस्क्लीजरस्स्त्रीजरास्त्रीक्षुरपुंखुरपुंबिन्दुपुंइक्षुपुंपायुपुंमणिपुंकीलपुंकेलिपुंबलिपुंनिघपुंसङ्घपुंउद्घपुंउपघ्नपुंओघपुंविघ्नपुंघर्मपुंअर्घपुंवर्णपुं
genderस्त्रीfem.
व्योमयानमपि प्रोक्तं विमानं बुधसत्तमैः ।स्वर्गिवध्वोऽप्सरोरम्भाः स्वःकान्ताश्चोर्वशीमुखाः ॥ ५३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
भूम्नि वर्षा मघा आपः कृत्तिकाद्याः स्त्रियां स्मृताः ।विकल्पेन जलौकोऽप्सरःसमा सुमनोमुखाः ॥ ४१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
महाराजिकरुद्राद्याः साध्याः प्रोक्ता गणेश्वराः ।किन्नराप्सरसःसिद्धा रक्षोभूतपिशाचकाः ॥ ३५१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
घृताची मेनका रम्भा मञ्जुघोषा तिलोत्तमा ।उर्वशी च सुकेशी चेत्याद्या अप्सरसः स्मृताः ॥ ४८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
विद्याधराप्सरोयक्षरक्षोगन्धर्वकिंनराः ।पिशाचो गुह्यकः सिद्धो भूतोऽमी देवयोनयः ॥ ५० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
स्वर्गिवध्वस्तु स्वर्वध्वः स्वर्गस्त्रियः सुरस्त्रियः ।अप्सरसोऽप्सराश्चापि स्वर्वेश्या उर्वशीमुखाः ॥ २०५ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
रुद्रा एकादश प्रोक्ता वसवोऽष्टौ समीरिताः ।विद्याधराप्सरः सिद्धगन्धर्वयक्षकिन्नराः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 र्व (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
स्पर्शा नन्दा रतिमदा सुखदा मदनोत्सवा ।इत्याद्या बहवस्ताश्च बहुष्वप्सरसः स्त्रियाम् ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अश्विनावाऽश्विनेयौ च, देवत्वष्टरि विश्वकृत् ।विश्वकर्मापि, स्वर्वध्वां, वा स्त्री भूम्न्यप्सरा मता ॥ ६८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 पि (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
विद्याधराप्सरः सिद्धयक्षराक्षसगुह्यकाः ।पिशाचभूतगन्धर्वकिंनराः सुरयोनयः ॥ ८३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अथ स्त्रियामप्सरसो भूम्नि स्वर्वारयोषितः ।घृताची मेनका रम्भा विश्वाची लम्बकोर्वशी ॥ ८४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
स्त्रियां बहुष्वप्सरसः स्यादेकत्वेऽप्सरा अपि ॥ १३ ॥
genderस्त्रीfem.
विद्याधरः कामरूपी खेचरः स्थिरयौवनः ।स्पर्शानन्दा रतिमदाऽप्सरसः सुमदात्मजा ॥ ६३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
स्पर्शनन्दास्त्वप्सरसः सुमदाश्च रतेमदाः ।स्वर्वेश्याश्चाथ स्वाषेयो यक्षोऽथ सुरगायनः ॥ १ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 स्त्व (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 थ (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
अप्सरस् as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश रम्भाजृम्भे जृम्भणविकासे रम्भा वारयोषाप्सराः । सनाभिः सदृशे ज्ञातावात्मभूः स्मरवेधसोः । ककुभ् शास्त्रे दिशि ज्ञेया अनुष्टुब्वाचि छन्दसि ॥ Dharaṇikośa 23.1.3
- कोषकल्पतरु अहल्याभवेदहल्याप्सरसां विशेषे [42b]स्याद्गोतमस्यापि मुनेः कलत्रे । पत्न्यां द्वितीया तिथिभेदके च द्वयोः पुनः पूरणकेऽन्यवत्स्यात् ॥ ८५ ॥ Koṣakalpataru 6.26.85
- कोषकल्पतरु चित्रभे तु द्वयोः स्त्री तु नदीविभेदे दन्तीसुभद्रासुरवारुणीषु । मायाखुपर्ण्योरपि चाप्सरःसु चैत्रं तु चैत्ये मृतकस्य दिष्टम् ॥ २९ ॥ Koṣakalpataru 6.27.29
- नानार्थार्णवसंक्षेप मुद्राविषभेदे मुरा तु स्त्री गन्धकुट्याख्यभेषजे । दैत्यभेदे तु ना मुद्रा पुनः स्यादप्सरोन्तरे ॥ १००७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1007
- नानार्थार्णवसंक्षेप रम्भाद्वे त्वश्वे स्त्री पुना रम्भा कदल्यामप्सरोन्तरे । गौरवर्णकदल्यां तु केचित् सौत्री तु मेखला ॥ १०९१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1091
- नानार्थार्णवसंक्षेप लघट्लघण् मेघे टकारान्तो वायौ च नरलिङ्गकः । हिरण्यमाषकस्यापि भेदे स्त्री त्वप्सरस्यसौ ॥ ११३६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1136
- शब्दरत्नावली रम्भदम्भः स्यात्कैतवे कल्के साटोपाहङ्कृतावपि । दृन्भूश्चवज्रचक्राहिमुख्यभूतिषु च स्त्रियाम् ॥ नाभिर्ना चक्रमध्ये च क्षत्रिये मुख्यभूपतौ । द्वयोः प्राण्यङ्गमध्ये तु स्त्रियां कस्तूरिकामदे ॥ निभो व्याजे तु पुंलिङ्गः प्रकाशे सदृशे त्रिषु । रम्भः कपौ च वंशे ना कदल्यप्सरसोः स्त्रियाम् ॥ विभुर्वृद्धे प्रभौ राज्ञि ब्रह्मशङ्करयोः पुमान् । शम्भुर्महेश्वरे सिद्धे सुगते परमेष्ठिने ॥ शुभं क्षेमे शुभोयोगे शुभा कान्तीच्छयोः स्त्रियाम् । सभाद्यूते मन्दिरे च गोष्ट्यां सामाजिके स्त्रियाम् ॥ स्वभूर्विष्णौ विधौ पुंसि स्तम्भः स्थूनाजडत्वयोः । Śabdaratnāvalī 7.24.7
- त्रिकाण्डशेष रम्भाभूर्भूमौ स्थानमात्रे च भमृक्षे भृगुजे पुमान् । रम्भा कदल्यप्सरसोर्विभुः स्यात्स्वामिनित्ययोः ॥ २८९ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.289