कोविद्यास्थानम् · कोशाःVidyāsthāna Kośa · kosha.sanskrit.site

अध्वन्

adhvanपुं · masc.

In 16 kośas: 14 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 23 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य पृथ्वीकायः Abhidhānacintāmaṇi 4.1.983 · p. 39
पदव्येकपदी पद्या पद्धतिर्वर्त्म वर्तनी ।अयनं सरणिर्मार्गोऽध्वा पन्था निगमः सृतिः ॥ ९८३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.doubtful
नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह भूमिवर्गः Amarakośa 2.1.15
अयनम्वर्त्म मार्गाध्वपन्थानः पदवी सृतिः ।सरणिः पद्धतिः पद्या वर्तन्येकपदीति च ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध भूमिकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 2.260 · p. 32
अध्वा पन्थाः पद्धतिरेकपदी वर्त्म वर्तनी सरणिः ।अयनं पदवी मार्गः पद्या च निगद्यते निगमः ॥ २६० ॥
आर्या
genderपुंmasc.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव पूःप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.3.93 · p. 18
मार्गोऽध्वा निगमः पन्था विवधः पुंसि बीवधः ।अपि द्वयोः स्यात्पदवी सरणिः सरणी सृतिः ॥ ९३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.doubtful
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ भूकाण्डः Koṣakalpataru 2.55 · p. 117
पन्थाः पत्सल-चारौ निगमो मार्गः पथोध्व-पद्वाजाः ।पद्या-पद्धति-पदवी-सृति-वर्तन्येकपद्यश्च ॥ ५५ ॥
आर्या
genderपुंmasc.
निघादयःशब्दाः पुंसि भवन्ति । अयं निघः पर्वतः । अयं सङ्घः समूहः । अयमुद्घः प्रशस्तः । अयमुपघ्न आश्रयः पर्वतश्च । अयमोघो नदीवेगः पुरुषारम्भश्च । विघ्नः कर्मनिघातः । घर्मो निदाघः । अर्घः पूजा मूल्यविशेषः । वर्णो हरितपीतादिः ब्राह्मणादिः अकारादीनि चाक्षराणि ।पणगुणगणकणशोणाः किणफणघुणशाणबाणचूर्णाश्च ।नित्यं हि पुंसि पन्था बाष्पोष्माध्वानश्च विज्ञेयाः ॥ २६ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.doubtful
पणादयः शब्दाः पुंसि भवन्ति । अयं पणो विंशतिगण्डकः । अयं गुणः सङ्ख्याख्यः शुक्लादिः[दि] पाटलादिश्च । अयं गणः सङ्घातः । अयं कणः परमाणुः । शोणो नदः । किणो निकषः । फणो भुजङ्गः । घुणः कीटविशेषः । शाणः पाषाणविकारः । बाणः शरः असुरः घृष्टिका च । अयं चूर्णः शकलः खण्ड इत्यर्थः । अयं पन्था मार्गः । अयं बाष्पोऽश्रु । अयमूष्मा घर्मः । अयमध्वा मार्गः । नित्यग्रहणं विभाषानिवृत्त्यर्थम् ।नपुंसके श्वभ्रतृणरणार्णानि ।वीणातूणाघोणाघृणास्तु नियतं स्त्रियां विद्यात् ॥ २७ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
नाममाला Nāmamālā (Dhanañjaya) · धनञ्जय Nāmamālā (Dhanañjaya) 162 · p. 78
वर्त्माऽध्वा सरणिः पन्था मार्गः प्रचरसञ्चरौ ।त्रिमार्गनामगा गङ्गा घोषो गोमण्डलं व्रजः ॥ १६२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.doubtful
परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास द्वितीयः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 2.265 · p. 37
आवेष्टको वृतिर्वाटो मार्गोऽध्वा सरणिः सृतिः ।निगमः पद्धतिः पद्या पन्था एकपदी पुनः ॥ २६५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.doubtful
शारदीयाख्यनाममाला Śāradīyākhyanāmamālā · हर्षकीर्ति धरावर्गः Śāradīyākhyanāmamālā 1.3.159 · p. 17
ध्वजश्च केतनं केतुः पताका चिह्नमेव च ।मार्गोऽध्वा निगमः पन्था पदवी वर्त्म पद्धतिः ॥ १५९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि पृथ्वीकायनामानि Suśīlanāmamālā 5.1.1686 · p. 271
एकपदी च मार्गोऽध्वा वर्त्तनी वर्त्तनिः सृतिः ।सरणिः सरणी वर्त्म शरणी निगमस्तथा ॥ १६८६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 प (wrong syllable)
genderपुंmasc.doubtful
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश भूमिवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 3.1.23 · p. 47
genderपुंmasc.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण वसुंधराध्यायः Śabdaratnākara 2.1.400 · p. 53
अथ वर्त्मायनं पन्था मार्गोऽध्वा पदवी सृतिः ।सरणिः पद्धतिः पद्या वर्तन्येकपदीति च ॥ ४०० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.doubtful
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश देशाध्यायः Vaijayantī 3.1.49 · p. 39
मार्गोऽध्वा पदवी पंथाः पद्या चैकपदी सृतिः ।सुपंथा अतिपंथाश्च सत्पथश्च शुभे पथि ॥ ४९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.doubtful
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ नान्ताः Koṣakalpataru 6.21.85 · p. 259
क्लेदा सुधांशौ नरि चौषधौ[18b]चस्नेहा च मित्रे नरि शीतरश्मौ ।आत्मा नरि स्याद्धृतिबुद्धिशील-ब्रह्मप्रयत्नेषु वपुर्हृदोश्च ।व्यावर्तने स्यात्परतश्च काले-ऽथाध्वा तु संस्थानपथोश्च शास्त्रे ॥ ८५ ॥
इन्द्रवज्राmetre not read in every line
doubtful
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ नान्ताः Koṣakalpataru 6.21.86 · p. 259
स्कन्धे च कालेऽथ गिरौ घने चग्रावोपले धन्व तु चापवाचि ।स्थले तथा जाङ्गलदेशवा[ची]ब्रह्मा तु ना धातरि भूसुरे च ॥ ८६ ॥
उपजातिः
doubtful
परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास अकारादयः Paramānandīyanāmamālā 5.1.7 · p. 162
भूषायां रूपकोत्सङ्गनाटकाद्यंशमन्तुषु ।अन्त्योऽधमेऽन्त्यजाते चाध्वा मार्गे समये स्मृतः ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
त्रिकाण्डशेष Trikāṇḍaśeṣa · पुरुषोत्तमदेव नानार्थवर्गः Trikāṇḍaśeṣa 3.3.225 · p. 169
कुले ख्यातौ चाऽभिजनः स्यादध्वा कालवर्त्मनोः ॥ २२५ ॥
अनुष्टुप्

अध्वन् as a meaning in nānārtha verses

  • नामलिङ्गानुशासनम् व्रजअजा विष्णुहरच्छागा गोष्ठाध्वनिवहा व्रजाः ॥ ३० ॥ Amarakośa 3.3.30
  • नामलिङ्गानुशासनम् वर्त्मन्तिथिभेदे क्षणे पर्व वर्त्म नेत्रच्छदेऽध्वनि ॥ १२१ ॥ Amarakośa 3.3.121
  • धरणिकोश व्रजव्रजा गोष्ठाध्वसंघाता न्युब्जोऽधोमुखकुब्जयोः । भुजः पाणौ च बाहौ च गिरिजो व्याधिवृक्षयोः ॥ Dharaṇikośa 7.1.2
  • धरणिकोश वीथीवीथी स्याद्रूपके पङ्क्तौ गृहाङ्गे च तथाध्वनि । सिक्थं स्मृतं मधूच्छिष्टं सिक्थमोदनसंभवः ॥ Dharaṇikośa 16.2.2
  • धरणिकोश विवधविवधवीवधौ भारे पर्याहारे तथाध्वनि । अवधी कालदण्डौ स्तः सीमानोऽवधयः स्मृताः ॥ Dharaṇikośa 18.2.11
  • धरणिकोश वर्त्मन्लक्ष्म चिह्ने प्रधाने च प्रेम स्निग्धत्वनर्मणोः । सद्म जले गृहे च स्याद्वर्त्म नेत्रच्छदेऽध्वनि ॥ Dharaṇikośa 19.1.7
  • कोषकल्पतरु मार्गसर्गस्तु शीलोद्यमनिर्णयेषु संसारकाव्यादिकथासमाप्त्योः । मार्गो मृगादिप्रभवेऽन्यलिङ्गो- ऽध्वान्वेषणामासभिदासु पुंसि ॥ ७ ॥ Koṣakalpataru 6.3.7
  • कोषकल्पतरु व्रजछागे विधाविन्दुमतीधवेऽजो व्रजोऽध्वगोष्ठप्रकरेषु न स्त्री । निजं तु नित्ये त्रिषु तु स्वकीये ध्वजोऽङ्ककेत्वोरपि मेहनेऽस्त्री ॥ २१ ॥ Koṣakalpataru 6.7.21
  • कोषकल्पतरु गतिवातिः पुमान्भास्करचन्द्रयोः स्या- द्गतिस्तु यात्राध्वदशाभ्युपाये । नाडीव्रणे स्याच्छरणे च बुद्धौ मतिस्तु वाञ्छास्मृतिबुद्धिषु स्त्री । चि[289b]तिस्तु चित्यागणयोर्दितिस्तु स्याद्दैत्यमातर्यपि( ख )ण्डने च । मूले गतौ चापि पतिः प्रभौ स्वा- श्रये करोद्वोढरि पुंसि दिष्टः ॥ ४८ ॥ Koṣakalpataru 6.16.48
  • कोषकल्पतरु वीवधदेवे च विज्ञे विबुधोऽथ पर्या- हारे च भारेऽध्वनि वीवधः स्यात् ॥ ६८ ॥ Koṣakalpataru 6.20.68
  • कोषकल्पतरु विवधपुमांस्तथा स्याद्विवधोऽथ देशे शैले कठोरे निषधो नृपे च । संबाध उक्तो भगसंकटार्थे स्याद्दुर्विधो दुर्गतधूर्तयोश्च ॥ ६९ ॥ Koṣakalpataru 6.20.69
  • कोषकल्पतरु सानुसानुस्तु न स्त्री शिखरे वने च वातावलावध्वनि पल्लवे च । बुधेऽन्यवद्रश्मिदिवाकरौ तु भानू पुमांसा[12a]वथ भेद्यबद्धौ ॥ ३ ॥ Koṣakalpataru 6.21.3
  • कोषकल्पतरु वर्त्मन्भर्मा रवौ हेम्नि भृतौ च षण्ढे चर्म त्वचि स्यात्फलके च तद्वत् । व्याप्ये क्रियायामपि कर्म न स्त्री वर्त्माध्वनेत्रच्छदवाचकं च ॥ ९० ॥ Koṣakalpataru 6.21.90
  • कोषकल्पतरु वर्तनिसेनानीस्तु गुहेऽन्यवद्बलपतौ स्याद्ध्रादिनी तु स्त्रियां वज्रे विद्युति कामिनी तु गदिता वन्दा शतावर्यपि । सेनासैन्यभिदापगासु गदिता ज्ञैर्वाहिनी वर्तनि- स्त्वध्वा*सु च तर्कुपिण्डमलिनाद्ध्वा( ? )सूदिता कोविदैः ॥ ९५ ॥ Koṣakalpataru 6.21.95
  • नानार्थार्णवसंक्षेप मार्गमार्गो नाध्वनि मार्ष्टौ च मार्गशीर्षाख्यमासि च । तथा मृगमदे सौम्यनक्षत्रेऽप्यब्रवीदिदम् ॥ ९८९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.989
  • शब्दरत्नावली वर्त्मन्वर्ष्म देहे प्रमाणेऽतिसुन्दरेऽपि च न द्वयोः । वाजी पक्षिशराश्वेषु वर्त्म नेत्रच्छदाध्वनोः ॥ वामनो दिग्गजे विष्णौ तथाङ्कोठद्रुमे पुमान् । अस्त्री रोगप्रभेदेऽपि त्रिषु स्यान्नीचखर्वयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.74
  • शब्दरत्नाकर मार्गमृगस्तु हरिणे सौम्ये नक्षत्रेऽन्वेषणे गजे । मार्गो मृगशिरोमासान्वेषणाध्वसु याचने ॥ १९८१ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1981
  • शब्दरत्नाकर व्रजवेणौ वेश्मौर्ध्वकाष्ठे च खड्गांशे वाद्यभेदके । व्रजा गोष्ठाध्वनिवहा गोश्वासे वाहने वहः ॥ १९९३ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1993
  • शब्दरत्नाकर विवधपर्याहाराध्वभारेषु स्यातां विवधवीवधौ । वडवाश्वा ब्राह्मणी च वाहिनी सिन्धुसैन्ययोः ॥ २१६४ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2164
  • वैजयन्ती मार्गमार्गो मृगपदे मासि सौम्यर्क्षेऽन्वेषणेऽध्वनि । मूत आतञ्चने व्रीहौ व्रीह्यादेर्बन्धने तृणैः ॥ ४६ ॥ Vaijayantī 6.1.46
  • वैजयन्ती व्रजवेणू वेदसहस्रांशू गोष्ठाध्वनिवहा व्रजाः । वालौ पुच्छाश्वपुच्छौ च व्याजश्छद्मापदेशयोः ॥ ५४ ॥ Vaijayantī 6.1.54
  • वैजयन्ती वीथीवीरुधौ गुल्मगुल्मिन्यौ वीथी पंक्त्यध्वनोरपि । वीचिः पंक्त्यूर्मिलेशेषु व्युष्टी फलसमृद्धते ॥ ३५ ॥ Vaijayantī 6.2.35
  • वैजयन्ती विवधविवधो वीवधश्च द्वौ पर्याहारेऽध्वभारयोः । वृत्तान्तः स्यात् प्रकरणे कार्त्स्न्ये वार्ताप्रकारयोः ॥ ७१ ॥ Vaijayantī 7.1.71