अच्युत
acyutaपुं · masc.In 17 kośas: 16 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 5 as a meaning of another word.
वैमानिकाः पुनः कल्पभवा द्वादश ते त्वमी ॥ ९२ ॥सौधर्मेशानसनत्कुमारमाहेन्द्रब्रह्मलान्तकजाः ।शुक्रसहस्रारानतप्राणतजा आरणाच्युतजाः ॥ ९३ ॥कल्पातीता नव ग्रैवेयकाः पञ्च त्वनुत्तराः ।निकायभेदादेवं स्युर्देवाः किल चतुर्विधाः ॥ ९४ ॥
आर्याmetre not read in every line
genderपुंmasc.
विष्णुर्जिष्णुजनार्दनौ हरिहृषीकेशाच्युताः केशवोदाशार्हः पुरुषोत्तमोऽब्धिशयनोपेन्द्रावजेन्द्रानुजौ ।विष्वक्सेननरायणौ जलशयो नारायणः श्रीपति-र्दैत्यारिश्च पुराणयज्ञपुरुषस्तार्क्ष्यध्वजोऽधोक्षजः ॥ २१४ ॥गोविन्दषड्बिन्दुमुकुन्दकृष्णा वैकुण्ठपद्मेशयपद्मनाभाः ।वृषाकपिर्माधववासुदेवौ विश्वंभरः श्रीधरविश्वरूपौ ॥ २१५ ॥दामोदरः शौरिसनातनौ विधुः पीताम्बरो मार्जजिनौ कुमोदकः ।त्रिविक्रमो जह्नुचतुर्भुजौ पुनर्वसुः शतावर्तगदाग्रजौ स्वभूः ॥ २१६ ॥मुञ्जकेशिवनमालिपुण्डरीकाक्षबभ्रुशशबिन्दुवेधसः ।पृश्निशृङ्गधरणीधरात्मभूः पाण्डवायनसुवर्णबिन्दवः ॥ २१७ ॥श्रीवत्सो देवकीसूनुर्गोपेन्द्रो विष्टरश्रवाः ।सोमसिन्धुर्जगन्नाथो गोवर्धनधरोऽपि च ॥ २१८ ॥यदुनाथो गदाशार्ङ्गचक्रश्रीवत्सशङ्खभृत् ।
शार्दूलविक्रीडितम्
विष्णुपुंजिष्णुपुंजनार्दनपुंहरिपुंहृषीकेशपुंअच्युतपुंकेशवपुंदाशार्हपुंपुरुषोत्तमपुंअब्धिशयनपुंउपेन्द्रपुंअजपुंइन्द्रानुजपुंविष्वक्सेनपुंनरायणपुंजलशयपुंनारायणपुंश्रीपतिपुंदैत्यारिपुंपुराणपुरुषपुंयज्ञपुरुषपुंतार्क्ष्यध्वजपुंअधोक्षजपुंगोविन्दपुंषड्बिन्दुपुंमुकुन्दपुंकृष्णपुंवैकुण्ठपुंपद्मेशयपुंपद्मनाभपुंवृषाकपिपुंमाधवपुंवासुदेवपुंविश्वंभरपुंश्रीधरपुंविश्वरूपपुंदामोदरपुंशौरिपुंसनातनपुंविधुपुंपीताम्बरपुंमार्जपुंजिनपुंकुमोदकपुंत्रिविक्रमपुंजह्नुपुंचतुर्भुजपुंपुनर्वसुपुंशतावर्तपुंगदाग्रजपुंस्वभूपुंमुञ्जकेशिन्पुंवनमालिन्पुंपुण्डरीकाक्षपुंबभ्रुपुंशशबिन्दुपुंवेधस्पुंपृश्निशृङ्गपुंधरणीधरपुंआत्मभूपुंपाण्डवायनपुंसुवर्णबिन्दुपुंश्रीवत्सपुंदेवकीसूनुपुंगोपेन्द्रपुंविष्टरश्रवस्पुंसोमसिन्धुपुंजगन्नाथपुंगोवर्धनधरपुंयदुनाथपुंगदाभृत्पुंशार्ङ्गभृत्पुंचक्रभृत्पुंश्रीवत्सभृत्पुंशङ्खभृत्पुं
genderपुंmasc.
विष्णुर्नारायणः कृष्णो वैकुण्ठो विष्टरश्रवाः ।दामोदरो हृषीकेशः केशवो माधवः स्वभूः ॥ १८ ॥दैत्यारिः पुण्डरीकाक्षो गोविन्दो गरुडध्वजः ।पीताम्बरोऽच्युतः शार्ङ्गी विष्वक्सेनो जनार्दनः ॥ १९ ॥उपेन्द्र इन्द्रावरजश्चक्रपाणिश्चतुर्भुजः ।पद्मनाभो मधुरिपुर्वासुदेवस्त्रिविक्रमः ॥ २० ॥देवकीनन्दनः शौरिः श्रीपतिः पुरुषोत्तमः ।वनमाली बलिध्वंसी कंसारातिरधोक्षजः ॥ २१ ॥विश्वम्भरः कैटभजिद्विधुः श्रीवत्सलाञ्छनः ।पुराणपुरुषो यज्ञपुरुषो नरकान्तकः ॥जलशायी विश्वरूपो मुकुन्दो मुरमर्दनः ।वसुदेवोऽस्य जनकः स एवानकदुन्दुभिः ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
विष्णुपुंनारायणपुंकृष्णपुंवैकुण्ठपुंविष्टरश्रवस्पुंदामोदरपुंहृषीकेशपुंकेशवपुंमाधवपुंस्वभूपुंदैत्यारिपुंपुण्डरीकाक्षपुंगोविन्दपुंगरुडध्वजपुंपीताम्बरपुंअच्युतपुंशार्ङ्गिन्पुंविष्वक्सेनपुंजनार्दनपुंउपेन्द्रपुंइन्द्रावरजपुंचक्रपाणिपुंचतुर्भुजपुंपद्मनाभपुंमधुरिपुपुंवासुदेवपुंत्रिविक्रमपुंदेवकीनन्दनपुंशौरिपुंश्रीपतिपुंपुरुषोत्तमपुंवनमालिन्पुंबलिध्वंसिन्पुंकंसारातिपुंअधोक्षजपुंविश्वम्भरपुंकैटभजित्पुंविधुपुंश्रीवत्सलाञ्छनपुंपुराणपुरुषपुंयज्ञपुरुषपुंनरकान्तकपुंजलशायिन्पुंविश्वरूपपुंमुकुन्दपुंमुरमर्दनपुंवसुदेवपुंआनकदुन्दुभिपुं
genderपुंmasc.
जनार्दनाधोक्षजवासुदेवं दामोदरं श्रीधरमच्युतं च ।उपेन्द्रमिन्द्रावरजं च बभ्रं हरिं हृषीकेशमुदाहरन्ति ॥ २३ ॥
उपजातिः
genderपुंmasc.
विष्णुः सर्वोत्तमो मुञ्जकेशो दामोदरोऽच्युतः ।अनन्तशायी ब्रह्मार्को युगावर्तः सुरोत्तमः ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बहुरूपो जगन्नाथः श्रीदत्तः प्रपितामहः ।शार्ङ्ग्यच्युतो मधुरिपुः पद्मनाभो जनार्दनः ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विष्णौ कृष्ण-जनार्द्दनाऽच्युत-हरि-श्रीवत्सलक्ष्माऽजित-श्रीवत्स-क्रतुपूरुषाऽसुररिपु-श्रीश-स्वभू-माधवाः ।वैकुण्ठः पुरुषोत्तमो मुरभिदो विश्वंभरः श्रीधरोगोविन्दो गरुडध्वजो गिरिधरः पीताम्बरः केशवः ॥ १३ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
आकाशं शब्दगुणकं नक्षत्रपदमच्युतम् ।विद्याधराप्सरोयक्षरक्षोगन्धर्वमन्दिरम् ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मुकुन्दाच्युतदाशार्हगोविन्दपुरुषोत्तमाः ।इन्द्रानुजो जह्नुविष्वक्सेनश्रीधरवेधसः ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अपराजिता नारसिंही चामुण्डेत्यष्टमातरः ।शतधामा पृष्णिगर्भः पाञ्चजन्यधरोऽच्युतः ॥ ३९२ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
श्रीपतिः केशवः कृष्णो गोविन्दो माधवोऽच्युतः ।दामोदरो दैत्यरिपुर्विष्णुर्नारायणो हरिः ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अच्युत आत्मभूश्चैव यज्ञनेमिर्बलिन्दमः ।शशसुवर्णबिन्दू वै वासवावरजस्तथा ॥ २९० ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 त (wrong syllable); pāda 3, syllable 3 सु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
जगदीशोऽच्युतः शार्ङ्गी जगन्नाथो गदाधरः ।नन्दात्मजः कैटभजिन्नरसिंहो नरायणः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विष्णुः श्रीपतिरच्युतोऽसुररिपुर्विश्वंभरः केशवोवैकुण्ठः पुरुषोत्तमो मधुरिपुर्नारायणो माधवः ।शार्ङ्गी तार्क्ष्यरथः समुद्रशयनः पीताम्बरः श्रीधर-श्चक्री कैटभजित्सरोजनयनोऽनन्तो मुकुन्दो हरिः ॥ १९ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
शौरिश्रीवत्सदैत्यारिविष्वक्सेनजनार्दनाः ।षड्बिन्दुः श्रीपतिः शौरिर्दैवकिनन्दनोऽच्युतः ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 कि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
पीतांबरो हृषीकेशो विष्वक्सेनश्चतुर्भुजः ।श्रीवत्सः श्रीपतिः शार्ङ्गी श्रीवत्सांकोऽच्युतो हुणः ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
[291b]पुंस्यच्युतः शार्ङ्गिणि भेद्यलिङ्गःस्थिरेऽर्दितं त्वीरणरोगभेदे ।त्रयेऽर्थिते हिंसितकेऽथ न स्त्रीस्यादक्षतं भूम्नि तु लाजवाचि ॥ ७१ ॥
उपजातिः
पुमान् विष्णौ त्रिषु पुनश्च्युतादन्यत्र वस्तुनि ।अन्तस्था तु स्त्रियां प्रोक्ता यरलेषु वकारके ॥ २३ ॥
अनुष्टुप्
meaningsविष्णु
अच्युत as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश शिशुमारपारावारः समुद्रे स्यात्पारावारं तटद्वयम् । शिशुमारो जलोद्भूतजन्तौ तारामयाच्युते ॥ Dharaṇikośa 26.2.75
- कोषकल्पतरु श्रीपतिचापे स्यात्तृणताथ गोपतिरपि क्ष्मापे च शण्डे शिवे सूर्ये[296b]श्रीपतिरच्युते स्मरहरेऽथो शिल्पिभेदे नरि । जीवेऽथ स्थपतिश्च यष्टरि भवेत् सूते तथा सौविदे । कालेन्द्वोरमतिः स्मरे तु रमतिः कान्तेऽपि काले दिवि ॥ २९ ॥ Koṣakalpataru 6.16.29
- कोषकल्पतरु हंसत्रासो भये स्यान्मणिदोषकेऽथ हंसः परात्माच्युतभास्करेषु । निर्लोभभूपे तुरगप्रभे[दे] विहंगभेदेऽपि च योगिभेदे ॥ ८० ॥ Koṣakalpataru 6.31.80
- कोषकल्पतरु वराहअर्वादिकप्रग्रहवाचकोऽथ अब्दे वराहोऽच्युतपोत्रिणोश्च । स्यान्मानके भूधरमुस्तयोश्च नवाह उक्तः प्रतिपत्तिथौ ना ॥ ४८ ॥ Koṣakalpataru 6.32.48
- शब्दरत्नावली सुयामुनसदादानो गन्धहस्तिन्यैरावतगणेशयोः । सम्बदनं वशीकारे क्लीबमालोचनेऽपि च ॥ समादानं समीचीनग्रहे बौद्धाह्णिकेऽपि च । सम्वाहनन्तु भारादिवाहने चाङ्गमर्दने ॥ समापनं परिच्छेदप्रमापनसमाप्तिषु । सनातनो हरे विष्णौ नित्यपित्रतिथिष्वपि ॥ सनातनी भवान्यान्तु वाण्यब्धिसुतयोः स्त्रियाम् । स्तनयित्नुर्जलधरे विद्युति स्तनिते स्त्रियाम् ॥ सरोजिनी तु कमलाकरपङ्कजयोः स्त्रियाम् । समापन्नं वधे क्लिष्टे समाप्तप्राप्तयोरपि ॥ संयमनं व्रते बन्धे यमपूर्यामपि स्त्रियाम् । भवेत्सारसनं काञ्च्यामुरस्तेन तनुत्रिणाम्(?) ॥ सामयोनिर्ग्रजब्रह्मसामोत्थेषु भवेत्पुमान् । सुदर्शनो विष्णुचक्रे जम्बूवृक्षे सुरलाये ॥ क्लीबं महेन्द्रनगरे प्रज्ञौषधिभिदोः स्त्रियाम् । सुयामुनोऽच्युते मेघे प्रासादवत्सराजयोः ॥ सुकर्मा योगभेदे स्यात्सत्कर्मविधिकर्मणोः । सुधन्वा वीरभेदे स्याद्धानुष्के विश्वकर्मणि ॥ सुपर्वा पुंसि वंशे तु धूमपर्वामरेषु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.127