विधु
vidhuपुं · masc.In 20 kośas: 32 synonym verses, 8 as a nānārtha head word, 5 as a meaning of another word.
चन्द्रमाः कुमुदबान्धवो दशश्वेतवाज्यमृतसूस्तिथिप्रणीः ।कौमुदीकुमुदिनीभदक्षजारोहिणीद्विजनिशौषधीपतिः ॥ १०४ ॥जैवातृकोऽब्जश्च कलाशशैणच्छायाभृदिन्दुर्विधुरत्रिदृग्जः ।राजा निशो रत्नकरौ च चन्द्रः सोमोऽमृतश्वेतहिमद्युतिर्ग्लौः ॥ १०५ ॥
रथोद्धता
चन्द्रमस्पुंकुमुदबान्धवपुंदशश्वेतवाजिन्पुंअमृतसूपुंतिथिप्रणीपुंकौमुदीपतिपुंकुमुदिनीपतिपुंभपतिपुंदक्षजापतिपुंरोहिणीपतिपुंद्विजपतिपुंनिशापतिपुंओषधीपतिपुंजैवातृकपुंअब्जपुंकलाभृत्पुंशशभृत्पुंएणभृत्पुंछायाभृत्पुंइन्दुपुंविधुपुंअत्रिदृग्जपुंराजन्पुंनिशाकरपुंरत्नकरपुंचन्द्रपुंसोमपुंअमृतद्युतिपुंश्वेतद्युतिपुंहिमद्युतिपुंग्लौपुं
genderपुंmasc.
विष्णुर्जिष्णुजनार्दनौ हरिहृषीकेशाच्युताः केशवोदाशार्हः पुरुषोत्तमोऽब्धिशयनोपेन्द्रावजेन्द्रानुजौ ।विष्वक्सेननरायणौ जलशयो नारायणः श्रीपति-र्दैत्यारिश्च पुराणयज्ञपुरुषस्तार्क्ष्यध्वजोऽधोक्षजः ॥ २१४ ॥गोविन्दषड्बिन्दुमुकुन्दकृष्णा वैकुण्ठपद्मेशयपद्मनाभाः ।वृषाकपिर्माधववासुदेवौ विश्वंभरः श्रीधरविश्वरूपौ ॥ २१५ ॥दामोदरः शौरिसनातनौ विधुः पीताम्बरो मार्जजिनौ कुमोदकः ।त्रिविक्रमो जह्नुचतुर्भुजौ पुनर्वसुः शतावर्तगदाग्रजौ स्वभूः ॥ २१६ ॥मुञ्जकेशिवनमालिपुण्डरीकाक्षबभ्रुशशबिन्दुवेधसः ।पृश्निशृङ्गधरणीधरात्मभूः पाण्डवायनसुवर्णबिन्दवः ॥ २१७ ॥श्रीवत्सो देवकीसूनुर्गोपेन्द्रो विष्टरश्रवाः ।सोमसिन्धुर्जगन्नाथो गोवर्धनधरोऽपि च ॥ २१८ ॥यदुनाथो गदाशार्ङ्गचक्रश्रीवत्सशङ्खभृत् ।
शार्दूलविक्रीडितम्
विष्णुपुंजिष्णुपुंजनार्दनपुंहरिपुंहृषीकेशपुंअच्युतपुंकेशवपुंदाशार्हपुंपुरुषोत्तमपुंअब्धिशयनपुंउपेन्द्रपुंअजपुंइन्द्रानुजपुंविष्वक्सेनपुंनरायणपुंजलशयपुंनारायणपुंश्रीपतिपुंदैत्यारिपुंपुराणपुरुषपुंयज्ञपुरुषपुंतार्क्ष्यध्वजपुंअधोक्षजपुंगोविन्दपुंषड्बिन्दुपुंमुकुन्दपुंकृष्णपुंवैकुण्ठपुंपद्मेशयपुंपद्मनाभपुंवृषाकपिपुंमाधवपुंवासुदेवपुंविश्वंभरपुंश्रीधरपुंविश्वरूपपुंदामोदरपुंशौरिपुंसनातनपुंविधुपुंपीताम्बरपुंमार्जपुंजिनपुंकुमोदकपुंत्रिविक्रमपुंजह्नुपुंचतुर्भुजपुंपुनर्वसुपुंशतावर्तपुंगदाग्रजपुंस्वभूपुंमुञ्जकेशिन्पुंवनमालिन्पुंपुण्डरीकाक्षपुंबभ्रुपुंशशबिन्दुपुंवेधस्पुंपृश्निशृङ्गपुंधरणीधरपुंआत्मभूपुंपाण्डवायनपुंसुवर्णबिन्दुपुंश्रीवत्सपुंदेवकीसूनुपुंगोपेन्द्रपुंविष्टरश्रवस्पुंसोमसिन्धुपुंजगन्नाथपुंगोवर्धनधरपुंयदुनाथपुंगदाभृत्पुंशार्ङ्गभृत्पुंचक्रभृत्पुंश्रीवत्सभृत्पुंशङ्खभृत्पुं
genderपुंmasc.
विष्णुर्नारायणः कृष्णो वैकुण्ठो विष्टरश्रवाः ।दामोदरो हृषीकेशः केशवो माधवः स्वभूः ॥ १८ ॥दैत्यारिः पुण्डरीकाक्षो गोविन्दो गरुडध्वजः ।पीताम्बरोऽच्युतः शार्ङ्गी विष्वक्सेनो जनार्दनः ॥ १९ ॥उपेन्द्र इन्द्रावरजश्चक्रपाणिश्चतुर्भुजः ।पद्मनाभो मधुरिपुर्वासुदेवस्त्रिविक्रमः ॥ २० ॥देवकीनन्दनः शौरिः श्रीपतिः पुरुषोत्तमः ।वनमाली बलिध्वंसी कंसारातिरधोक्षजः ॥ २१ ॥विश्वम्भरः कैटभजिद्विधुः श्रीवत्सलाञ्छनः ।पुराणपुरुषो यज्ञपुरुषो नरकान्तकः ॥जलशायी विश्वरूपो मुकुन्दो मुरमर्दनः ।वसुदेवोऽस्य जनकः स एवानकदुन्दुभिः ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
विष्णुपुंनारायणपुंकृष्णपुंवैकुण्ठपुंविष्टरश्रवस्पुंदामोदरपुंहृषीकेशपुंकेशवपुंमाधवपुंस्वभूपुंदैत्यारिपुंपुण्डरीकाक्षपुंगोविन्दपुंगरुडध्वजपुंपीताम्बरपुंअच्युतपुंशार्ङ्गिन्पुंविष्वक्सेनपुंजनार्दनपुंउपेन्द्रपुंइन्द्रावरजपुंचक्रपाणिपुंचतुर्भुजपुंपद्मनाभपुंमधुरिपुपुंवासुदेवपुंत्रिविक्रमपुंदेवकीनन्दनपुंशौरिपुंश्रीपतिपुंपुरुषोत्तमपुंवनमालिन्पुंबलिध्वंसिन्पुंकंसारातिपुंअधोक्षजपुंविश्वम्भरपुंकैटभजित्पुंविधुपुंश्रीवत्सलाञ्छनपुंपुराणपुरुषपुंयज्ञपुरुषपुंनरकान्तकपुंजलशायिन्पुंविश्वरूपपुंमुकुन्दपुंमुरमर्दनपुंवसुदेवपुंआनकदुन्दुभिपुं
genderपुंmasc.
रविः शुक्रो महीसूनुः स्वर्भानुर्भानुजो विधुः ॥बुधो बृहस्पतिश्चेति दिशां चैव तथा ग्रहाः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हिमांशुश्चन्द्रमाश्चन्द्र इन्दुः कुमुदबान्धवः ॥ १३ ॥विधुः सुधांशुः शुभ्रांशुरोषधीशो निशापतिः ।अब्जो जैवातृकः सोमो ग्लौर्मृगाङ्कः कलानिधिः ॥ १४ ॥द्विजराजः शशधरो नक्षत्रेशः क्षपाकरः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
द्विजराजो रजनिकरः पीयूषरुचिर्निशीथिनीनाथः ।जैवातृको मृगाङ्को विधुश्च दाक्षायणीरमणः ॥ ४३ ॥
आर्या
genderपुंmasc.
खञ्जनः खञ्जरीटः स्यान्मिथुनो वसुदृग्विधुः ।श्रीमान्त्रिकेतुर्मेधावी शुकस्त्वलिफलाशनः ॥ २९८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वृषे भागास्त्रयः स्वोच्चं विधोः परं त्रिकोणकम् ।मेषेऽर्कांशास्त्रिकोणं च धरासूनोस्ततः स्वतः ॥ १२५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 प (wrong syllable)
genderपुंmasc.
त्वाष्ट्रप्रभा च गतिका छायादेवी क्षुभा मही ।हिमद्युतिः शशिश्चन्द्रश्चन्द्रमाः शशभूर्विधुः ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ताम्रपर्णी शुभ्रदन्ती वामना चाञ्जनावती ।रविः शुक्रो मही सूनुः स्वर्भानुर्भानुजो विधुः ॥ ५३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तिथिप्रणीश्च विश्वप्सा भुवन्युर्विकुसो हरिः ।ग्रहनेमिर्जयन्तोऽपि राजपर्यायको विधुः ॥ १६८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कलाशशैणच्छायानां पर्यायेभ्यो भृदर्थकः ।जैवातृकोऽब्ज इन्दुर्ग्लौर्विधुश्चन्द्रोऽत्रिनेत्रभूः ॥ १७१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
श्रीवासो यज्ञपुरुषः सुषेणः पुरुषोत्तमः ।विश्वंभरो विधुर्हंसस्तमोहा विषयी हरिः ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गदाग्रज-गदाधराऽज-विधुपुण्डरीकेक्षणानरायण-चतुर्भुजाम्बुनिधिशायि-नारायणाः ।त्रिविक्रम-सनातनौ स्मरकृदेधनू विट्ठलोमुकुन्द-वनमालिनौ कमलनाभ-दामोदरौ ॥ १५ ॥
पृथ्वी
genderपुंmasc.
अभ्रमुः कपिला तद्वदङ्गदा पिङ्गला क्रमात् ।तथाऽञ्जनावती ताम्रकर्णी स्याच्छुभ्रदन्तिका ॥तथैवानुपमा प्रोक्ता क्रमाद्दिग्गजयोषितः ।रविः शुक्रो महीसूनुः स्वर्भानुर्भानुजो विधुः ॥बुधो बृहस्पतिश्चेति क्रमादेते दिशां ग्रहाः ॥ २७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सुधानिधि-कलानिधी [22a] सवन ओषधीशो विधुःवलक्षगु-निशामणी तपस-रोहिणीवल्लभौ ।हिमद्युति-तमोनुदौ कुमुदिनीपतिः पारदोहरिः कुमुदबान्धवो दशहयश्च जैवातृकः ॥ ५८ ॥
पृथ्वीmetre not read in every line
genderपुंmasc.
शशी विधुः सुधासूतिः कौमुदीकुमुदप्रियः ।कलाभृच्चन्द्रमाश्चन्द्रः कान्तिमानोषधीश्वरः ॥ ४७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जनार्दनो जलशायो वासुदेवोऽप्यधोक्षजः ।दामोदरः शौरिविधुपीताम्बरजिना हरिः ॥ २ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ल (wrong syllable)
genderपुंmasc.
जर्णो जैवातृकः सोमः श्वेतवाजी हिमद्युतिः ।विधुरिन्दुः सुधासूश्च चन्द्रमा रोहिणीपतिः ॥ ९८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विष्वक्सेनो वरो गोप्ता मधुरो विष्टरश्रवाः ।वनमाली विधुर्विश्वंभरोङ्कारौ गदाग्रजः ॥ ३९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तरणिर्दमुनाः शोणः कीली शुक्रश्च कीलकः ।हरिरप्पित्तमः शुद्धो बभ्रुरुष्णो भृगुर्विधुः ॥ ८४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गदाधरश्चक्रधरो गोवर्धनधरो विधुः ।गोपीप्रियो गिरिधरः श्यामो गरुडवाहनः ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विधुः शशाङ्कः शीतांशुर्द्विजराजः सुधाकरः ।जैवातृकः शशधरो नक्षत्रेशो निशाकरः ॥ ६७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चन्द्रः शशी सुधांशुश्च विधुरिन्दुश्च चन्द्रमाः ।नक्षत्रेशः निशेशश्च निशारत्नं निशाकरः ॥ ८८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विष्णुर्जिष्णुर्जगन्नाथो जह्नुर्बभ्रुश्चतुर्भुजः ।अक्षजोऽधोक्षजो मार्जो विधुर्जिनो जनार्दनः ॥ २७६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 र्जि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अष्टाकर्णो हंसरथः सर्वकर्ता चतुर्मुखः ।कृष्णो विष्णुर्वासुदेवो वैकुण्ठः केशवो विधुः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ओषधीशो दर्शविपत् तारापीडः कलानिधिः ।विधुर्जैवातृको राजा ग्लौः शशाङ्को निशापतिः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 द (wrong syllable)
genderपुंmasc.
विष्वक्सेनो विश्वक्सेनो वृषाकपि-कपी विधुः ।वेधा मुकुन्द-कुन्दौ च वासुदेवश्व वासुयुक् ॥ ९१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 वि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
श्रीवत्सलक्षणो बभ्रुस्त्रिविक्रम उरुक्रमः ।विष्वक्सेनो बलिध्वंसी विधुः परमपूरुषः ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अब्जश्चन्द्रो विधुरमृतगुश्चन्द्रमा ओषधीश-स्तारानाथः सरसिजरिपुः शर्वरीशः शशाङ्कः ।ग्लौरेणाङ्कः शिशिरकिरणो रोहिणीबन्धुरिन्दुःसोमो राजा तुहिनकिरणः श्वेतभानुर्द्विजेन्द्रः ॥ १७६ ॥
मन्दाक्रान्ता
genderपुंmasc.
अग्नौ शुचिश्च रेतश्च जूणिर्विधुरितीर्यते ।यमस्तु कङ्को दण्डी च कोणश्चेति निगद्यते ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हिमद्युतिः शशी चन्द्रश्चन्द्रमाः शशभृद्विधुः ।परिज्मा रोहिणीकान्तो निशानाथो निशाकरः ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बाधा निषेधेऽपि च दुःख उक्तासुधा तु मूर्वाविकसास्नुहीषु ।विलेपवस्तुन्यमृतेऽथ संधास्थितौ च संवि[8b]द्यथ लालसायाम् ।श्रद्धातिभक्तौ क्रमतस्तु वृद्धौस्पर्धापि संघर्षणसाम्ययोः स्यात् ।मुग्धोऽन्यवत्सुन्दरमूढयोः स्या-द्विधुः सुधांशौ गरुडध्वजे च ॥ ६४ ॥
उपजातिःmetre not read in every linenearly उपजातिः: pāda 2, syllable 5 वि (wrong syllable)
कर्पूररात्रिंचरयोरथो नासिन्धुर्नदेऽब्धौ वमथौ च देशे ।नद्यां स्त्रियां स्यात्सरिदम्बुराश्यो-स्त्वसौ द्वयोरित्यपि नाममाला ॥ ६५ ॥
उपजातिः
doubtful
विधु as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश द्विजराजसामजौ गजसामोत्थावहिभुक्केकितार्क्षयोः । द्विजराजो विधुस्तार्क्षो ग्रहराजो रविः शशी ॥ Dharaṇikośa 7.1.3
- धरणिकोश चन्द्रचन्द्रो हेम्नि च कर्पूरे चन्द्रः सोमे तथा विधौ । गुन्द्रः शरे तु गुन्द्रा तु प्रियङ्गौ मुस्तकेऽपि च ॥ Dharaṇikośa 26.2.13
- कोषकल्पतरु सामयोनिस्यात्कञ्चुकी वर्मिभुजंगषिङ्गे ऽपाङ्गद्रुमे स्यादपि सौविदल्ले । स्यात्सामयोनिर्द्विरदे विधौ च [23b] सामोद्भवे तु त्रिषु संप्रदिष्टः ॥ ४५ ॥ Koṣakalpataru 6.21.45
- कोषकल्पतरु पद्मलाञ्छनस्यात्पद्मलाञ्छनोऽर्क्के विधौ च लङ्कापतौ धनदे । तारालक्ष्म्योस्तु स्त्री तद्वत्प्रोक्तः सरस्वत्याम् ॥ ६२ ॥ Koṣakalpataru 6.21.62
- शब्दरत्नावली जीवितेशजीवितेशः प्राणनाथे यमे विधुविवस्वतोः । नागपाशः स्त्रीकरणे दुर्बुद्धौ वरुणायुधि ॥ पञ्चदशी पौर्णमास्यां अमावस्यातिथावपि । प्रतिष्कशः पुरोगे स्याद्वार्ताहरसहाययोः ॥ परिवेशः सूर्यपार्श्वमण्डले परिवेष्टने । पादपाशी खुतुक्कायां शृङ्खलायामपि स्त्रियाम् ॥ पुरोडाशो हविर्भेदे पिष्टके हुतशेषके । भूमिस्पृक्मानुषे वैश्ये चौरभेदेऽन्धखञ्जयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.30.30