नारायण
nārāyaṇaपुं · masc.In 23 kośas: 31 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 10 as a meaning of another word.
विष्णुर्जिष्णुजनार्दनौ हरिहृषीकेशाच्युताः केशवोदाशार्हः पुरुषोत्तमोऽब्धिशयनोपेन्द्रावजेन्द्रानुजौ ।विष्वक्सेननरायणौ जलशयो नारायणः श्रीपति-र्दैत्यारिश्च पुराणयज्ञपुरुषस्तार्क्ष्यध्वजोऽधोक्षजः ॥ २१४ ॥गोविन्दषड्बिन्दुमुकुन्दकृष्णा वैकुण्ठपद्मेशयपद्मनाभाः ।वृषाकपिर्माधववासुदेवौ विश्वंभरः श्रीधरविश्वरूपौ ॥ २१५ ॥दामोदरः शौरिसनातनौ विधुः पीताम्बरो मार्जजिनौ कुमोदकः ।त्रिविक्रमो जह्नुचतुर्भुजौ पुनर्वसुः शतावर्तगदाग्रजौ स्वभूः ॥ २१६ ॥मुञ्जकेशिवनमालिपुण्डरीकाक्षबभ्रुशशबिन्दुवेधसः ।पृश्निशृङ्गधरणीधरात्मभूः पाण्डवायनसुवर्णबिन्दवः ॥ २१७ ॥श्रीवत्सो देवकीसूनुर्गोपेन्द्रो विष्टरश्रवाः ।सोमसिन्धुर्जगन्नाथो गोवर्धनधरोऽपि च ॥ २१८ ॥यदुनाथो गदाशार्ङ्गचक्रश्रीवत्सशङ्खभृत् ।
शार्दूलविक्रीडितम्
विष्णुपुंजिष्णुपुंजनार्दनपुंहरिपुंहृषीकेशपुंअच्युतपुंकेशवपुंदाशार्हपुंपुरुषोत्तमपुंअब्धिशयनपुंउपेन्द्रपुंअजपुंइन्द्रानुजपुंविष्वक्सेनपुंनरायणपुंजलशयपुंनारायणपुंश्रीपतिपुंदैत्यारिपुंपुराणपुरुषपुंयज्ञपुरुषपुंतार्क्ष्यध्वजपुंअधोक्षजपुंगोविन्दपुंषड्बिन्दुपुंमुकुन्दपुंकृष्णपुंवैकुण्ठपुंपद्मेशयपुंपद्मनाभपुंवृषाकपिपुंमाधवपुंवासुदेवपुंविश्वंभरपुंश्रीधरपुंविश्वरूपपुंदामोदरपुंशौरिपुंसनातनपुंविधुपुंपीताम्बरपुंमार्जपुंजिनपुंकुमोदकपुंत्रिविक्रमपुंजह्नुपुंचतुर्भुजपुंपुनर्वसुपुंशतावर्तपुंगदाग्रजपुंस्वभूपुंमुञ्जकेशिन्पुंवनमालिन्पुंपुण्डरीकाक्षपुंबभ्रुपुंशशबिन्दुपुंवेधस्पुंपृश्निशृङ्गपुंधरणीधरपुंआत्मभूपुंपाण्डवायनपुंसुवर्णबिन्दुपुंश्रीवत्सपुंदेवकीसूनुपुंगोपेन्द्रपुंविष्टरश्रवस्पुंसोमसिन्धुपुंजगन्नाथपुंगोवर्धनधरपुंयदुनाथपुंगदाभृत्पुंशार्ङ्गभृत्पुंचक्रभृत्पुंश्रीवत्सभृत्पुंशङ्खभृत्पुं
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
विष्णुर्नारायणः कृष्णो वैकुण्ठो विष्टरश्रवाः ।दामोदरो हृषीकेशः केशवो माधवः स्वभूः ॥ १८ ॥दैत्यारिः पुण्डरीकाक्षो गोविन्दो गरुडध्वजः ।पीताम्बरोऽच्युतः शार्ङ्गी विष्वक्सेनो जनार्दनः ॥ १९ ॥उपेन्द्र इन्द्रावरजश्चक्रपाणिश्चतुर्भुजः ।पद्मनाभो मधुरिपुर्वासुदेवस्त्रिविक्रमः ॥ २० ॥देवकीनन्दनः शौरिः श्रीपतिः पुरुषोत्तमः ।वनमाली बलिध्वंसी कंसारातिरधोक्षजः ॥ २१ ॥विश्वम्भरः कैटभजिद्विधुः श्रीवत्सलाञ्छनः ।पुराणपुरुषो यज्ञपुरुषो नरकान्तकः ॥जलशायी विश्वरूपो मुकुन्दो मुरमर्दनः ।वसुदेवोऽस्य जनकः स एवानकदुन्दुभिः ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
विष्णुपुंनारायणपुंकृष्णपुंवैकुण्ठपुंविष्टरश्रवस्पुंदामोदरपुंहृषीकेशपुंकेशवपुंमाधवपुंस्वभूपुंदैत्यारिपुंपुण्डरीकाक्षपुंगोविन्दपुंगरुडध्वजपुंपीताम्बरपुंअच्युतपुंशार्ङ्गिन्पुंविष्वक्सेनपुंजनार्दनपुंउपेन्द्रपुंइन्द्रावरजपुंचक्रपाणिपुंचतुर्भुजपुंपद्मनाभपुंमधुरिपुपुंवासुदेवपुंत्रिविक्रमपुंदेवकीनन्दनपुंशौरिपुंश्रीपतिपुंपुरुषोत्तमपुंवनमालिन्पुंबलिध्वंसिन्पुंकंसारातिपुंअधोक्षजपुंविश्वम्भरपुंकैटभजित्पुंविधुपुंश्रीवत्सलाञ्छनपुंपुराणपुरुषपुंयज्ञपुरुषपुंनरकान्तकपुंजलशायिन्पुंविश्वरूपपुंमुकुन्दपुंमुरमर्दनपुंवसुदेवपुंआनकदुन्दुभिपुं
genderपुंmasc.
आत्मभूः पुण्डरीकाक्षः श्रीवत्सो विष्टरश्रवाः ।नारायणो जगन्नाथो वनमाली गदाधरः ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विष्णुर्नारायणो बभ्रुश्चक्रपाणिर्जनार्दनः ।वैकुण्ठवासी वैकुण्ठो दाशार्हो दशरूपभृत् ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कृत्तिवासःकृत्तिवासौ नारायणनरायणौ ।पद्मनाभः पद्मनाभिर्मथूरा मथुराऽपि च ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नारायणश्चक्रधरः पुरातनचिरन्तनौ ।नारायणः शतानन्दः शर्ववागीश्वरेश्वरः ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथान्येऽप्यवताराः स्युर्नरनारायणावृषी ।अश्वो हयशिराः शेषः कपिलो व्यास इत्यपि ॥ २५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गणः पञ्चदशोऽथापि नरो नारायणस्ततः ।हंसो नयश्च प्राणश्च मनोग्रहजगद्धितौ ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
यज्ञो नारायणः कुन्दो वैकुण्ठो विष्टरश्रवाः ।पीताम्बरो हृषीकेशः केशवो माधवः स्वभूः ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गदाग्रज-गदाधराऽज-विधुपुण्डरीकेक्षणानरायण-चतुर्भुजाम्बुनिधिशायि-नारायणाः ।त्रिविक्रम-सनातनौ स्मरकृदेधनू विट्ठलोमुकुन्द-वनमालिनौ कमलनाभ-दामोदरौ ॥ १५ ॥
पृथ्वी
genderपुंmasc.
कृष्णो दामोदरो विष्णुरुपेन्द्रः पुरुषोत्तमः ।केशवश्च हषीकेशः शार्ङ्गी नारायणो हरिः ॥ ७४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कृष्णो नारायणो विष्णुजिष्णुश्रीपतिकेशवाः ।नरायणाजपुरुषतार्क्ष्यध्वजसनातनाः ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नारायणो भृङ्गराजः पवित्रः कट इत्यपि ।शिपिविष्टो विराड्भानुश्चन्द्रापीडो विरोचनः ॥ ५१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गदी नारायणो विष्णुर्वैकुण्ठो विष्टरश्रवाः ।त्रिविक्रमो वासुदेवः कौस्तुभी गरुडध्वजः ॥ ३९३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथ नारायणो विष्णुरूर्ध्वकर्मा नरायणः ॥ २ ॥
genderपुंmasc.
श्रीपतिः केशवः कृष्णो गोविन्दो माधवोऽच्युतः ।दामोदरो दैत्यरिपुर्विष्णुर्नारायणो हरिः ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नवशक्तिर्नवव्यूहः चतुर्व्यूहः सुयामुनः ।आसन्दश्च शतानन्दः नारायणो नरायणः ॥ २८१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 य (wrong syllable)
genderपुंmasc.
पुकषपुण्डरीकस्तु दत्तोऽग्निसिंहनन्दनः ।दाशरथिर्नारायणः कृष्णस्तु वसुदेवभूः ॥ ११३१ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
नारायणो हृषीकेशो माधवो गरुडध्वजः ।गोविन्दः पुण्डरीकाक्ष उपेन्द्रो विष्टरश्रवाः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
द्रुहिणो द्रुघणस्तद्वद् द्रुघनोऽपि च शम्भुयुक् ।स्वयंभूरथ गोविन्दे नारायण-नरायणौ ॥ ९० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विष्णुः श्रीपतिरच्युतोऽसुररिपुर्विश्वंभरः केशवोवैकुण्ठः पुरुषोत्तमो मधुरिपुर्नारायणो माधवः ।शार्ङ्गी तार्क्ष्यरथः समुद्रशयनः पीताम्बरः श्रीधर-श्चक्री कैटभजित्सरोजनयनोऽनन्तो मुकुन्दो हरिः ॥ १९ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
---[अभि]तपा यज्ञो वातजूतिः सदापृणः ।नारायणः [शि]खण्डिन्यौ पूरुः कुत्सो बृहद्दि[वः] ॥ १७७१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
अथ नारायणो विष्णुरूर्ध्वकर्मा नरायणः ॥ ६ ॥
genderपुंmasc.
प्रचण्ड एकजो रुद्रो नारायण इभेश्वरः ।प्रतिष्ठा मानदाकान्तो विश्वान्तक-गजान्तकौ ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नारायणस्तथाऽनन्तो मुखवृत्तं गुरुस्तथा ।विष्णुशय्या तथा शेषो दीर्घ आ-कार एव च ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हृत् तारको गुरुर्दीर्घो नारायण-चतुर्मुखौ ।अनन्तो वासुदेवश्च वेदान्तः कारकः स्मृतः ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ण-कारश्च उमाकान्तो दक्षपादाभिधस्तथा ।नारायणो द्विनेत्रश्च तथा वै योगिनां प्रियः ॥ ४० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मुखवृत्तं गुरुः शेषो दीर्घोऽनन्तो मरुत् तथा ।नारायणो विघ्नराजः प्रतिष्ठा च द्वितीयकः ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विष्णुर्नारायणो बभ्रुश्चक्रपाणिर्जनार्दनः ।दैत्यारिः पुण्डरीकाक्षस्त्रिककुद्विष्टरश्रवाः ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथान्ये ह्यवताराः स्युर्नरनारायणादृषी ।अश्वो हयशिराः शेषः कपिलो व्यास इत्यपि ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
समीरणः स्मृतो वाते समीरणः फणिज्झके ।नारायणो हृषीकेशे नारायणी शतावरी ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 र (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 य (wrong syllable)
meaningsहृषीकेश
नारायणो दैत्यरिपौ च वर्ण-भेदेऽन्तिमे यौगिकतैलवाची ।शतावरीशंकरयोषितोः स्त्रीपरायणं तत्पर आश्रये च ॥ ५५ ॥
उपजातिः
स्याद्रात्रिचरमात्रे च नकूबारस्तु देवरे ।पुमान्निराश्रये तु त्रिर्ना तु नारायणो हरौ ॥ ३०० ॥
अनुष्टुप्
meaningsहरि
तस्यावतारभेदे च नरस्य सहचारिणि ।स्त्री तु नारायणी लक्ष्म्यां पार्वत्यां चाथ पठ्यते ॥ ३०१ ॥
अनुष्टुप्
नारायणयभीरु-गौर्योः केशवे पुंसि कीर्त्यते ।पर्वरीणः पर्ववृन्तरसे गर्वे च मारुते ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्
meaningsकेशव
दुरोदरं नपुं द्यूते पणे द्यूतकरे तु ना ।नारायणी शतावर्यां लक्ष्म्यां गौर्यां च ना हरौ ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
meaningsहरि
नारायण as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश विष्णुविष्णुर्नारायणे शुद्धे विष्णुश्च वसुदेवता । अणुः स्वल्पे व्रीहिभेदे श्वभ्रेऽप्यणुरु[28]दाहृतः ॥ Dharaṇikośa 14.2.5
- धरणिकोश तमोघ्नतमोघ्ना वह्निरवीन्दुशम्भुनारायणाः स्मृताः । स्थापनं स्यात्पुंसवनं स्थापनं रोपणं मतम् ॥ Dharaṇikośa 19.2.46
- नानार्थार्णवसंक्षेप पुनर्वसुपुनर्वसुर्वररुचौ पुमान्नारायणे तथा । अदितेस्त्वपि नक्षत्रे द्विवचोन्तः पुनर्वसू ॥ ४०० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.400
- नानार्थार्णवसंक्षेप विष्वक्सेनकौटल्याख्यमहाप्राज्ञे समासाद्यत्र पूर्ववत् । विष्वक्सेना फलिन्यां स्त्री ना तु नारायणेऽत्र च ॥ ५६७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.567
- परमानन्दीयनाममाला यज्ञयज्ञो नारायणे यागे वह्नौ मेषात्मनोरथ । यमो ध्याङ्क्षे कृतान्ते च यानं युग्ये गतावपि ॥ ३४१ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.21.341
- शब्दरत्नावली जह्नुजह्नुः पुंसि तु राजर्षिभेदे नारायणेऽपि च । ज्यानिर्हानौ जीर्णतायां तटिन्यामपि च स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.8
- शब्दरत्नावली मत्स्यअथ भाग्यं क्लीबलिङ्गं स्याच्छुभाशुभकर्मणोः । मयो दैत्ये च करभे शिल्पिन्यश्वतरेऽपि च ॥ मध्यमस्त्री विलग्ने स्यान्न्याय्येऽन्तरेऽधमे त्रिषु । मत्स्याः पुंभूम्नि देशे तु मीने नारायणे पुमान् ॥ मन्युर्ना दैन्यशोकेष्टिक्रोधेष्वहङ्कृतौ क्वचित् ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.22
- तन्त्राभिधान आआ प्रतिष्ठा मुखं दीर्घं नारायणोऽप्यनन्तकः । इ-कारो माधवः सूक्ष्मो दक्षनेत्रञ्च लोचनम् ॥ २ ॥ Tantrābhidhāna 1.2
- तन्त्राभिधान णद्विमुखं कोटवी श्रोत्रं समृद्धिर्बोधि(ध)नी मता । त्रिनेत्रो मानुषी व्योम दक्षपादाङ्गुलेर्न(र्मु)खम् । राघवः शङ्खिनी वीरो नारायणश्च निर्णयः ॥ १०१ ॥ Tantrābhidhāna 2.32.101
- तन्त्राभिधान ळ्ग्लौर्मृडानी च वेदार्थसारो नारायणः स्वयम् । जठरो नकुलिः पीतः शिवेशोऽनङ्गमालिनी ॥ १६९ ॥ Tantrābhidhāna 2.51.169