अभिरूप

abhirūpaपुं · masc.

In 11 kośas: 8 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 2 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य मर्त्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 3.6 · p. 18

विद्वान्सुधीः कविविचक्षणलब्धवर्णा ज्ञः प्राप्तरूपकृतिकृष्ट्यभिरूपधीराः ।मेधाविकोविदविशारदसूरिदोषज्ञाः प्राज्ञपण्डितमनीषिबुधप्रबुद्धाः ॥ ३४१ ॥व्यक्तो विपश्चित्संख्यावान्सन्प्रवीणे तु शिक्षितः ।निष्णातो निपुणो दक्षः कर्महस्तमुखाः कृतात् ॥ ३४२ ॥कुशलश्चतुरोऽभिज्ञविज्ञवैज्ञानिकाः पटुः ।

वसन्ततिलका

विद्वस्पुं सुधीपुं कविपुं विचक्षणपुं लब्धवर्णपुं ज्ञपुं प्राप्तरूपपुं कृतिपुं कृष्टिपुं अभिरूपपुं धीरपुं मेधाविन्पुं कोविदपुं विशारदपुं सूरिपुं दोषज्ञपुं प्राज्ञपुं पण्डितपुं मनीषिन्पुं बुधपुं प्रबुद्धपुं व्यक्तपुं विपश्चित्पुं संख्यावत्पुं सत्पुं शिक्षितपुं निष्णातपुं निपुणपुं दक्षपुं कर्महस्तपुं कर्ममुखपुं कृतहस्तपुं कृतमुखपुं कुशलपुं चतुरपुं अभिज्ञपुं विज्ञपुं वैज्ञानिकपुं पटुपुं

genderपुंmasc.

हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध भूमिकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 2.332 · p. 39

धीरो धीमान् लब्धवर्णो विपश्चिद्,वृद्धो विद्वान् प्राप्तरूपोऽभिरूपः ।सूरिः प्राज्ञः पण्डितः सन्मनीषी,ज्ञो दोषज्ञः कोविदः स्यात्प्रबुद्धः ॥ ३३२ ॥

शालिनी

धीरपुं धीमत्पुं लब्धवर्णपुं विपश्चित्पुं वृद्धपुं विद्वस्पुं प्राप्तरूपपुं अभिरूपपुं सूरिपुं प्राज्ञपुं पण्डितपुं सत्पुं मनीषिन्पुं ज्ञपुं दोषज्ञपुं कोविदपुं प्रबुद्धपुं

genderपुंmasc.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव क्षत्रियप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.6.91 · p. 99

कल्पादेशनवान्याया देशरूपं समञ्जसम् ।युक्तमौपयिकं न्याय्यमभिरूपं च साम्प्रतम् ॥ ९१ ॥

अनुष्टुप्

कल्पपुं आदेशनक्ली न्यायपुं देशरूपक्ली समञ्जसक्ली युक्तक्ली औपयिकक्ली न्याय्यक्ली अभिरूपक्ली साम्प्रतक्ली

genderक्लीneut.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ धीवर्गः Koṣakalpataru 1.5.11 · p. 54

शुश्रूषा स्त्री श्रवणं क्लीबे ग्रहणं धारणमूहोऽपोहः ।अर्थज्ञानं सत्त्वज्ञानं बुद्धेरन्ते गदिता हि गुणाः ।धीमा[35a]न्धीरो मनीषी बुध-विबुध-सुधी-सद्-विदद्-वादि-वेदि-प्रज्ञ-प्राज्ञ-प्रबुद्धाः कवितृ-कवयितृ-प्राप्तरूपाभिरूपाः ।ज्ञो मेधावी सुमेधाः कवि-कृतिविदथ व्यक्त-दोषज्ञ-विद्वत्-संख्यावल्लब्धवर्णाः सुधिषण-मतिमत्-सूरिणः कृष्टि-सूरी ॥ ११ ॥

स्रग्धराmetre not read in every line

शुश्रूषास्त्री श्रवणक्ली ग्रहणक्ली धारणक्ली ऊहपुं अपोहपुं अर्थज्ञानक्ली सत्त्वज्ञानक्ली धीमत्पुं धीरपुं मनीषिन्पुं बुधपुं विबुधपुं सुधीपुं सत्पुं विदत्पुं वादिन्पुं वेदिन्पुं प्रज्ञपुं प्राज्ञपुं प्रबुद्धपुं कवितृपुं कवयितृपुं प्राप्तरूपपुं अभिरूपपुं ज्ञपुं मेधाविन्पुं सुमेधस्पुं कविपुं कृतिन्पुं विद्पुं व्यक्तपुं दोषज्ञपुं विद्वस्पुं संख्यावत्पुं लब्धवर्णपुं सुधिषणपुं मतिमत्पुं सूरिन्पुं कृष्टिपुं सूरिपुं

genderपुंmasc.

नाममाला Nāmamālā (Dhanañjaya) · धनञ्जय Nāmamālā (Dhanañjaya) 111 · p. 55

प्राज्ञमेधाविनौ विद्वानभिरूपो विचक्षणः ।पण्डितः सूरिराचार्यो वाग्मी नैयायिकः स्मृतः ॥ १११ ॥

अनुष्टुप्

प्राज्ञपुं मेधाविन्पुं विद्वस्पुं अभिरूपपुं विचक्षणपुं पण्डितपुं सूरिपुं आचार्यपुं वाग्मिन्पुं नैयायिकपुं

genderपुंmasc.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि मर्त्यविभागः Suśīlanāmamālā 4.503 · p. 64

लब्धवर्णोऽभिरूपश्च धीमान् धीरः सुधीर्बुधः ।ज्ञः प्राज्ञश्च प्रबुद्धश्च व्यक्तो विचक्षणस्तथा ॥ ५०३ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 वि (wrong syllable)

लब्धवर्णवि अभिरूपवि धीमत्वि धीरवि सुधीवि बुधवि ज्ञवि प्राज्ञवि प्रबुद्धवि व्यक्तवि विचक्षणवि

genderविadj.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि मर्त्यविभागः Suśīlanāmamālā 4.504 · p. 64

मतिमान् चाऽभिरूपः सन् विपश्चित् कविता तथा ।दोषज्ञः कोविदः सूरिः संख्यावान् च विशारदः ॥ ५०४ ॥

अनुष्टुप्

मतिमत्वि अभिरूपवि विपश्चित्वि कविवि दोषज्ञवि कोविदवि सूरिवि संख्यावत्वि विशारदवि

genderविadj.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण चित्ताध्यायः Śabdaratnākara 1.9.268 · p. 37

अभिरूपः सुधीर्बोद्धा बुधो बिन्दुर्विचक्षणः ।विशारदश्च संख्यावान् आर्य उत्प्रेक्षकश्च सः ॥ २६८ ॥

अनुष्टुप्

अभिरूपपुं सुधीपुं बोद्धृपुं बुधपुं बिन्दुपुं विचक्षणपुं विशारदपुं संख्यावत्पुं आर्यपुं उत्प्रेक्षकपुं

genderपुंmasc.

नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह नानार्थवर्गः Amarakośa 3.3.131

प्राप्तरूपस्वरूपाभिरूपा बुधमनोज्ञयोः ॥ १३१ ॥

अनुष्टुप्

meanings

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ पान्ताः Koṣakalpataru 6.22.17 · p. 273

बुधे मनोज्ञेऽप्यभिरूप उ[27a]क्तःस्यात्प्राप्तरूपश्च तथाथ विष्णौ ।शंभौ च गर्भे कृकलासके च* कोषवीणा( ? )बहुरूपमाहुः ॥ १७ ॥

metre not recognised

meaningsबुध मनोज्ञ

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् चतुरक्षरकाण्डः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.3 · p. 23

अभिरूपो बुधे चारावभिपन्नं त्वभिद्रुते ।अभिग्रस्तेऽपराद्धे च तथैवोक्तं विपद्गते ॥ ३ ॥

अनुष्टुप्

meaningsबुध चारु

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश पान्ताः Śabdaratnāvalī 7.21.20 · p. 249

अभिरूपो बुधे रम्ये कामेन्दुहरविष्णुषु ।अवन्वेपो दूषणे स्यादहङ्कारे च लेपने ॥

अनुष्टुप्

meaningsबुध रम्य काम इन्दु हर विष्णु

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण अनेकार्थाधिकाराध्यायः Śabdaratnākara 4.1.2191 · p. 265

अभिरूपः सुरूपः स्याद्विश्रुते च विचक्षणे ।अवदातः सिते शुद्धेऽप्ययुगास्त्रौ हरिस्मरौ ।अहिशत्रुः खगाधीशे नकुले नाकनायके ॥ २१९१ ॥

अनुष्टुप्

meaningsसुरूप विश्रुत विचक्षण

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश अभिधेयवल्लिङ्गाध्यायः Vaijayantī 8.4.15 · p. 276

कुत्सिते वाच्यवक्तव्यौ वदितव्यविहीनयोः ।प्राप्तरूपोऽभिरूपश्च पण्डिते रूपवत्यपि ॥ १५ ॥

अनुष्टुप्

meanings

अभिरूप as a meaning in nānārtha verses

कोषकल्पतरु कमनकामेऽप्यशोके कमनोऽन्यवत्तु कम्रेऽभिरूपे धमनस्तु वह्नौ । आध्मापके क्रूरतरेऽन्यलिङ्गः स्त्रियां हरिद्राद्रुतिवाचकश्च ॥ १९ ॥ Koṣakalpataru 6.21.19
शब्दरत्नावली कमनउद्घानं क्लीबलिङ्गन्तु चूल्ल्यां वाच्यवदुद्गते । ओदनोऽस्त्री तु भक्ते स्याद्वलायामोदनी स्त्रियाम् । कमनः कामुकेऽशोके कामदेवाभिरूपयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.39