कुशल
kuśalaक्ली · neut.In 16 kośas: 22 synonym verses, 9 as a nānārtha head word, 13 as a meaning of another word.
श्वःश्रेयसं शुभशिवे कल्याणं श्वोवसीयसं श्रेयः ।क्षेमं भावुकभविककुशलमङ्गलभद्रमद्रशस्तानि ॥ ८६ ॥
गीतिः
genderक्लीneut.
विद्वान्सुधीः कविविचक्षणलब्धवर्णा ज्ञः प्राप्तरूपकृतिकृष्ट्यभिरूपधीराः ।मेधाविकोविदविशारदसूरिदोषज्ञाः प्राज्ञपण्डितमनीषिबुधप्रबुद्धाः ॥ ३४१ ॥व्यक्तो विपश्चित्संख्यावान्सन्प्रवीणे तु शिक्षितः ।निष्णातो निपुणो दक्षः कर्महस्तमुखाः कृतात् ॥ ३४२ ॥कुशलश्चतुरोऽभिज्ञविज्ञवैज्ञानिकाः पटुः ।
वसन्ततिलका
विद्वस्पुंसुधीपुंकविपुंविचक्षणपुंलब्धवर्णपुंज्ञपुंप्राप्तरूपपुंकृतिपुंकृष्टिपुंअभिरूपपुंधीरपुंमेधाविन्पुंकोविदपुंविशारदपुंसूरिपुंदोषज्ञपुंप्राज्ञपुंपण्डितपुंमनीषिन्पुंबुधपुंप्रबुद्धपुंव्यक्तपुंविपश्चित्पुंसंख्यावत्पुंसत्पुंशिक्षितपुंनिष्णातपुंनिपुणपुंदक्षपुंकर्महस्तपुंकर्ममुखपुंकृतहस्तपुंकृतमुखपुंकुशलपुंचतुरपुंअभिज्ञपुंविज्ञपुंवैज्ञानिकपुंपटुपुं
genderपुंmasc.
श्वःश्रेयसं शिवं भद्रं कल्याणं मङ्गलं शुभम् ॥ २५ ॥भावुकं भविकं भव्यं कुशलं क्षेममस्त्रियाम् ।शस्तं चाथ त्रिषु द्रव्ये पापं पुण्यं सुखादि च ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
प्रवीणे निपुणाभिज्ञविज्ञनिष्णातशिक्षिताः ।वैज्ञानिकः कृतमुखः कृती कुशल इत्यपि ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
चतुरः स्यात्क्षेत्रज्ञः कृतहस्तः कृतमुखश्च कृतकर्मा ।दक्षः कुशलोऽभिज्ञो निष्णातः शिक्षितः प्रवीणश्च ॥ ३३५ ॥
गीतिः
genderविadj.
छेको विदग्धो विदुरो निष्णातः कृतधीरपि ।निर्द्दिष्टो निपुणो बोद्धा सुमतिः कुशलोऽपि च ॥ ५२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सैवोक्तः कर्महस्तोपि कुशलश्च कृताननः ।पूज्यः प्रतीक्ष्यः सांशयिकः संशयापन्नमानसः ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderविadj.
शस्तं प्रशस्तं कुशलं कुषलं क्षेममस्त्रियाम् ।श्रेयः श्वःश्रेयसं रिष्टं निःश्रेयसमरिष्टवत् ॥ ९० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कल्याणं कुशलं कल्याणं गोजागरिकं भाविकं च शुभम् ।मद्रं भद्रं भन्दभन्दाके श्रेयो निःश्रेयसमपि भव्यम् ॥ ५१ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
प्रवीणो निपुणोऽभिज्ञो विज्ञो वैज्ञानिकः पटुः ।छेको विदग्धो निष्णातः कुशलश्चतुरः कृती ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
भावुकं भविकं भव्यं भद्रमदे समे उभे ।मङ्गलं कुशलं श्रेयः क्षेमोऽस्त्री श्वोवसीयसम् ॥ २७१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 म (wrong syllable)
genderक्लीneut.
भावुकं कुशलं क्षेमं भव्यं भाव्यं शिवं शुभम् ।शस्तं चाथ जनुर्जन्म जनिर्जनन इष्यते ॥ १४६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कृष्टिर्विपश्चित्संख्यावान्दोषज्ञो ज्ञो विचक्षणः ।प्रवीणश्चतुरो विज्ञो विदग्धः कुशलः पटुः ॥ ११५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुशलं मङ्गलं भद्रं कल्याणं भावुकं शुभम् ।क्षेमं भव्यं शिवं श्रेयः शस्तं स्वःश्रेयसं स्मृतम् ॥ १४९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
श्रेयः श्वःश्रेयसं क्षेमं कुशलं श्वोवसीयसम् ।भावुकं भविकं भव्यं भद्रं मद्रं तथा शुभम् ॥ ६३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विज्ञो वैज्ञानिकोऽभिज्ञः चतुरः कृशलस्तथा ।क्षेत्रज्ञः कृतकृत्यश्च कृतहक्तः कृती तथा ॥ ५०६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.doubtful
अरिष्टं कुशलं रिष्टं मद्रञ्च शस्तमित्यपि ॥
genderक्लीneut.
वैज्ञानिकः कृतमुखस्तथा विज्ञानिकः कृती ।कुशलः कुसलोऽपि स्यात् कुषलश्चापि कुत्रचित् ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
भावुकं भविकं भव्यं शिवं च श्वोवसीयसम् ।श्रेयः स्वःश्रेयसं तालव्यादयः कुशलं पुनः ॥ १६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मङ्गलं भावुकं भव्यं भविकं भद्रमद्रके ।कुशलं शोभनं श्रेयः शस्तं च क्षेममस्त्रियाम् ॥ २८२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कुशलप्रवीणकृतमुखशिक्षितकृतकर्मनिपुणनिष्णाताः ।पटुचतुरदक्षपेशलवैज्ञानिकविज्ञसुकलसूत्थानाः ॥ १५७२ ॥
गीतिः
genderविadj.
श्वः श्रेयसं शिवं भद्रं कुशलं सूनृतं शुभम् ।श्रेयश्चैते समीपाद्या धर्मे क्ली तद्वति त्रिषु ॥ १४३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
पर्याप्तौ मङ्गले पूर्णे स्यात् कुसुम्भं तु कुङ्कुमे ।क्ली महारजतेऽप्यस्य पुनः स्तम्बे स्त्रियामियम् ॥ ४९८ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
कुशल as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु क्षेत्रज्ञसर्वज्ञः स्मरहरबुद्धयोः कृतज्ञः कार्यज्ञे शुनि च भिषग्विपश्चितोस्तु । दोषज्ञोऽपरनिभ एष दोषविज्ञे क्षेत्रज्ञस्त्रिषु कुशले पुमांस्तु जीवे ॥ ४८ ॥ Koṣakalpataru 6.9.48
- कोषकल्पतरु शुभयोगे शुभं स्यात्कुशले तु षण्ढे व्याजे निभोऽस्त्री सदृशेऽन्यवच्च । दम्भस्तु कल्के नरि कैतवे च डिम्भोऽर्भके बालिशके तथैव ॥ ३९ ॥ Koṣakalpataru 6.24.39
- कोषकल्पतरु भव्यभव्यं तु सत्ये कुशलेऽन्यवत्तु योग्ये तथा भाविनि संप्रदिष्टम् । पुमांश्च नारङ्गतरौ स्त्रियां तु भवेद्भवान्यां च गजाह्वयायाम् ॥ ३६ ॥ Koṣakalpataru 6.26.36
- कोषकल्पतरु श्रेयस्श्रेयस्तु धर्मे कुशले च मोक्षे- ऽन्यवत्प्रशस्येऽप्यथ योषिति स्यात् । रास्नाभयावारणपिप्पलीषु स्रोतोऽम्बुवेगेन्द्रिययोर्द्वयोने ॥ ३ ॥ Koṣakalpataru 6.31.3
- नानार्थार्णवसंक्षेप कृतिन्कुशले पण्डिते योग्ये ग्रस्तं वेष्टितभुक्तयोः । लुप्तवर्णपदे वाक्ये गन्तुस्तु पथिकेऽतिथौ ॥ ७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.4.7
- नानार्थार्णवसंक्षेप दभ्रत्रिषु विश्राणिते दभ्रः पुनश्चन्द्रसमुद्रयोः । ना त्रि त्वल्पे च कुशले दल्भं तु नपि वल्कले ॥ ५७२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.572
- नानार्थार्णवसंक्षेप नदीष्णदोषस्य बोधके चाथ नदीष्णः कुशले मतः । तरणे य पटुस्तस्मिन् नदीप्ण इति सज्जनः ॥ २६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.4.26
- नानार्थार्णवसंक्षेप दक्षिणविदग्धे च परच्छन्दानुवर्तिन्यपि भाषते । कुशले हर्षनन्दीमं तथा यमककुब्भवे ॥ ८९६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.896
- शब्दरत्नावली अर्थअथोऽर्थने च विषये धने वस्तुनि कारणे ॥ अभिधेये निवृत्तौ च कुशले च प्रयोजने । आस्था चालम्बनास्थानयत्नापेक्षास्वपि स्त्रियाम् ॥ कन्था मृण्मयभित्तौ तु स्त्रियां प्रावरणान्तरे । क्वाथोऽतिदुःखे मूर्छायां निष्काके च द्रवस्य च ॥ कुथो वर्णे कथने स्यान्न क्लीबं पुंसि बर्हिषि । कोथस्तु शाटिते नेत्ररोगभेदे च पुंस्ययम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.17.2
- शब्दरत्नाकर चतुरस्थण्डिलाङ्गणयोः क्लीबे चतुरः कुशलेऽर्थवत् । चतुरं गजशालायां चतुरा स्त्री मृगान्तरे ॥ २०९० ॥ Śabdaratnākara 4.1.2090
- शब्दरत्नाकर प्रवणछदिर्नेत्ररुजोः क्लीबे समूहे पटलं न ना । प्रवणः स्यात् त्रिषु प्रह्वे कुशले वशवर्तिनि ॥ २१३३ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2133
- त्रिकाण्डशेष वार्तवर्तुलाधीतयोर्वृत्तं वार्त कुशलनीरुजोः । वासेऽपि वसतिर्वृक्षमात्रेऽपि च वनस्पतिः ॥ १८२ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.182
- त्रिकाण्डशेष सूनृतसूनृतं कुशले सत्ये सुदोहा गौश्च सुव्रता । शर्कराऽपि सिताऽथोर्ध्वे सत्प्रतिज्ञेऽपि च स्थितः ॥ १९२ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.192