बिन्दु
binduपुं · masc.In 19 kośas: 26 synonym verses, 24 as a nānārtha head word, 20 as a meaning of another word.
सिकता वालुका बिन्दौ पृषत्पृषतविप्रुषः ॥ १०८९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पृषन्ति बिन्दुपृषताः पुमांसो विप्रुषः स्त्रियाम् ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
परीवाहो जलोच्छ्वास उत्सः प्रस्रवणं स्मृतम् ।विप्रुषो बिन्दवः प्रोक्ताः पृषतः पृषतास्तथा ॥ ६७७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पूषस्तु बिन्दुः पृषतस्तोकोद्र … धूसरः ।अनावृष्टिरवग्राहो मेघछन्नेऽह्नि दुर्दिनम् ॥ ५७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
धाराधारस्तु सम्पातः सारणिर्धोरणीति च ।पुषस्तुपारो बिंदुश्व … ॥ ९४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.doubtful
अथ फेनायमानः स्यात्फेनमुद्वमति त्रिषु ।फेनिलः फेनलः फेनी फेनवांस्तद्युतो भवेत् ।पुमांसौ बिन्दु-पृषतौ विप्रुट् स्त्री तद्द्वयोः पृषत् ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सुमनस् अप्सरस् इत्येताभ्यां विरहितमुज्झितमित्यर्थः । अस् अन्ते यस्य तदिदमसन्तं पुंसि भवेदित्यर्थः । अयमङ्गिराः चन्द्रमाः स्थूलशिराः । पुरूरवाः उच्चैःश्रवाः दुर्वासाः पृथुयशा इत्यादयः । सुमनसोऽप्सरसश्च स्त्र्यधिकारात्स्त्रियां प्रवृत्तिः । इमाः सुमनसः कुसुमानि । इमा अप्सरसो देवस्त्रियः । द्व्यच्कमसन्तं नपुंसकं भवति । इदमोजः तेजः वर्चः शिरः यशः छन्दः श्रोतः चेतः पयः तपः अम्भः । जरस्शब्दस्यापि नपुंसकता स्यादित्यत आहान्यत्र वै जरसः । नपुंसकात्प्रकृताच्च पुंल्लिङ्गादन्यस्मिन् जरस् शब्दो भवति । स्त्रियाम् । इयं जरा वृद्धभावः ।पुंसि क्षुरखुरबिन्द्विक्षुपायुमणिकीलकेलिबलयः ।निघसङ्घोद्घोपघ्नौघविघ्नघर्मार्घवर्णाश्च ॥ २५ ॥
metre not recognisedimpossible sibilant cluster: जरस्शब्दस्यापि
अङ्गिरस्पुंचन्द्रमस्पुंस्थूलशिरस्पुंपुरूरवस्पुंउच्चैःश्रवस्पुंदुर्वासस्पुंपृथुयशस्पुंसुमनस्स्त्रीअप्सरस्स्त्रीओजस्क्लीतेजस्क्लीवर्चस्क्लीशिरस्क्लीयशस्क्लीछन्दस्क्लीस्रोतस्क्लीचेतस्क्लीपयस्क्लीतपस्क्लीअम्भस्क्लीजरस्स्त्रीजरास्त्रीक्षुरपुंखुरपुंबिन्दुपुंइक्षुपुंपायुपुंमणिपुंकीलपुंकेलिपुंबलिपुंनिघपुंसङ्घपुंउद्घपुंउपघ्नपुंओघपुंविघ्नपुंघर्मपुंअर्घपुंवर्णपुं
genderपुंmasc.
एते शब्दाः[ब्दा] पुंसि भवन्ति । तद्यथा । अयं क्षुरः नापितोपकरणः । अयं खुरः पशुपादः । अयं बिन्दुः विसर्जनीयावयवः । अन्यच्च । अयमिक्षु सस्यजातिः । अयं पायुः अपानम् । अयं मणिः रत्नम् । कीलः शङ्कुः प्रहरणविशेषः । अयं केलिः हासः ॥। अयं के[क]लिः कलहः । अयं बलिर्दैत्यः राजगृह्यदेवतोपहारौ च ।
metre not recogniseddoubled daṇḍa: ॥।
genderपुंmasc.
[सिकता?] वालुकाः प्रोक्ता बिन्दवः पृषतः प्रषत् ।विप्रुषोऽप्यथ जम्बालचिकिलौ कर्दमः पुमान् ॥ ३६९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सत्तारा रात्रिजं बिन्दु काम्यं कीरमुडुर्नना ।दाक्षायण्योऽश्विनीत्यादितारा अश्वयुगश्विनी ॥ १२१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
बिन्दौ कणश्च लेशश्च बिन्दुकं शीकरोऽपि च ।विप्रुट् च विपृषश्चैव पृषच्च पृषतस्तथा ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चन्द्रिका गोमती ज्योत्स्ना बण्णला पथिकानलः ।नक्षत्रं रात्रिजं धिष्ण्यं तारकं रकमित्यपि ।आकाशकुसुमं बिन्दुर्भानुभीरुर्निगद्यते ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पृषत् च पृषतो विप्रुट् बिन्दुश्च मन्यतेऽपि वै ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 श्च (wrong syllable)
genderपुंmasc.
तुषारः शीकरो बिन्दुः पृषतो विप्रुषः स्त्रियः ।पृषन्ति मेघपाषाणे करो ना करकाः स्त्रियाम् ॥ २१६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अभिरूपः सुधीर्बोद्धा बुधो बिन्दुर्विचक्षणः ।विशारदश्च संख्यावान् आर्य उत्प्रेक्षकश्च सः ॥ २६८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
किञ्चिदुन्नतमुच्छूनं कौशलेनैव कल्पितम् ।बिन्दुरोष्ठेऽल्पदेशायास्त्वचो दन्तद्वयक्षतिः ॥ १००६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दृव्व्हच्युतोऽध्रीगुर्विष्णुरग्नियूप उरुक्षयः ।सिन्धुक्षिदनिलो बि[भ्राट्] कृष्णो बिन्दुरनानतः ॥ १७७२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अक्रूरो व्योमरूपश्च प्रद्युम्नश्चन्द्रसंज्ञकः ।अनुस्वारस्तथा बिन्दुरं-कारश्च शिरोगतः ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दक्षाक्षो माधवः सूक्ष्मः पाञ्चजन्यो मखांकुरः ।विड्बिन्दुः परमेशश्च गन्धर्वः परमः स्मृतः ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ॐकारो वर्तुलस्तारो बिन्दुशक्तिस्त्रितत्त्वकम् ।प्रणवश्चन्द्र साद्यश्च पञ्चदेवो ध्रुवस्त्रिकः ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अनुस्वारो व्योमरूपः प्रद्युम्नः शङ्कुकर्णकः ।अक्रूरः स्थितिसंज्ञश्च बिन्दु-चन्द्रौ च अं-स्वरः ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वामोरुमूलगो बिन्दुराषाढी कामिको हरिः ।तीव्रश्च तरलो नीलो णान्तस्थादिः त-कारकः ॥ ३४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथ हरितबिन्दुश्रीकरश्रीवराहा-जितपरपुरुषश्रीगर्भषड्बिन्द्वनन्ताः ।नरकजिदृतधामा केशवो जन्मकीलः ऋतुपुरुषनृसिंहश्रन्थजह्नूच्चदेवाः ॥ २८ ॥
मालिनीmetre not read in every linenearly मालिनी
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
विप्रुट् स्त्री पृषतो बिन्दुः स्तोको द्रप्सः पृषन्न पुम् ।अनावृष्टिरवग्राहो मेघच्छन्नेऽह्नि दुर्दिनम् ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बिन्दुर्नश्यत्प्रसूतिः स्यादशिश्वी शिशुवर्जिता ।अवीरा निष्पतिसुता किमिला बहुसूतिका ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
जलमुस्तेऽटवेर्बिन्दोः सिध्मादौ देहवैकृते ।गणस्याब्धेश्च सङ्ख्यायां शिरसः शिखरे तरोः ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
meaningsसिध्मन्
लवेऽन्योऽवयवेऽप्यन्यो वैजयन्त्यां तु दृश्यते ।नश्यत्प्रसूतियोषायां स्त्रीलिङ्गो दृश्यते पुनः ॥ ८६३ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
पुल्लिङ्गोऽमरकोशस्य शेपे सारस्वतोदिते ।बीजो ना यावशूकाख्ये यवक्षारान्तरे तथा ॥ ८६४ ॥
अनुष्टुप्
meaningsशेप
doubtful
कपालीद्वयमादाय महाकालेन मण्डितम् ।पुनस्तद्द्वयमित्युक्तं चण्डिकाढ्यं मनोहरम् ॥ठंठं ठःठः॥
अनुष्टुप्
meaningsमहाकाल
doubtful
क्षतजस्थं व्योमवक्त्रं बिन्दुखण्डेन्द्वलङ्कृतम् ।खद्योतमिति संप्रोक्तं ग्रासिनी कालरात्रियुक् ॥ह्रं ह्रुं॥
अनुष्टुप्
meaningsबिन्दुखण्डेन्दु
कीर्त्याख्या कालवक्त्रा च महाकालेन भूषिता ।तपनादिः पञ्चरश्मिः सृष्टिस्थित्यन्तकृद्विधिः ॥ॐ॥
अनुष्टुप्
meaningsमहाकाल
doubtful
doubtful
द दुर्गावाचकं देवि ऊकारश्चापि रक्षणे ।विश्वमाता नादरूपः कुर्वर्थो बिन्दुरूपकः ॥
अनुष्टुप्
meaningsकुरु
क काली ब्रह्म र प्रोक्तं महामायार्थकश्च ई ।विश्वमात्रर्थको नादो बिन्दुर्दुःखहरार्थकः ॥
अनुष्टुप्
meaningsदुःखहर
दुःखहरार्थको बिन्दुर्भुवनान्तेन पूजयेत् ॥ह्रीं॥
meaningsदुःखहर
महालक्ष्म्यर्थकः शः स्याद् धनार्थो रेफ उच्यते ।ईस्तुष्ट्यर्थो परो नादो बिन्दुर्दुःखहरार्थकः ॥
अनुष्टुप्
meaningsदुःखहर
सरस्वत्यथ ऐ-शब्दो बिन्दुर्दुःखहरार्थकः ।सरस्वत्या बीजमेतत्तेन वाणीं प्रपूजयेत् ॥ऐं॥
अनुष्टुप्
meaningsदुःखहर
हः शिवः कथितो देवि ऊ भैरव इहोच्यते ।परार्थो नादशब्दस्तु बिन्दुर्दुःखहरार्थकः ॥
अनुष्टुप्
meaningsदुःखहर
गणेशार्थो ग उक्तस्ते बिन्दुर्दुःखहरार्थकः ।गं बीजार्थस्तु कथितं तव स्नेहान्महेश्वरि ॥गं॥
अनुष्टुप्
meaningsदुःखहर
गो गणेशव्यापकार्थो लकारस्तेज और्मतः ।दुःखहरार्थको बिन्दुर्गणेशं तेन पूजयेत् ॥ग्लौं॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 3 ह (wrong syllable)
meaningsदुःखहर
क्ष नृसिंहो ब्रह्म रश्च ऊर्ध्वदन्तार्थकश्च औ ।दुःखहरार्थको बिन्दुर्नृसिंहं तेन पूजयेत् ॥क्ष्रौं॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 3 ह (wrong syllable)
meaningsदुःखहर
विश्वमात्रर्थको नादो बिन्दुर्दुःखहरार्थकः ।-----------------------------------वधूबीजार्थ उक्तोऽत्र तव स्नेहान्महेश्वरि ॥स्त्रीं॥
अनुष्टुप्
meaningsदुःखहर
यत्र बिन्दुद्वयं मन्त्रे अन्यत् पूर्णार्थकं मतम् ।स्वाहा मात्रार्थिका देवि परार्था वा प्रकीर्त्तिता ॥
अनुष्टुप्
meaningsपूर्ण
बिन्दु as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश खखं व्योमेन्द्रियलोकेषु पुरक्षेत्रेषु बिन्दुषु । नखं नखी च सुगन्धिद्रव्ये स्यान्नखरे नखः ॥ Dharaṇikośa 2.2.1
- धरणिकोश पृषत्श्रीमांस्तु धनिके रम्ये तिलकाख्ये च पादपे । पृषन्मृगे पृषद्बिन्दौ पृषतोऽप्यनयोर्मतः ॥ Dharaṇikośa 15.2.20
- कोषकल्पतरु खखं सुखेन्द्रियसुरालयबिन्दु- क्षेत्रशून्यसुरवर्त्मपुरेषु । वेदने च कुणहेलफले स्यात् Koṣakalpataru 6.2.1
- कोषकल्पतरु पृषतपिण्डितं गणितसान्द्रयोर्भवेत् पण्डितस्तु कविसिह्लकार्थकः । पुंसि बिन्दुषु मृगेऽश्वरोहिते वाच्यवत्तु पृषतोऽब्दबिन्दुनि ॥ ४ ॥ Koṣakalpataru 6.16.4
- कोषकल्पतरु पृषत्तत्स्त्री नारदवल्लकीगतमथ क्लीबे पृषद्बिन्दुषु प्रायो भूम्नि मृगे तु पुंसि परवत्स्याच्छ्वेतबिन्द्वन्विते । वायौ पुंसि जगज्जगच्च चरमे लोकेऽन्यवज्जङ्गमे स्त्री भूमौ भुवने जनेष्वपि तथा छन्दोन्तरे कीर्तितम् ॥ २२ ॥ Koṣakalpataru 6.16.22
- कोषकल्पतरु पद्मपद्मः पुमान्व्यूहनिधिप्रभेदे नागान्तरे स्त्री तु न पङ्कजे स्यात् । संख्यान्तरे पद्मकबिन्दुनाले स्त्रियां तु लक्ष्म्यामपि फञ्जिकायाम् ॥ ७० ॥ Koṣakalpataru 6.25.70
- नानार्थार्णवसंक्षेप पृषतपरिपूर्णसुखादौ स्याद् बिन्दौ तु पृषतः पुमान् । देहवैकृतभेदे च पृश्निसंज्ञे त्रिषु त्वमुम् ॥ १२०८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1208
- नानार्थार्णवसंक्षेप वासनवासनस्तु पुमान् गेहावयवे बिन्दुसंज्ञके । वासनासाधने तु त्रि स्त्रीलिङ्गा तु स्मृता बुधैः ॥ १६९२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1692
- परमानन्दीयनाममाला पृषत्खातादावपि पूर्तं स्यात्पृषद्बिन्दौ मृगान्तरे । प्लुतस्त्रिमात्रकेऽप्युक्तः प्लुतं वाजि[28]गतावपि ॥ २९५ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.19.295
- शब्दरत्नावली पद्मकप्रतीकः प्रतिकूले स्याद् विलोमेऽवयवेऽपि च । पद्मकं पद्मकाष्ठे च बिन्दुजालकयोरपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.97
- शब्दरत्नावली खखं पुरेन्द्रियशून्येषु बिन्दुक्षेत्रविहायसि । सुखे संवेदने देवलोके दीप्तौ नपुंसकम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.2.1
- शब्दरत्नावली पृषत्पृषत्पुमान्मृगे बिन्दौ न द्वयोः पृषतोऽपि च । प्रेक्षितं स्याद्विनिहते सिक्ते च संस्कृते त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.120
- शब्दरत्नाकर पद्मपद्मोऽस्त्री पङ्कजे ना तु निधौ व्यूहेऽहिपुंगवे । स्त्री श्रियामौषधे षण्डः संख्यायां गजबिन्दुषु ॥ १९५५ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1955
- तन्त्राभिधान अनुस्वारअनुस्वारश्च बिन्दुश्च दण्डो दण्डी वियद्विदुः । प्रद्युम्नश्चाक्रूरश्चापि शीर्षञ्च मरणं प्रिये! ॥ ११ ॥ Tantrābhidhāna 1.11
- तन्त्राभिधान अंपरं शशी प्रमाणीशः सोमो बिन्दुः कलानिधिः । अक्रूरश्चेतना नादः पूर्णा दुःखहरः शिवः ॥ ५० ॥ Tantrābhidhāna 2.16.50
- तन्त्राभिधान कचक्री प्रजापतिः सृष्टिर्दक्षस्कन्धो विशाम्पतिः । अनन्तः पार्थिवो बिन्दुस्तापिनी परमार्थकः ॥ ५७ ॥ Tantrābhidhāna 2.18.57
- तन्त्राभिधान ममातङ्गमालिनी बिन्दुः श्रवणाभं रथो वियत् ॥ १३८ ॥ Tantrābhidhāna 2.42.138
- तन्त्राभिधान हमहालक्ष्मीः परं नादो मेघनादो हरिर्मनः । बिन्दुर्दुर्गा प्रिया देवी मेघः श्यामेश्वरः पुमान् ॥ १६६ ॥ Tantrābhidhāna 2.50.166
- त्रिकाण्डशेष पृषत्प्रेतो मृते प्राणिभेदे पित्सन्पातेच्छुपक्षिणोः । क्लीबं बिन्दौ पृषन्तेणे पृषतोऽप्यनयोर्नरि ॥ १६८ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.168
- उत्पलिनी खखशब्दः शून्यबिन्दौ च स्वर्गाकाशेन्द्रियेषु च ॥ ४८ ॥ Utpalinī 48