इन्दु
induपुं · masc.In 16 kośas: 17 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 46 as a meaning of another word.
चन्द्रमाः कुमुदबान्धवो दशश्वेतवाज्यमृतसूस्तिथिप्रणीः ।कौमुदीकुमुदिनीभदक्षजारोहिणीद्विजनिशौषधीपतिः ॥ १०४ ॥जैवातृकोऽब्जश्च कलाशशैणच्छायाभृदिन्दुर्विधुरत्रिदृग्जः ।राजा निशो रत्नकरौ च चन्द्रः सोमोऽमृतश्वेतहिमद्युतिर्ग्लौः ॥ १०५ ॥
रथोद्धता
चन्द्रमस्पुंकुमुदबान्धवपुंदशश्वेतवाजिन्पुंअमृतसूपुंतिथिप्रणीपुंकौमुदीपतिपुंकुमुदिनीपतिपुंभपतिपुंदक्षजापतिपुंरोहिणीपतिपुंद्विजपतिपुंनिशापतिपुंओषधीपतिपुंजैवातृकपुंअब्जपुंकलाभृत्पुंशशभृत्पुंएणभृत्पुंछायाभृत्पुंइन्दुपुंविधुपुंअत्रिदृग्जपुंराजन्पुंनिशाकरपुंरत्नकरपुंचन्द्रपुंसोमपुंअमृतद्युतिपुंश्वेतद्युतिपुंहिमद्युतिपुंग्लौपुं
genderपुंmasc.
हिमांशुश्चन्द्रमाश्चन्द्र इन्दुः कुमुदबान्धवः ॥ १३ ॥विधुः सुधांशुः शुभ्रांशुरोषधीशो निशापतिः ।अब्जो जैवातृकः सोमो ग्लौर्मृगाङ्कः कलानिधिः ॥ १४ ॥द्विजराजः शशधरो नक्षत्रेशः क्षपाकरः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
इन्दुश्चन्द्रश्चन्द्रमा ओषधीशः,सोमो राजा रोहिणीवल्लभोऽब्जः ।ऋक्षेशः स्यादत्रिनेत्रप्रसूतः,प्रालेयांशुः श्वेतरोचिः शशाङ्कः ॥ ४२ ॥
शालिनी
genderपुंmasc.
भौमशुक्रबुधेन्द्वर्कसौम्यशुक्रारसूरयः ॥ १२० ॥
genderपुंmasc.doubtful
कलाशशैणच्छायानां पर्यायेभ्यो भृदर्थकः ।जैवातृकोऽब्ज इन्दुर्ग्लौर्विधुश्चन्द्रोऽत्रिनेत्रभूः ॥ १७१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चन्द्रश्चन्दश्चन्दिरश्चद्रमाः सइन्दुः सिन्धूत्थः सुधांशुः सुधासूः ।तारापीडस्तारकेशो द्विजेशः ।राजा सोमः पक्षजन्मा परिज्मा ॥ ५६ ॥
शालिनी
genderपुंmasc.
प्र[च?]क्षाः प्रचक्षा वाग्वाग्मी [गी]रथश्च महामतिः ।रविरिन्दुः कुजः सौम्यो वागीश उशनाः शनिः ।राहुः केतुश्चेति नव ग्रहाः खेटाश्च कीर्त्तिताः ॥ १०५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्लीबेऽव्ययं प्रत्यहं स्यादन्वहं तद्दिनं तथा ।त्रिषु प्रात्यहिकं दैनंदिनं चात्रसमुद्भवम् ।रवीन्दु-मङ्गल-बुध-गुरु-भार्गव-सौरयः ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
जर्णो जैवातृकः सोमः श्वेतवाजी हिमद्युतिः ।विधुरिन्दुः सुधासूश्च चन्द्रमा रोहिणीपतिः ॥ ९८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ग्लौरिन्दुरेणतिलको नीहारांशुर्निशापतिः ।चन्द्रः सुधांशुः शुक्लांशुरोषधीशो भनायकः ॥ ३०९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ओषधीशो निशानाथ इन्दुः कुमुदिनीपतिः ।अब्जो राजा चोडुपतिः कलानाथो हिमद्युतिः ॥ ६८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चन्द्रः शशी सुधांशुश्च विधुरिन्दुश्च चन्द्रमाः ।नक्षत्रेशः निशेशश्च निशारत्नं निशाकरः ॥ ८८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चन्द्रो हिमांशुः शुभ्रांशुः सुधांशुर्मृगलाञ्छनः ।मृगाङ्कश्चन्द्रमा इन्दुरब्जः कुमुदबान्धवः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कक्कोलकं कोषलकं कक्कोलं कोषकं तथा ।कर्पूरोऽस्त्री चन्द्रसंज्ञ इन्दुश्चन्द्रहिमाह्वयः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
अब्जश्चन्द्रो विधुरमृतगुश्चन्द्रमा ओषधीश-स्तारानाथः सरसिजरिपुः शर्वरीशः शशाङ्कः ।ग्लौरेणाङ्कः शिशिरकिरणो रोहिणीबन्धुरिन्दुःसोमो राजा तुहिनकिरणः श्वेतभानुर्द्विजेन्द्रः ॥ १७६ ॥
मन्दाक्रान्ता
genderपुंmasc.
पुनर्युवा दशाश्वो ग्लौरिन्दुः कुमुदबान्धवः ।ओषधीशो निशाकेतुर्मुगलक्ष्माऽत्रिनेत्रजः ॥ २५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पादिकं ताम्रकर्षं स्यादिन्दुः स्याद्रजते पले ।कुरुविस्तः पले हेम्नः प्रसृतोऽस्त्री द्विमुष्टिके ॥ ५२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कर्पूरकाम्पिल्लकयोरिन्दोर्वज्रस्य हीरके ।कुबेरस्य तु पर्याया वन्दाके क्षीरवृक्षजे ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
इन्दोः सर्वेऽपि पर्याया हंसस्यापि नपुंसके ।रजते स्युः खरस्यापि कुमुदे मूर्धजस्य तु ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
meaningsरजत
कर्पूरे क्ली तु सलिले ना त्वीडो देवतान्तरे ।स्तुतौ तु नृस्त्रि स्त्री भूम्यामीशस्तु गिरिशे पुमान् ॥ ९० ॥
अनुष्टुप्
doubtful
वायसस्य च पर्यायाः क्रमात् पूर्वादिवेश्मसु ।हंसेन्दुकुमुदां रूप्ये कुमुदेऽपि खरस्य षण् ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
meanings
इन्दु as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् तमोपहव्यूहो वृन्देऽप्यहिर्वृत्रेऽप्यग्नीन्द्वर्कास्तमोपहाः ॥ २३९ ॥ Amarakośa 3.3.239
- धरणिकोश उपरक्तअभियुक्तः परै रुद्धो अभियुक्तश्च तत्परः । उपरक्तो व्यसनार्ते राहुप्रस्तेन्दुसूर्ययोः ॥ Dharaṇikośa 15.2.75
- धरणिकोश तमोघ्नतमोघ्ना वह्निरवीन्दुशम्भुनारायणाः स्मृताः । स्थापनं स्यात्पुंसवनं स्थापनं रोपणं मतम् ॥ Dharaṇikośa 19.2.46
- कोषकल्पतरु जैवातृकजैवातृको नरीन्दौ परवज्जायौ कृशे चिरायुषि च । दिवसे रतर्द्धिकं स्या- त्सुखतः स्नानेऽष्टमङ्गले चान्त्ये ॥ ४४ ॥ Koṣakalpataru 6.1.44
- कोषकल्पतरु कुजकुजस्तु भौमे नरकासुरे च धन्वन्तरीन्द्वोर्निचुले च शङ्खे । अब्जोऽम्बुजेऽन्त्ये नरि तु द्रुभेदे न्युब्जं कुश[स्रुच्यपि कर्मरङ्गे] ॥ Koṣakalpataru 6.7.8
- कोषकल्पतरु ग्रहराज[269a]ऽथार्केन्द्वोर्ग्रहराज इत्यथ भरद्वाजो मुनिद्रोणयोः । व्याघ्राटाह्वखगेऽहिभुक्तु गरुडे तार्क्ष्येऽथ काश्मीरजं प्रोक्तं पौष्करकुष्ठयोश्च घुसृणे माद्र्यौषधे तु स्त्रियाम् ॥ ४१ ॥ Koṣakalpataru 6.7.41
- कोषकल्पतरु राजराजभारद्वाजी वन्यकार्पासिकायां पुंसि त्वश्वत्थाम्न्यथो सार्वभौमे । इन्दौ श्रीदे राजराजोऽथ मल्ल- स्थाने ** यक्षराट् स्यात्कुबेरे ॥ ४३ ॥ Koṣakalpataru 6.7.43
- कोषकल्पतरु द्विजराजक्षीराब्धिजं तु लवणेऽम्बुधिजन्मनि स्या- न्मुक्ताफले नरि तु चन्द्रमसि प्रदिष्टः । लक्ष्म्यां स्त्रियामथ भवेद्द्विजराज इन्दौ तार्क्ष्येऽप्यनन्तफणिनि प्रथितः प्रवीणैः ॥ ४४ ॥ Koṣakalpataru 6.7.44
- कोषकल्पतरु चूर्णक्षारे पुंस्यथ कर्ण आदिमगतो राधासुते च श्रुतौ चूर्णस्त्विन्दुपलाशिनोरथ मखे स्वर्णं तथा हेम्नि च । ********** यशःस्तुत्योः कुथायां गुणे वर्णोऽस्त्री तु विलेपनाक्षरभिदा रूपे द्विमुक्कुङ्कुमे ॥ ८ ॥ Koṣakalpataru 6.15.8
- कोषकल्पतरु सृणिमुष्णस्तु सूर्येऽप्यनले च दिष्टो वेणुर्नदे देशविशेषके च । सृणिः पुमान्वायुरवीन्दुवाची स्त्री[280b]पुंसयोरङ्कुशवाचकश्च ॥ Koṣakalpataru 6.15.17
- कोषकल्पतरु जुहुराणपर्वण्यपि स्यादथतन्दुरीणः कीटे तथा तन्दुलतोयके च । प्रवारणं वारणकामदाने- ऽध्वर्यौ हुताशे जुहुराण इन्दौ ॥ ५९ ॥ Koṣakalpataru 6.15.59
- कोषकल्पतरु दर्शतदर्शत इन्दौ तरणौ मरतो मृतौ कृतान्ते च । ऋत्विजि यजतोऽप्युक्तो यष्टव्ये त्वन्यलिङ्गः स्यात् ॥ ९४ ॥ Koṣakalpataru 6.16.94
- कोषकल्पतरु अमतिचापे स्यात्तृणताथ गोपतिरपि क्ष्मापे च शण्डे शिवे सूर्ये[296b]श्रीपतिरच्युते स्मरहरेऽथो शिल्पिभेदे नरि । जीवेऽथ स्थपतिश्च यष्टरि भवेत् सूते तथा सौविदे । कालेन्द्वोरमतिः स्मरे तु रमतिः कान्तेऽपि काले दिवि ॥ २९ ॥ Koṣakalpataru 6.16.29
- कोषकल्पतरु सुधासूतिचण्डालघूकनापितपर्यायः स्याद्दिवाकीर्तिः । शतधृतिरिन्द्रे च विधौ यागे त्विन्दौ सुधासूतिः ॥ ७४ ॥ Koṣakalpataru 6.17.74
- कोषकल्पतरु तमोघ्नसंजातसंपद्युतयोः पराभं संपन्नमप्यत्र बुधा वदन्ति । तमोघ्न इन्द्वर्कहुताशशंभु- श्रीशे विषघ्नस्तु शिरीषवाची ॥ ७६ ॥ Koṣakalpataru 6.21.76
- कोषकल्पतरु ब्रह्मन्योगान्तरेऽप्यृत्विजि भास्वतीन्दौ स्त्रियां तु नाध्यात्मतपःसु तत्त्वे । ज्ञाने परात्मन्यपि तद्वदाहुः शर्मान्तिमे नाम्नि सुखे द्विजे नो ॥ ८७ ॥ Koṣakalpataru 6.21.87
- कोषकल्पतरु विरोचननीचे च मूर्खेऽथ कृ[20b]तौ च हेतौ प्रयोजनं स्याद्बलिदानवे तु । वैरोचनः स्यात्सुगतेऽर्कपुत्रे विरोचनस्त्वग्निरवीन्दुषु स्यात् ॥ ६ ॥ Koṣakalpataru 6.21.6
- कोषकल्पतरु गौरकीरः शुके स्यादपि देशवाची गौरस्तु पीतारुणपाण्डुरेषु । शुद्धे च वाच्ये सितसर्षपाष्ट- वर्षातनूजेन्दुषु संप्रदिष्टः ॥ २१ ॥ Koṣakalpataru 6.27.21
- कोषकल्पतरु चन्दिरआहारके चाथ गजेन्दुवाची स्याच्चन्दिरोऽथो मुदिरः पयोदे । क्रमेऽथ सूर्ये मिहिरश्च बुद्धे- ऽभीकाज्ञयोः स्यान्मुहिरस्तथैव ॥ ६ ॥ Koṣakalpataru 6.27.6
- कोषकल्पतरु तुङ्गांशहिमाचलेऽथ स्मरवैरिणि स्या- दुड्डीश उक्तोऽपि निबन्धभेदे । तुङ्गांश इन्दौ च शिवे प्रदिष्टः पक्षीश उक्तो गरुडे च कृष्णे ॥ २४ ॥ Koṣakalpataru 6.30.24
- कोषकल्पतरु तमोपहपितामहो ब्रह्मणि तातताते तमोपहोऽर्केन्दुजिनेषु वह्नौ । तनूरुहोऽस्त्री गरुतीह लोम्नि समीरणे गन्धवहो नसि स्त्री ॥ ६१ ॥ Koṣakalpataru 6.32.61
- नानार्थार्णवसंक्षेप पाथिस्पाथः स्थानान्नखाम्भःसु पाथिः स्वर्गेन्दुपूषसु । नद्यां ज्योतिष्यथो पिञ्छं मयूरस्य शिखण्डके ॥ ४१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.41
- नानार्थार्णवसंक्षेप अर्कमाक्षिके क्ली स्त्रियो लक्ष्म्यां नरः पद्मस्य सारसे । अथार्कशब्दो ना सूर्ये वह्नाविन्दौ पुरन्दरे ॥ १४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.14
- नानार्थार्णवसंक्षेप ब्रह्मन्ब्रह्मा रुद्रहृषीकेशविरिञ्चार्केन्दुवह्निषु । यज्ञे विप्रे च भृग्वादिष्वृत्विग्भेदे च पुंस्ययम् ॥ ८४५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.845
- नानार्थार्णवसंक्षेप भास्वत्भास्वानिन्दौ रवौ पुंसि भेद्यलिङ्गं तु भास्वरे । भास्वतीति स्त्रियां नद्यामुपस्यप्यथ भिल्लवाक् ॥ ९०५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.905
- नानार्थार्णवसंक्षेप सोमसोमो ब्रह्मणि पूष्णीन्तो वह्नौ पुण्ये लतान्तरे । याज्ञिकानां प्रसिद्धे ना ----- चामृते ॥ १५६२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1562
- नानार्थार्णवसंक्षेप हंसहंसोऽर्केन्द्वो ----------- । राजादिशब्दपूर्वस्तु श्रेष्ठे ----ऽब्रवीत् ॥ १५७० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1570
- नानार्थार्णवसंक्षेप आशौचनविरिञ्चनेऽप्यथाग्नीन्द्वोराशौचनिरिति ध्वनिः । इन्द्रवृक्षस्तु ककुभे कुटजे देवदारुके ॥ ३५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.35
- नानार्थार्णवसंक्षेप विरोचनअर्केन्दुवह्निष्वसुरराजेऽप्यथ विभीषणः । पुरन्दरे रावणस्य कनिष्ठेऽप्यथ कथ्यते ॥ ११० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.110
- नानार्थार्णवसंक्षेप नक्षत्रनेमिनक्षत्रनेमिस्तु स्त्री स्याद् रेवत्यां नेन्दुशार्ङ्गिणोः । स्त्रीनपुंसकयोर्दाने ज्ञापने प्रतिपादना ॥ ६१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 7.61
- शब्दरत्नावली कुलककुलकः पुंसि वल्मीककाकेन्दुश्रेष्ठकेषु च । क्लीबं पटोले सम्बन्धश्लोकवृन्दे निगद्यते ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.53
- शब्दरत्नावली अब्जअजो हरिहरब्रह्मछागस्मरनृपेषु च । अब्जो शङ्केऽस्त्रियां नातु धन्वन्तर्यम्बुजेन्दुषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.8.2
- शब्दरत्नावली अब्जक्लीबे पद्मे तथाब्जस्तु पदमेन्दु श्रीष्वसौ (?) पुमान् । आजिः स्त्रीसमभूमौ स्यात् संग्रामाक्षेपयोरपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.8.3
- शब्दरत्नावली द्विजद्विजो ना ब्राह्मणक्षत्रवैश्यदन्तेन्दुपक्षिषु । स्त्रियां हरेणौ भार्यायां वीणाभेदे च कुत्रचित् ॥ Śabdaratnāvalī 7.8.10
- शब्दरत्नावली तमोघ्नजननी स्त्री दयामात्रोर्जननं जन्मवंशयोः । जगन्नुस्तु पुमान् जन्तौ वीतिहोत्रे च कीर्त्त्यते ॥ जयनं स्याद्घोटकादिसन्नाहे च जयेऽपि च । जघनं योषितां श्रोणिपुरोभागे कटावपि ॥ ज्ञानी स्याद्गणके पुंसि ज्ञानयुक्तेऽभिधेयवत् । जीवनं वर्त्तने प्राणधारणे सलिलेऽपि च ॥ जीवनी स्यात्तु जीवन्त्यां जीवनापि च मोदके । तपनो भास्करेऽपि स्यान्नरकेऽरुस्करेऽपि च ॥ तलुनो मारुते यूनि युवत्यां तलुनी स्त्रियाम् । तलिनं तरलस्तोकस्वच्छेषु वाच्यलिङ्गकः ॥ तमोघ्नो विष्णुसूर्येन्दुबुद्धमहेशवह्निषु । त्यागी दातरि शूरे च विवेकिनि भवुत्पुमान् ॥ तेवनं केलिविपिने क्रीडायाञ्च नपुंसकम् । तेमनं व्यञ्जने क्लीबं तथार्द्रीकरणेऽपि च ॥ तेजनी तृणपूले स्यात्तेजनो वंशमात्रके ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.56
- शब्दरत्नावली विरोचनललाम स्याद्ध्वजे शृङ्गे प्रभावे च तुरङ्गमे । प्रधाने लाञ्छने पुण्ड्रे वालधौ भूषणेऽपि च । लाङ्गली रेवती कान्ते नारिकेलद्रुमे पुमान् । …वञ्चकव्याघ्रगन्धमार्जारकेषु च । वर्द्धमानः पशुविष्णुशरावैरण्डसूरिषु । विस्मापनः स्मरे पूर्यां गन्धर्वे कुहनेऽपि च ॥ विसर्जनं परित्यागदानसंप्रेरणेषु च । विरोचनोऽग्निसूर्येन्दुप्रह्लादतनयेषु च ॥ विहेठनं मर्दने स्याद् हिंसायाञ्च विडम्बने ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.121
- शब्दरत्नावली अभिरूपअभिरूपो बुधे रम्ये कामेन्दुहरविष्णुषु । अवन्वेपो दूषणे स्यादहङ्कारे च लेपने ॥ Śabdaratnāvalī 7.21.20
- शब्दरत्नावली नीव्रनीव्रं वने वलीकेन्दुरेवतीऋक्षनेमिषु । नेत्रं स्यान्नेत्रभिन्मन्थागुणयोर्द्रुममूलके ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.21
- शब्दरत्नावली हरिस्वैरं पुमांस्तु स्वच्छन्दमन्दयोः क्वापि वाच्यवत् । हरिरिन्द्रांशुब्रह्मेन्दुमण्डूकयमबर्हिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.49
- त्रिकाण्डशेष ककुलकौ नाककाकेन्दू क आत्मा च सुखं च कम् । पेचके स्त्रीजिते काकरुको कौलेयकः शुनि ॥ १० ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.10
- त्रिकाण्डशेष श्वेतवाहनक्रमुकश्च सुवेशश्च पार्थेन्द्वोः श्वेतवाहनः । मयूरे भीष्मशत्रौ च शिखण्ड्यथ विहेठनम् ॥ २६५ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.265
- त्रिकाण्डशेष सारसवीणाभेदे सर्जरसो धूनकेऽप्यथ सारसम् । पद्मे ना पक्षिणीन्दौ च सरो नीरतडागयोः ॥ ४५४ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.454
- वैजयन्ती भास्वत्खादौ जन्तौ च भूतं क्ली समातीतोचिते त्रिषु । भास्वानिंदौ भास्वरेऽर्के भेको वर्षाभ्वि कातरे ॥ ५९ ॥ Vaijayantī 6.5.59
- वैजयन्ती शर्वरपापेऽपि वृजिनं केशे पुमानिन्दुस्तु शर्वरः । स्त्री रात्रिसन्ध्याशर्वर्यो र्दैत्ये ना शंबरोऽप्सु षण् ॥ ८४ ॥ Vaijayantī 7.5.84
- वैजयन्ती आशोचनीअशिरस्कौ बाहुरुण्डाववलोर्णोऽस्फुटापि वाक् । आशोचनी तु वह्नीन्दू आत्मयोनी स्मरानिलौ ॥ १६ ॥ Vaijayantī 8.1.16
- वैजयन्ती विरोचनवारवाणिर्ज्यौतिषिके धर्माध्यक्षेऽप्यथो वटे । वनस्पतिर्वृक्षमात्रेऽप्यग्नीन्द्वर्का विरोचनाः ॥ ४२ ॥ Vaijayantī 8.1.42