धारण
dhāraṇaक्ली · neut.In 14 kośas: 9 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 24 as a meaning of another word.
शुश्रूषा श्रवणं चैव ग्रहणं धारणं तथा ॥ ३१० ॥ऊहापोहोऽर्थविज्ञानं तत्त्वज्ञानं च धीगुणाः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 म (wrong syllable)
genderक्लीneut.
------------- प्रेषणे स्यान्मदे मादोऽथ धारणम् ।धरणेथ भरो भारः प्रणयः सान्त्वनाऽपि च ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
शिल्पादिगा तु विज्ञानं क्लीबे ज्ञानं तु मोक्षगा ।शुश्रूषा श्रवणं चैव ग्रहणं धारणं तथा ॥ १४५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शुश्रूषा स्त्री श्रवणं क्लीबे ग्रहणं धारणमूहोऽपोहः ।अर्थज्ञानं सत्त्वज्ञानं बुद्धेरन्ते गदिता हि गुणाः ।धीमा[35a]न्धीरो मनीषी बुध-विबुध-सुधी-सद्-विदद्-वादि-वेदि-प्रज्ञ-प्राज्ञ-प्रबुद्धाः कवितृ-कवयितृ-प्राप्तरूपाभिरूपाः ।ज्ञो मेधावी सुमेधाः कवि-कृतिविदथ व्यक्त-दोषज्ञ-विद्वत्-संख्यावल्लब्धवर्णाः सुधिषण-मतिमत्-सूरिणः कृष्टि-सूरी ॥ ११ ॥
स्रग्धराmetre not read in every line
शुश्रूषास्त्रीश्रवणक्लीग्रहणक्लीधारणक्लीऊहपुंअपोहपुंअर्थज्ञानक्लीसत्त्वज्ञानक्लीधीमत्पुंधीरपुंमनीषिन्पुंबुधपुंविबुधपुंसुधीपुंसत्पुंविदत्पुंवादिन्पुंवेदिन्पुंप्रज्ञपुंप्राज्ञपुंप्रबुद्धपुंकवितृपुंकवयितृपुंप्राप्तरूपपुंअभिरूपपुंज्ञपुंमेधाविन्पुंसुमेधस्पुंकविपुंकृतिन्पुंविद्पुंव्यक्तपुंदोषज्ञपुंविद्वस्पुंसंख्यावत्पुंलब्धवर्णपुंसुधिषणपुंमतिमत्पुंसूरिन्पुंकृष्टिपुंसूरिपुं
genderक्लीneut.
स्थूणा तु धारणं स्तम्भः स्थूणं चापि नपुंसकम् ।गृहे स्थूणं क्लीबमेव शालभञ्जी तु पुत्रिका ॥ ५२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पण्डा तत्त्वानुगा बुद्धिर्धारणं ग्रहणं तथा ।अर्थविज्ञानमूहादि तत्त्वज्ञानं च धीगुणाः ॥ २०६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
बलीवर्दादिकण्ठस्थरज्जौ प्रासङ्ग इष्यते ।यानं युग्यं कलानं च धोरणं धारणं तथा ॥ ३१७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विज्ञानमन्यतो ज्ञेयं धीगुणा अष्टधा पुनः ।शुश्रूषा श्रवणं चापि ग्रहणं धारणं तथा ॥ ४५६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
दश कुम्भाः पांचमिकः कुंभोऽयमिति केचन ।धारणं तु पलान्यष्टौ हेम्नस्ताम्रस्य सप्ततिः ॥ ५९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 पां (wrong syllable)
genderक्लीneut.
स्तने धातरि लोकेऽर्के सलिले तु नपुंसकम् ।धर्णसिस्तु पुमाञ्छैले सलिले तु नपुंसकम् ॥ ९७७ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
अना तु वहने किञ्च मर्यादायामथो पुमान् ।धार्मिको नृपतेधर्माधिकृते पुरुषे त्रि तु ॥ ९८४ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
धारणी नाडिकायाञ्च बृद्धोक्तमन्त्रभिद्यपि ।धारणा स्यात्तु योगाङ्गे न पुमांस्तु विधारणे ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 क्त (wrong syllable)
meaningsविधारण
धारण as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् धृतिगुप्तिः क्षितिव्युदासेऽपि धृतिर्धारणधैर्ययोः ॥ ७४ ॥ Amarakośa 3.3.74
- धरणिकोश धरणीरवणः शब्दने प्रोक्तो रवणो गर्दभः स्मृतः । धरणो मानभेदे स्याद्धरणी धारणे भुवि ॥ Dharaṇikośa 14.2.22
- धरणिकोश धृतियतिः श्लोकपदच्छेदे यतिः कारे ? यतिर्यती । धृतिधैर्ये च योगे च धारणे च सुखेऽपि च ॥ Dharaṇikośa 15.2.13
- कोषकल्पतरु धरणक्षेत्रे साधन इन्द्रियेऽङ्गहरणे क्षेत्रे च गीते तथा क्लीबे स्याद्बवबालवप्रभृतिषु स्यात्त्वन्तिमे हिङ्गुनि । जी[281a]रे स्याल्लवणान्तरेऽपि जरणं मानान्तरे धारणे क्षोण्यां स्त्री धरणं प्रिये तु रमणः पाटोलमूलेऽन्तिमे ॥ २० ॥ Koṣakalpataru 6.15.20
- कोषकल्पतरु अमरसुपर्वसु स्यादमरोऽपि वज्र- द्रुमेऽस्थिसंहारक औषधौ च । दूर्वामृताधारणदेवपूःषु स्त्रियामथ स्यादपरं न पुंसि ॥ ८२ ॥ Koṣakalpataru 6.27.82
- नानार्थार्णवसंक्षेप धृतिधृतिर्धारणसन्तोषधैर्यशौर्येषु सौख्यके । द्वासप्तत्यक्षरच्छन्दोविशेषे पिङ्गलोऽन्वशात् ॥ ५४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.54
- नानार्थार्णवसंक्षेप भृतिभृतिस्तु धारणे पोषे भृतकादेश्च वेतने । मतिर्बुद्धीच्छयोर्माठिस्तरुपत्रसिरास्वपि ॥ ७७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.77
- नानार्थार्णवसंक्षेप धानधाना यवानां भ्रष्टानां स्थूलचूर्ण इतीदृशम् । क्ली दाने धारणे पाने धान्यं तु स्त्रीनपुंसकम् ॥ ६४१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.641
- नानार्थार्णवसंक्षेप मल्लनृस्त्रियोर्धारणे मल्ल मल्ला चेति द्वयोः पुनः । व्रात्यपूर्वक्षत्त्रियाजे व्रात्याज्जात्यन्तरे नृणाम् ॥ ९४१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.941
- नानार्थार्णवसंक्षेप मालपुमांस्तु कालपर्ण्याख्यतुलस्यां च कठिञ्जरे । धारणे चान्तरद्वीपे पुनः क्ली दक्षिणामुतः ॥ ९७६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.976
- नानार्थार्णवसंक्षेप हितत्रि पथ्ये धारिते दत्ते हरीतक्यां तु सा हिता । स्त्री क्ली तु धारणे दानेऽप्यथ हिंस्रस्त्रि घातके ॥ १५९४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1594
- नानार्थार्णवसंक्षेप वहनआच्छादनक्रियायां तु वसनं वस्त्र एव च । स्यान्निवासक्रियायां च वहनं त्वपि धारणे ॥ ६६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.3.66
- नानार्थार्णवसंक्षेप धरणअन्येषां रूप्यकर्षे च धारणेऽप्यथ नप्स्त्रियोः । स्यादुन्मानक्रियायां स्याद् धारणा धारणस्तु ना ॥ ९७६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.976
- नानार्थार्णवसंक्षेप भरणबुक्कनाख्यक्रियायां स्याद् भरणं तु नपुंसकम् । वेतने धारणे चैव पोषणे भर्त्सनेऽपि च ॥ १२६७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1267
- नानार्थार्णवसंक्षेप धनधारणदुग्धाम्रे दुग्धतालीयं स्यात् फेनेऽपि च दुग्धजे । धनधारणमित्येतत् स्वापतेयस्य धारणे ॥ १२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 7.12
- परमानन्दीयनाममाला धृतिधृतिः सुखेऽध्वरे धैर्ये संतोषे धारणेऽपि च । कोदण्डस्थलयोर्धन्व धन्वा स्यान्मरुमण्डले ॥ २५५ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.17.255
- शब्दरत्नावली धरणधरणं स्यान्मानभेदे धारणे धरणी भुवि । धरुणः सम्मते स्वर्गे सलिले च पितामहे ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.40
- शब्दरत्नावली धृतिधूर्तो ना धुस्तरे खण्डणवणे स्याद्विटे त्रिषु । धृतिर्धैर्ये धारणे च योगभेदेष्टितुष्टिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.20
- शब्दरत्नाकर धृतिमरुर्धन्वा धनुर्धन्व धवः पत्यौ द्रुमान्तरे । धृतिः सौख्ये धारणे च धाता ब्रह्मणि पोषके ॥ १९४४ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1944
- शब्दरत्नाकर धरणधारणे मानभेदे च धरणं धरणी मही । धावनं गमने शुद्धौ स्थितौ विश्वे च धारणा ॥ २१०७ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2107
- तन्त्राभिधान हहः कोपे धारणेऽपि स्यात् हः शूलिनि समीरितः । हिः पद्यपूरणे प्रोक्तो हिः स्याद्धेत्ववधारणे ॥ ३७ ॥ Tantrābhidhāna 3.37
- त्रिकाण्डशेष सम्भवस्वोऽस्त्रियां ज्ञातिधनयोः स्वमात्मनि नपुंसकम् । आधेयधारणे सत्त्वे मेलकेऽपि च सम्भवः ॥ ४२५ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.425
- वैजयन्ती धृतिधारास्त्राग्रेंऽबुसंतत्यां सैन्याग्रेऽश्वगतिष्वपि । धीता सुतायां बुद्धौ च धृतिः सौख्येऽपि धारणे ॥ २० ॥ Vaijayantī 6.2.20
- वैजयन्ती मर्यादामहिषी पशुराट्पत्न्योर्मर्यादा सीम्नि धारणे । पेटा पुरी च मञ्जूषा मनाका कामिनी गजी ॥ १९ ॥ Vaijayantī 7.2.19