अभिषव
abhiṣavaपुं · masc.In 13 kośas: 17 synonym verses, 8 as a nānārtha head word, 6 as a meaning of another word.
जगलो मेदको मद्यपङ्कः किण्वं तु नग्नहूः ॥ ९०४ ॥नग्नहुर्मद्यबीजं च मद्यसंधानमासुतिः ।आसवोऽभिषवो मद्यमण्डकारोत्तमौ समौ ॥ ९०५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
धान्याम्लमारनालं सन्धानं काञ्जिकं च सौवीरम् ।अभिषवमवन्तिसोमं तुषोदकं शुक्तमिच्छन्ति ॥ ३१८ ॥
आर्या
genderपुंmasc.
विष्णुपर्यायवचनो मन्युस्तोमश्च संस्तरः ।प्रयाग आहवश्चैव मिष्टश्चाभिषवो हवः ॥ ५८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्त्री सुत्या सवनं क्लीबे स्यात्पुंस्यभिषवः पुनः ।आतिथ्याद्या इष्टयः स्युर्यज्ञान्तोऽवभृथः पुमान् ॥ ६५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भवेदभिषवः स्नानं मज्जनं च समार्थके ।जेन्ताकस्तु भवेत्सेको य उष्णोदकनिर्मितः ॥विलेपनं त्वङ्गरागो वर्णको न स्त्रियामथ ।गात्रानुलेपनी वर्तीरनुबोधः प्रबोधनम् ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दीक्षान्तोऽवभृथो यज्ञे सुत्वा त्वभिषुतस्त्रिषु ।स्वाध्यायः स्या[99b]ज्जपः सुत्याभिषवः सवनं च तत् ।समाजस्तु सभा-संसद्धटा-समिति-पर्षदः ॥ ४४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
नग्नहुश्च पुमांसौ द्वौ मद्यबीजं नपुंसके ।आसुतिर्मद्यसंधा * [न]मासवोऽभिषवः समौ ॥ ६४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सोमाभिलाषमानुष्यानुष्ठानदिवसे स्मृता ।सुत्याभिषव आनायः सवनं च निषेवणम् ॥ २३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्यात्सुरासंधानकरी कल्केधा(था?)भिषवः पुमान् ।नन्दनं(संधानं?) च सुरापाने मद्येनासवमिष्यते ॥ ६२४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 धा (wrong syllable)
genderपुंmasc.
आसवोऽभिषवो मद्यसन्धानमाऽऽसुतिश्च वै ।अर्कसम्पादनैः कार्यैः मद्यनिर्माणिका क्रिया ॥ १५२३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 न (wrong syllable)
genderपुंmasc.
हवोऽभिषवहोमौ च हवनं मह इत्यपि ।नृपाध्वरो राजसूयः क्रतुराजः क्रतूत्तमः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भेदाः स्मरासवो वीरा मेदको जगलो गलः ।सन्धानं स्यादभिषवः सन्धानी सन्धिकेत्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्यात् सुत्याभिषवो दर्शपूर्णमासौ क्रतौ पृथक् ।पक्षान्तयोरनूचानः साङ्गाधीतश्रुतिर्गुरोः ॥ ११९८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कारोत्तरः सुरामण्डः किण्वं पुंस्येव नग्नहूः ।आसूतिर्मधुसंधानमासवाभिषवावपि ॥ १५५९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जगलोऽथ सनिः सारो मर्कसो मासरोऽपि च ।आसूतिर्मद्यसन्धानमासवोऽभिषवोऽपि च ॥ ५१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्यान्मद्यसंधानक आप्लवे चाथोपप्लवो विप्लवे राहुजन्ये ।परिप्लवस्त्वाकुललोलयोः स्या-त्कुसीलवः स्यान्नटयाचकार्थः ॥ ३३ ॥
उपेन्द्रवज्राmetre not read in every line
doubtful
कुले त्वभिजनो जन्मभूमौ चाभिषवः पुनः ।सवने मद्यसन्धाने (स्नाने चाथाभियो)गवाक् ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
अनुभावः प्रभावे च निश्चये भावबोधके ।भवेदभिषवः स्नाने मद्यसन्धानयज्ञयोः ॥उपप्लवः स्यादुत्पाते विप्लवे च विधुन्तुदे ।जलबिल्वः पञ्चगुप्ते कर्कटे जलचत्वरे ॥
अनुष्टुप्
यागे च मद्यसन्धाने स्नाने चाभिषवः पुमान् ।मृतावसत्त्वे चाभावः स्याद्रजः पुष्पमार्तवम् ॥ ४१२ ॥
अनुष्टुप्
स्नाने मद्यस्य सन्धानेऽभिषवः सवनेऽपि च ।अभिग्रहोऽभियोगे च समन्ताद्ग्रहणेपि च ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्
अभिषव as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु संदधातिसंध्युरीकृत्यभिषवे सङ्गे संनेस्तु संनिधौ । अत्याङोऽनर्थशङ्कोपश्लेषाश्चर्यमहाभये ॥ ७१ ॥ Koṣakalpataru 3.5.71
- नानार्थार्णवसंक्षेप अभिषङ्गतथा परिचयेऽपि स्यादभिषङ्गस्तु कथ्यते । आक्रोश शापाभिषवसङ्गेष्वाह तु सज्जनः ॥ ८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.8
- नानार्थार्णवसंक्षेप अभिषुतअवज्ञायां त्रिषु पुनरत्याकृतिनि नप् पुनः । काञ्जिकेऽभिषवे चाभिषुतं स्यात् त्वन्यलिङ्गकम् ॥ २१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.21
- शब्दरत्नावली सन्धानसन्धानं स्यात्संघट्टनेऽभिषवेऽपि च न द्वयोः । सम्पन्नं साधिते क्लीबं सम्पत्तिसहितेऽन्यवत् । सन्धिन्यकालदुग्धासु वृषाक्रान्तासु गोषु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.93
- शब्दरत्नाकर प्रसवपरिघाते दन्तभेदे प्रसवः फलपुष्पयोः । जनने तनये गर्भमोचनेऽभिषवेऽपि च ॥ २११९ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2119
- वैजयन्ती स्नानस्नानीयेऽभिषवे स्नानं स्थानं स्यादाश्रये स्थितौ । सूत्रं तन्तौ संग्रहोक्तौ सुखमानन्दतोययोः ॥ ३६ ॥ Vaijayantī 6.3.36