पृथुल
pṛthulaवि · adj.In 13 kośas: 11 synonym verses, 7 as a meaning of another word.
दीर्घायते समे तुङ्गमुच्चमुन्नतमुद्धुरम् ॥ १४२८ ॥प्रांशूच्छ्रितमुदग्रं च न्यङ्नीचं ह्रस्वमन्थरे ।खर्वं कुब्जं वामनं च विशालं तु विशङ्कटम् ॥ १४२९ ॥पृथूरु पृथुलं व्यूढं विकटं विपुलं बृहत् ।स्फारं वरिष्ठं विस्तीर्णं ततं बहु महद्गुरुः ॥ १४३० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
genderविadj.
वृहदुरु गुरु विस्तीर्णं पुरु पृथु पृथुलं महद्विशालं च ।व्यूढं विपुलं रुद्रं वरिष्ठमेकार्थमुद्दिष्टम् ॥ ६९९ ॥
आर्या
genderविadj.
अधोमुखमवाग्रं स्यादुभे चावनतानतम् ।विशङ्कटं विशालं स्याद्विकटं पृथुलं पृथु ॥ ८४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
निस्तलं वर्तुलं वृत्तं स्थपुटं विषमोन्नतम् ।दीर्घं प्रांशु विशालं च बहुलं पृथुलं पृथु ॥ १८३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
उदग्रमथ नीचैव मन्थरं कुब्जवामने ।खर्वं ह्रस्वं पृथौ व्यूढं विशालं पृथुलं पुनः ॥ ३१९ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
उरु गुरु बहु स्फारं पृथु च पृथुलं पुनः ।एतन्नामानि मन्यन्ते विशालस्य बुधैः सदा ॥ २६०१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderविadj.
अप्राग्र्यं न द्वयोरेते अप्रधानोपसर्जने ।बृहद्विशालपृथुलं महत् पृथुविशङ्कटकम् ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
पृथुलं पृथु विपुलं पुलं वद्रं च वड्रवत् ।वरिष्ठं वर्गद्वितीयाप्तमारोहे समुच्छ्रयः ॥ ३४ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 पृ (wrong syllable)
genderविadj.
तरललोलचलाचलचञ्चलप्रचलकम्पनकम्प्रचलानि च ।विकटपीनविशंकटपीवराः पृथुविशालबृहत्पृथुलोरवः ॥ १५९६ ॥
द्रुतविलम्बितम्
genderविadj.
विशालमुरु विस्तीर्णं विपुलं पृथुलं पृथु ।स्फारं भद्रं बृहद्व्यूढमुदूढं बहुलं बहु ॥ ८० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
पृथुल as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश उदूढसम्मूढो दमितेऽप्यूढे उदूढः पृथुलोढयोः । प्रगाढः स्यादृढे कृच्छ्रेऽध्यारूढोऽधिकरूढयोः ॥ Dharaṇikośa 13.1.2
- परमानन्दीयनाममाला उदूढउदानो वायुभेदे स्यात्सर्पभेदेऽपि कुत्रचित् । उदूढः पृथुले व्यूढे उत्थितं जातवृद्धयोः ॥ ६६ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.3.66
- शिवकोष खरखरो ना पृथुले क्लीबं देवताडाजमोदयोः । गरा गरी च जीमूते न स्त्री तूपविषे विषे ॥ ३७४ ॥ Śivakoṣa 22.2.374
- शब्दरत्नावली व्यूढदृढं त्वतिशयस्थूले स्यात्प्रगाढनितान्तयोः । माढिः स्त्री पत्रभङ्गे च तथा दैन्यप्रकाशने ॥ मूढः शिशौ तन्द्रिते च वाढा च दीप्तिमुख्ययोः । बाढं प्रतिज्ञादृढयो रूढं जातप्रसिद्धयोः ॥ व्यूढः पृथुलविन्यस्तसंहतेष्वभिधेयवत् ॥ Śabdaratnāvalī 7.14.3
- शब्दरत्नावली विपुलविपुलः पृथुलेऽगाधे त्रिषु ना पश्चिमाचले । विपुलो वेतसे चाम्बुवेतसे च भवेत्पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.92
- शब्दरत्नावली विशालविशाली नृपभिद्वृक्षभिदोर्ना पृथुले त्रिषु । वृषलो गृञ्जने शूद्रे चन्द्रगुप्ते च वाजिनि ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.94
- वैजयन्ती उदूढउदूढावूढपृथुलावुत्तमौ प्रवरान्तिमौ । महत्युदात्त उच्चोक्तेऽप्युपोढो निकटोढयोः ॥ ६ ॥ Vaijayantī 7.4.6