ह्रस्व
hrasvaवि · adj.In 17 kośas: 24 synonym verses, 2 as a nānārtha head word, 9 as a meaning of another word.
त्रुटौ मात्रा लवो लेशः कणो ह्रस्वं पुनर्लघु ॥ १४२७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
दीर्घायते समे तुङ्गमुच्चमुन्नतमुद्धुरम् ॥ १४२८ ॥प्रांशूच्छ्रितमुदग्रं च न्यङ्नीचं ह्रस्वमन्थरे ।खर्वं कुब्जं वामनं च विशालं तु विशङ्कटम् ॥ १४२९ ॥पृथूरु पृथुलं व्यूढं विकटं विपुलं बृहत् ।स्फारं वरिष्ठं विस्तीर्णं ततं बहु महद्गुरुः ॥ १४३० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
खर्वे ह्रस्वोऽनेडमूकस्त्वन्धे न्युब्जस्त्वधोमुखे ॥ १०४ ॥
metre not recognised
genderविadj.
genderविadj.
उच्चप्रांशून्नतोदग्रोच्छ्रितास्तुङ्गेऽथ वामने ।न्यङ्नीचखर्वह्रस्वाः स्युरवाग्रेऽवनतानते ॥ ७० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
सूक्ष्मलेशलवश्लक्ष्णक्षुद्रदभ्रकणाणवः ।किञ्चिन्मात्रतनुस्तोकह्रस्वाल्पत्रुटयः समाः ॥ ६८८ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
बाहुकण्ठो दोर्गडुः स्यात्खर्वो ह्रस्वश्च वामनः ।विखर्वः खट्टनः खर्वशाखो वधिर एडकः ॥ ११४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
स्यादुच्चैरुच्चकैर्नीचैर्नीचकैर्न्यक् च नीचकः ।वामनो ह्रस्वखर्वौ चावागग्रेऽवनतानते ॥ १२७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
गुण्डा शिरिशिरा श्वेता स्यात्तदर्थस्तु वज्रकः ।पूतो ह्रस्वः कुशो ब्रह्मपवित्रो यज्ञभूषणः ॥ ३४३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विन्द्वन्ताः पञ्च पञ्चापि ह्रस्वदीर्घप्लुताः क्रमात् ।ऌवर्जास्त उदात्तानुदात्तस्वरितभेदतः ॥ ४३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
त्रुटिस्तुटिश्च मात्रा स्त्री ह्रस्वं तु लघु संस्मृतम् ।अत्यल्पेऽल्पिष्ठमल्पीयः कनीयोऽणीय इत्यपि ॥ ७८ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
उच्चैरुच्चावचं तुङ्गमुच्चमुन्नतमुच्छ्रितम् ।नीचं न्यगातनं कुब्जं नीचैर्ह्रस्वं नयेत्परम् ॥ १५८ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
उदग्रमथ नीचैव मन्थरं कुब्जवामने ।खर्वं ह्रस्वं पृथौ व्यूढं विशालं पृथुलं पुनः ॥ ३१९ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वर्तुले निस्तु(स्त?)लं खर्वे ह्रस्वन्यङ्नीचवामनाः ।आनते कुञ्चितं जिह्ममूर्मिमद्वृजिनं मतम् ॥ ६९४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अदभ्रं भूरि भूयिष्ठं भूयश्च प्रबलोऽधिकः ।खर्वं ह्रस्वं वामनं च प्रलम्बं दीर्घमायतम् ॥ ९१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
ह्रस्वश्च वामनश्चेति कथ्यते ह्रस्वबोधने ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 2 ति (wrong syllable)
genderविadj.
ह्रस्वं लघु च प्रख्यातं लघुकार्ये प्रयुज्यते ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 च (wrong syllable)
genderविadj.
न्यग्नीचं मन्थनं कुब्जं खर्वं च वामनं पुनः ।ह्रस्वं च सप्त नामानि नीचार्थे प्रथयन्ति वै ॥ २५९९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 च (wrong syllable)
genderविadj.
वामने खर्वह्रस्वौ च नीचको नीच इत्यपि ।खरणाः स्यात् खरणसो द्वितयं तीक्ष्णनासिके ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 र्व (wrong syllable)
genderविadj.
वामने ह्रस्वखर्वन्यङ्नीचा नीचैस्तथाव्ययम् ।आनते स्यादवाग्रन्तु भवेदवनतोऽपि च ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
श्लेष्मलमाहुः श्लेष्मणमर्शसमर्शोयुतं तथाश्मश्रुम् ।तूबरमल्पशरीरं पृश्निं खर्वस्तु वामनो ह्रस्वः ॥ ११०४ ॥
गीतिः
genderविadj.
ब्रह्मा वामाऽऽद्यजो ह्रस्वः करसूः प्रणवाद्यकः ।ब्रह्माणी कामरूपश्च कामेशी वासिनी वियत् ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
श्रीकण्ठ आद्यजो ह्रस्वो ब्रह्म चैवादिमातृका ।सुरेशश्चैव वागीशः सारस्वतो ललाटजः ॥ १० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 स्व (wrong syllable)
genderपुंmasc.
प्रांशूच्चमुन्नतं तुङ्गमुदग्रं तूच्छ्रिताग्रकम् ।न्यङ्नीचह्रस्वखर्वास्तु वामने दीर्घमायते ॥ ८१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
ह्रस्व as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश खर्बखर्बः संख्यान्तरे ह्रस्वे द्विजिह्वः पन्नगे खले । कादम्बो विशिखे वाने कदम्बः पक्षिबाणयोः ॥ Dharaṇikośa 22.1.1
- कोषकल्पतरु खर्वविल्वं फले श्रीफलवाचकं च तत्त्वं परात्मन्यपि वाद्यभेदे । तथा स्वरूपे त्रितये तु खर्वे ह्रस्वे न्यगर्थेऽपि च खर्व एवम् ॥ २ ॥ Koṣakalpataru 6.29.2
- कोषकल्पतरु लघ्वीभूमौ पृथौ मे[78a]चकजीरके च स्याद्बाष्पिकायामवनौ महत्याम् । उर्वी भवेत्स्यन्दनभेदके तु लघ्वी तथा ह्रस्वविवक्षितेऽपि ॥ १३ ॥ Koṣakalpataru 6.29.13
- नानार्थार्णवसंक्षेप दभ्रहितेऽथ दभ्रं स्यादल्पे शिशौ ह्रस्वेऽथ सत्वरे । द्राङ्गं प्रांशौ च दीप्तं तु स्याद्दग्धे भासितेऽपि च ॥ ११ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.4.11
- नानार्थार्णवसंक्षेप प्रतिष्ठाक्षितौ ह्रस्वेऽपि पठिता समाम्नाये मनीषिणा । प्रतिमा तु प्रतिकृतौ गजानां दन्तबन्धने ॥ ४५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.1.45
- नानार्थार्णवसंक्षेप नमनऊर्णास्तरणके ना तु धूमे दिनकरेऽपि च । त्रि तु ह्रस्वे त्रिषु पुनर्नवानां पूरणे भवेत् ॥ १००२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1002
- नानार्थार्णवसंक्षेप वामनद्वेष्टरि द्रुमभेदे च मदनाख्ये तथा भवेत् । दिग्गजे यमकाष्ठास्थे ह्रस्वे तु त्रिष्वथ स्मृतः ॥ १६६५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1665
- शब्दरत्नावली वर्त्तनवसनं छादने वस्त्रे निवासे चापि कुत्रचित् । वर्द्धनं वृद्धिषुच्छेदे खय्यान्तु वर्द्धनी स्त्रियाम् ॥ व्यञ्जनं स्याद्धिने चिह्ने श्मश्रुण्यवयवेऽपि च । व्यसनन्तु विपत्तौ स्यात्पापे च निष्फलोद्यमे ॥ पानस्त्रीमृगयासङ्गाशुभदैवादिभूषने (?) । वर्त्तनं वर्त्तने पुंसि ह्रस्वे स्त्री पथि पेषणे ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.71
- तन्त्राभिधान अअ-कारः केशवो विष्णुः श्रीकण्ठोऽपि स्वरादिकः । मस्तकञ्च ललाटञ्च ह्रस्वश्च वरवर्णिनि! ॥ १ ॥ Tantrābhidhāna 1.1