कुब्ज

kubjaवि · adj.

In 16 kośas: 17 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 10 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य सामान्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 6.1430 · p. 54

दीर्घायते समे तुङ्गमुच्चमुन्नतमुद्धुरम् ॥ १४२८ ॥प्रांशूच्छ्रितमुदग्रं च न्यङ्नीचं ह्रस्वमन्थरे ।खर्वं कुब्जं वामनं च विशालं तु विशङ्कटम् ॥ १४२९ ॥पृथूरु पृथुलं व्यूढं विकटं विपुलं बृहत् ।स्फारं वरिष्ठं विस्तीर्णं ततं बहु महद्गुरुः ॥ १४३० ॥

अनुष्टुप्

genderविadj.

नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह मनुष्यवर्गः Amarakośa 2.6.79

स्यादेडे बधिरः कुब्जे गडुलः कुकरे कुणिः ।

अनुष्टुप्

एडवि बधिरवि कुब्जवि गडुलवि कुकरवि कुणिवि

genderविadj.

हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध भूमिकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 2.611 · p. 69

गडुलः कथ्यते कुब्जः खर्वशाखस्तु वामनः ।पृश्निः स्वल्पशरीरः स्यात्किरातः स च कथ्यते ॥ ६११ ॥

अनुष्टुप्

गडुलवि कुब्जवि खर्वशाखवि वामनवि पृश्निवि किरातवि

genderविadj.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव नरादिप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.4.113 · p. 32

पृश्निः पृष्णिश्चाल्पतनौ कुब्जो न्युब्जोऽप्यथो गडुः ।गडुलश्चाथ कुकरे कुणिः कूणिरतः पुनः ॥ ११३ ॥

अनुष्टुप्

पृश्निवि पृष्णिवि कुब्जवि न्युब्जवि गडुवि गडुलवि कुणिवि कूणिवि

genderविadj.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव क्षत्रियप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.6.18 · p. 90

स्यातामन्तःपुराध्यक्षेऽन्तर्वेशिकावरोधिकौ ।कुब्जो वर्षवरः षण्ढः (षाढः) सौविदल्लश्च कञ्चुकी ॥ १८ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 शि (wrong syllable)

अन्तर्वेशिकपुं अवरोधिकपुं कुब्जपुं वर्षवरपुं षण्ढपुं सौविदल्लपुं कञ्चुकिन्पुं

genderपुंmasc.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव वनौषधिप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.11.485 · p. 303

खरमञ्जर्यधःशल्यः किणही पङ्क्तिकण्टकः ।प्रत्यक्पुष्पो दुर्ग्रहः स्यात्कुब्जो मर्कटपिप्पली ॥ ४८५ ॥

अनुष्टुप्

खरमञ्जरीस्त्री अधःशल्यपुं किणहिन्पुं पङ्क्तिकण्टकपुं प्रत्यक्पुष्पपुं दुर्ग्रहपुं कुब्जपुं मर्कटपिप्पलीस्त्री

genderपुंmasc.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव सरभादिप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.12.155 · p. 334

गाञ्जीकायो वर्त्तकोऽपि वर्त्ती कुब्जस्तु धूसरः ।अरण्यचटको भूमीशयस्तु स्वल्पसंचरः ॥ १५५ ॥

अनुष्टुप्

गाञ्जीकायपुं वर्त्तकपुं वर्त्तिन्पुं कुब्जपुं धूसरपुं अरण्यचटकपुं भूमीशयपुं स्वल्पसंचरपुं

genderपुंmasc.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.38 · p. 213

पोगण्डश्चाथ कुब्जः स्यात्त्रिवक्रो गडुलोऽपि सः ।कुणिः कूणिश्च कुकरो वन्धुस्तु छिन्नहस्तकः ॥ ३८ ॥

अनुष्टुप्

पोगण्डपुं कुब्जपुं गडुलपुं कुणिपुं कूणिपुं कुकरपुं वन्धुपुं

genderपुंmasc.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.83 · p. 20

ह्रस्वयल्लँघयन्द्राघयंश्च तत्तत्कराः स्मृताः ।खर्वं कुब्जं वामनं च न्यङ् नीचं मन्थरं तथा ॥ ८३ ॥

metre not recognised

ह्रस्वयत्वि लघयत्वि द्राघयत्वि खर्ववि कुब्जवि वामनवि न्यञ्च्वि नीचवि मन्थरवि

genderविadj.

नाममाला Nāmamālā (Dhanañjaya) · धनञ्जय Nāmamālā (Dhanañjaya) 158 · p. 76

उच्चैरुच्चावचं तुङ्गमुच्चमुन्नतमुच्छ्रितम् ।नीचं न्यगातनं कुब्जं नीचैर्ह्रस्वं नयेत्परम् ॥ १५८ ॥

अनुष्टुप्

उच्चैस्अ उच्चावचवि तुङ्गवि उच्चवि उन्नतवि उच्छ्रितवि नीचवि न्यक्अ कुब्जवि नीचैस्अ ह्रस्ववि

genderविadj.

परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास चतुर्थः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 4.116 · p. 116

बभ्रुः खल्वाटसंज्ञः स्यात्कुब्जोऽल्पतनुरुच्यते ।कुणिः कुकरनामा स्याद्वामनः खर्वखट्टनौ ॥ ११६ ॥

अनुष्टुप्

बभ्रुवि खल्वाटवि कुब्जवि कुणिवि कुकरवि वामनवि खर्ववि खट्टनवि

genderविadj.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि मर्त्यविभागः Suśīlanāmamālā 4.691 · p. 94

कुब्जश्च गडुलो न्युजस्त्रीणि नामानि सन्ति वै ॥ ६९१ ॥

metre not recognised

कुब्जवि गडुलवि न्युब्जवि

genderविadj.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि सामान्यविभागः Suśīlanāmamālā 7.2599 · p. 419

न्यग्नीचं मन्थनं कुब्जं खर्वं च वामनं पुनः ।ह्रस्वं च सप्त नामानि नीचार्थे प्रथयन्ति वै ॥ २५९९ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 च (wrong syllable)

न्यञ्च्वि नीचवि मन्थनवि कुब्जवि खर्ववि वामनवि ह्रस्ववि

genderविadj.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश सिंहादिवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 3.5.214 · p. 97

एडः स्याद्वधिरः कल्लः त्रितयं श्रवणापटौ ।कुब्जः न्युब्जस्तु गडुलो गडुरो गडुरित्यपि ॥

अनुष्टुप्

एडवि वधिरवि कल्लवि कुब्जवि न्युब्जवि गडुलवि गडुरवि गडुवि

genderविadj.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वाचनाचार्यश्रीसाधुसुन्दरगणि तृतीयः काण्डः Śabdaratnākara 3.77 · p. 194

पृश्नि-पृष्णी गडुले तु न्युब्ज-कुब्जौ, कुहस्तके ।कुणि-कूणी ह्रस्वकरपादे खर्वो निखर्वयुक् ॥ ७७ ॥

metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 डु (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 ह्र (wrong syllable)

पृश्निवि पृष्णिवि न्युब्जवि कुब्जवि कुणिवि कूणिवि खर्ववि निखर्ववि

genderविadj.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण नाट्याध्यायः Śabdaratnākara 2.8.942 · p. 118

पाटः कुब्जः पावो डुण्डुकिनी त्रिवलिका सुरुली ।कम्रा घण्टा करटिर्मड्डुः करिका टट्टरी नादी ॥ ९४२ ॥

metre not recognised

पाटपुं कुब्जपुं पावपुं डुण्डुकिनीस्त्री त्रिवलिकास्त्री सुरुलीस्त्री कम्रास्त्री घण्टास्त्री करटिपुं मड्डुपुं करिकास्त्री टट्टरीस्त्री नादीस्त्री

genderपुंmasc.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण मनुष्याध्यायः Śabdaratnākara 3.1.1100 · p. 136

अन्धोऽचक्षुरतीसारी यः स एवातिसारकी ।न्युब्जो भुग्नः कुब्जो गडुलः कुकरः कुणिर्जडः स्तब्धः ॥ ११०० ॥

अनुष्टुप्metre not read in every line

अन्धवि अचक्षुस्वि अतिसारकिन्वि न्युब्जवि भुग्नवि कुब्जवि गडुलवि कुकरवि कुणिवि जडवि स्तब्धवि

genderविadj.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ जान्ताः Koṣakalpataru 6.7.26 · p. 174

वक्त्रानताङ्गे त्रिषु कुब्जमाहु-र्वृक्षप्रभेदे निगदन्ति पुंसि ।आजिः समोर्वीक्षणसंगरेषुराजिस्तु रेखाततिवाचिका स्त्री ।लाजास्तु भृष्टेष्वपि शा[268a]लिषु स्युःपुंभूम्नि चार्द्रेष्वपि तन्दुलेषु ॥ २६ ॥

इन्द्रवज्राmetre not read in every line

meaningsवक्त्रानताङ्ग वृक्षप्रभेद

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.231 · p. 62

हनौ लतादिपिहितोदरेऽथो पुंस्यृषौ क्वचित् ।कुब्जस्तु गडुले त्रि स्यान्निखर्वे चापि सज्जनः ॥ २३१ ॥

अनुष्टुप्

meaningsगडुल निखर्व

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.232 · p. 62

गडौ त्वेव नरि प्राहामरदत्तोऽपि सज्जनः ।कुम्बा सुगहनायां स्त्री वृतौ क्ली विदलेऽथ नप् ॥ २३२ ॥

अनुष्टुप्

meaningsगडु

doubtful

शिवकोष Śivakoṣa · शिवदत्तमिश्र जद्विः Śivakoṣa 7.1.106 · p. 10

कुब्जस्तरण्यामाघाटे द्विजा कौत्यां च बर्बरे ।पिजा तूले हरिद्रायां फञ्जी पद्माविशाल्ययोः ॥ १०६ ॥

अनुष्टुप्

meaningsतरणी आघाट

त्रिकाण्डशेष Trikāṇḍaśeṣa · पुरुषोत्तमदेव नानार्थवर्गः Trikāṇḍaśeṣa 3.3.83 · p. 119

नखे करञ्जे करजः कुब्जो न्युब्जे द्रुमान्तरे ।खनौ सुरागृहे गञ्जो गुञ्जा पटहकृष्णले ॥ ८३ ॥

अनुष्टुप्

meaningsन्युब्ज द्रुमान्तर

कुब्ज as a meaning in nānārtha verses

धरणिकोश न्युब्जव्रजा गोष्ठाध्वसंघाता न्युब्जोऽधोमुखकुब्जयोः । भुजः पाणौ च बाहौ च गिरिजो व्याधिवृक्षयोः ॥ Dharaṇikośa 7.1.2
धरणिकोश गडुपीडे बाधानुकम्पे च गडो मीनान्तराययोः । गडुः पृष्ठगुडे कुब्जे षडः पेयान्तरं भिदा ॥ Dharaṇikośa 12.1.2
कोषकल्पतरु गडुजडोऽन्यवन्मूर्खहिमातुरेषु शूकस्य शिम्बी गदिता जडेति । ग्रन्थौ तु पृष्ठस्य गडुश्च कुब्जे व्याडिस्तु हिंस्रेऽपि पशौ भुजंगे ॥ ६९ ॥ Koṣakalpataru 6.12.69
नानार्थार्णवसंक्षेप गडुवाक्पतिस्त्वमुमध्यैष्ट वेश्योरःस्थकिणे भ्रमी । कुब्जे तु त्रिरथो गन्त्री स्त्रीलिङ्गा शकटान्तरे ॥ ३३९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.339
नानार्थार्णवसंक्षेप न्युब्जद्वे ज्ञातौ च खगे चाथ न्युब्जो भव्याह्वये तरौ । ना तत्फले तु क्ली त्रिस्तु कुब्जेऽधोमुख एव च ॥ ६९५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.695
शिवकोष बृहत्पुष्पीधूलीकदम्बमल्लीभिद्वानीरमृदुपुष्पके । बृहत्पुष्पी शणे कुब्जे चिबुके केतके तु ना ॥ ३०४ ॥ Śivakoṣa 17.3.304
शब्दरत्नावली न्युब्जश्राद्धादिपात्रभेदे च कुब्जे चाधोमुखे त्रिषु । पिञ्जा तूले हरिद्रायां बले क्लीबं वधे पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.8.12
शब्दरत्नावली गडुवीथ्यङ्गे पिटके चिहणे ग्रहे वीरे कपोलके । गडुः कुब्जे गले पृष्ठे गुडे शल्ये पुमानयम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.13.10
वैजयन्ती गडुगडुः पृष्ठगुडे कुब्जे गदो रोगो गदायुधम् । गोप्यो रक्ष्ये दाससुते घ्राणमाघ्रातनासयोः ॥ २९ ॥ Vaijayantī 6.5.29
वैजयन्ती न्युब्जन्युब्जं कुब्जे कर्मरंगे न्युब्जो व्याधावधोमुखे । नेमः पुरोहिते तुल्ये प्रस्थोऽस्त्री सानुमानयोः ॥ ४६ ॥ Vaijayantī 6.5.46