वामन
vāmanaपुं · masc.In 21 kośas: 45 synonym verses, 8 as a nānārtha head word, 14 as a meaning of another word.
ऐरावतः पुण्डरीको वामनः कुमुदोऽञ्जनः ।पुष्पदन्तः सार्वभौमः सुप्रतीकश्च दिग्गजाः ॥ १७० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderविadj.
दीर्घायते समे तुङ्गमुच्चमुन्नतमुद्धुरम् ॥ १४२८ ॥प्रांशूच्छ्रितमुदग्रं च न्यङ्नीचं ह्रस्वमन्थरे ।खर्वं कुब्जं वामनं च विशालं तु विशङ्कटम् ॥ १४२९ ॥पृथूरु पृथुलं व्यूढं विकटं विपुलं बृहत् ।स्फारं वरिष्ठं विस्तीर्णं ततं बहु महद्गुरुः ॥ १४३० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
ऐरावतः पुण्डरीको वामनः कुमुदोऽञ्जनः ॥ ३ ॥पुष्पदन्तः सार्वभौमः सुप्रतीकश्च दिग्गजाः ।करिण्योऽभ्रमुकपिलापिङ्गलानुपमाः क्रमात् ॥ ४ ॥ताम्रकर्णी शुभ्रदन्ती चाङ्गना चाञ्जनावती ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 4 भ्र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
genderविadj.
ऐरावतः पुण्डरीकः कुमुदाञ्जनवामनाः ।पुष्पदन्तः सार्वभौमः सुप्रतीकश्च दिग्गजाः ॥ १०४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गडुलः कथ्यते कुब्जः खर्वशाखस्तु वामनः ।पृश्निः स्वल्पशरीरः स्यात्किरातः स च कथ्यते ॥ ६११ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
विनायको विघ्नराजः शूर्पकर्णो (?)ऽखुवाहनः ।प्रत्यूहदमनो विष्णुर्विष्वक्सेनस्तु वामनः ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दिङ्मण्डलं चक्रवालं दिगन्तः करिशोलुकम् ।ऐरावतः पुण्डरीको वामनः कुमुदोऽञ्जनः ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उपेन्द्र इन्द्रावरजो वामनो बलिकण्टकः ।आदित्यवटुकश्च स्यात्त्रिविक्रमपुरुक्रमौ ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बाहुकण्ठो दोर्गडुः स्यात्खर्वो ह्रस्वश्च वामनः ।विखर्वः खट्टनः खर्वशाखो वधिर एडकः ॥ ११४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
स्यादुच्चैरुच्चकैर्नीचैर्नीचकैर्न्यक् च नीचकः ।वामनो ह्रस्वखर्वौ चावागग्रेऽवनतानते ॥ १२७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वृन्दारको वामनस्तु गुरुर्वड्रो गुरुस्तथा ।बाढश्च व्यायतश्चैतेऽतिशयार्थाः स्मृता इति ॥ १८५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
पर्यायतोऽपि तस्येदमीबन्ताः स्युः क्रमादिमाः ।ऐरावतः पुण्डरीको वामनः कुमुदोञ्जनः ॥ ५१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
त्रिविक्रम उपेन्द्रार्थो वामनोऽथ भृगूद्वहः ।रैणुकेयः स एव स्याज्जामदग्न्यः कुठार्यपि ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नरसिंहः स्तम्भजन्मा वामनो बलिराज्यहृत् ।उरुक्रमो भार्गवे तु रैणुकेयकुठारिणौ ॥ ३८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पीलुमूलेनैकदिग्यात्राव्ययं पीलुमूलतः ।ऐरावतः पुण्डरीको वामनः कुमु[19b]दोऽञ्जनः ।पुष्पदन्तः सार्वभौमः सुप्रतीकश्च दिग्गजाः ॥ २६ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
कैडर्यश्च महानिम्बः शाकसारोऽपि रम्यकः ।पञ्चनिम्बं तु निम्बस्य पञ्चाङ्गं समुदीरितम् ॥किराततिक्तो भूनिम्बो नार्यतिक्तश्च तिक्तकः ।रामसेनः किरातश्च नेपालोत्थस्तु हैमकः ॥कैरातः काण्डतिक्तश्च नाडीतिक्तोऽर्धतिक्तकः ।मदना वामनो राठो गाल-गालव-पिण्डिनः ॥ ६० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्युः क्लिन्नाक्षे चुल्ल-पिल्ल-पिच्छाः क्लिन्नेऽक्ष्णि चाप्यमी ।नष्टलिङ्गोऽधोगताक्षः पृश्निस्त्वल्पशरीरकः ।निखर्वः खदृतः खर्वः खर्वशाखश्च वामनः ॥ ४१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
ह्रस्वयल्लँघयन्द्राघयंश्च तत्तत्कराः स्मृताः ।खर्वं कुब्जं वामनं च न्यङ् नीचं मन्थरं तथा ॥ ८३ ॥
metre not recognised
genderविadj.
वरुणः पवनश्रीदावीशानोऽथ दिशां गजाः ।ऐरावतः पुण्डरीको वामनः कुमुदोऽञ्ज[नः] ॥ १६१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बभ्रुः खल्वाटसंज्ञः स्यात्कुब्जोऽल्पतनुरुच्यते ।कुणिः कुकरनामा स्याद्वामनः खर्वखट्टनौ ॥ ११६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
उशीरः सुषिरो धूमकेतुर्यज्ञश्च पिङ्गलः ।वामनो दहनश्चिन्त्यः कामारिश्च प्रजापतिः ॥ ८६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
खर्वो वामनो वामे स्यात्पोगण्डो विकलाङ्गके ।गोखुराकृतिनासे तु खुरणः(णाः ?)खरणास्तथा ॥ १०८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 नो (wrong syllable)
genderपुंmasc.
वर्तुले निस्तु(स्त?)लं खर्वे ह्रस्वन्यङ्नीचवामनाः ।आनते कुञ्चितं जिह्ममूर्मिमद्वृजिनं मतम् ॥ ६९४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
ब्रह्मा शेष इति प्रोक्ताः पूर्वाचार्यैर्दिगीश्वराः ।ऐरावतः पुण्डरीको वामनः कुमुदोऽञ्जनः ॥ ३३९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अदभ्रं भूरि भूयिष्ठं भूयश्च प्रबलोऽधिकः ।खर्वं ह्रस्वं वामनं च प्रलम्बं दीर्घमायतम् ॥ ९१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
genderपुंmasc.
ह्रस्वश्च वामनश्चेति कथ्यते ह्रस्वबोधने ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 2 ति (wrong syllable)
genderविadj.
न्यग्नीचं मन्थनं कुब्जं खर्वं च वामनं पुनः ।ह्रस्वं च सप्त नामानि नीचार्थे प्रथयन्ति वै ॥ २५९९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 च (wrong syllable)
genderविadj.
धनेश ईशः पूर्वादिक्रमादष्टौ दिगीश्वराः ।ऐरावत-पुण्डरीक-वामन-कुमुदाञ्जनाः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
वामने खर्वह्रस्वौ च नीचको नीच इत्यपि ।खरणाः स्यात् खरणसो द्वितयं तीक्ष्णनासिके ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 र्व (wrong syllable)
genderविadj.
ह्रस्वशाखे वामनश्च वामा नान्तो, द्विनग्नके ।वण्डो दन्तौष्ठ्यवादिः स्यादल्पमेढ्रेऽपि खञ्जके ॥ ७८ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
ऐरावतः पुण्डरीको वामनः कुमुदोऽञ्जनः ।पुष्पदन्तः सार्वभौमः सुप्रतीकश्च दिग्गजाः ॥ १५७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ब्राह्मस्कान्दभविष्यद्वामनवाराहनारदीयानि ।गारुडब्रह्मवैवर्तमार्केण्डेयानि मात्स्यकम् ॥ ९१७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
श्लेष्मलमाहुः श्लेष्मणमर्शसमर्शोयुतं तथाश्मश्रुम् ।तूबरमल्पशरीरं पृश्निं खर्वस्तु वामनो ह्रस्वः ॥ ११०४ ॥
गीतिः
genderविadj.
मदने वामनेक्ष्वाकुविषपुष्पफणीरसाः ।कण्टकी गरलः प्लक्षे कपिला गिरिलक्षणा ॥ १७९० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अतिथीशो वामनश्च मोचिका वामनासिका ।दैत्यमाता च दैवज्ञ ॠ-कारस्त्रिपुरान्तकः ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नो मेषो वामपादश्चानादिर्नीलश्च वामनः ।दन्तुरश्वोर्ध्ववासी च नरदेवो निरञ्जनः ॥ ४५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मोचिका गोमुखी वाम-नासो दैवज्ञ-वामनौ ।दैत्यमाताऽतिथीशश्च वारिधि(णि?)र्गणनायकः ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कोकः पुराणपुरुषो नलिनेशयश्चवासुनेर्नरायणपुनर्वसुविश्वरूपाः ।अः श्रीनिवासधरणीधरवामनैक-शृङ्गाश्च वृष्णिवृषशत्रुदशावताराः ॥ २९ ॥
वसन्ततिलकाmetre not read in every linenearly वसन्ततिलका
genderपुंmasc.
तत्र शक्रो वामपार्श्वे दण्डाख्यो दण्डनायकः ।वह्निस्तु दक्षिणे पार्श्वे पिङ्गलो वामनश्च सः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उपेन्द्र इन्द्रावरजो वामनो बलिकण्टकः ।आदित्यो द्विपदस्तार्क्ष्यस्त्रिविक्रम उरुक्रमः ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ऐरावतः पुण्डरीको वामनः कुमुदोऽञ्जनः ।पुष्पदन्तः सार्वभौमः सुप्रतीकश्च दिग्गजाः ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कृतमालः सुपर्णश्च मदने तु फणी रसः ।पिण्डीतके मरुवक इक्ष्वाकुर्गालवामनौ ॥ ४९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
छर्दनोऽलम्बुषे निम्बे छर्दनं वमनं मतम् ।वामनो माधवेऽङ्कोठे खर्वे दक्षिणदिग्गजे ॥
अनुष्टुप्
पापापनुत्त्यै नियमेऽथ वह्नौस्यात्सिह्ल[15a]केऽथ त्रिषु शुद्धिहेतौ ।स्त्रियां तु तत्स्यादभयार्थकं चे-दकोटवैकुण्ठहरिद्गजेषु ॥ ४१ ॥
उपेन्द्रवज्राmetre not read in every linenearly उपेन्द्रवज्रा: pāda 1, syllable 1 पा (wrong syllable); pāda 2, syllable 1 स्या (wrong syllable)
doubtful
स्याद्वामनः खर्वगतोऽन्यवत्स्या-त्स्यात्स्थापनं पुंसवने समाधौ ।स्यादोपशीले( ? )प्यथ यापनं तुक्षेपेऽपि कालस्य च वर्त्तनेऽपि ॥ ४२ ॥
इन्द्रवज्रा
meaningsखर्व
पद्मे सामुद्रलवणे क्लीबं शङ्खे तु पुंस्ययम् ।वामनस्तु पुमान् विष्णोरवतारान्तरे बलेः ॥ १६६४ ॥
अनुष्टुप्
meaningsविष्ण्ववतार
द्वेष्टरि द्रुमभेदे च मदनाख्ये तथा भवेत् ।दिग्गजे यमकाष्ठास्थे ह्रस्वे तु त्रिष्वथ स्मृतः ॥ १६६५ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
खर्व्वश्चाऽथ फले शुष्के वानं स्यूते कटे गतौ ।वृषपर्वा शिवे दैत्यै वेष्टनं मुकुटे वृतौ ॥ २६० ॥
अनुष्टुप्
meaningsखर्व्व
doubtful
वामन as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु खर्बकम्बूः परद्रव्यहरेऽतिधूर्त्ते जम्बस्तु जम्बीरकदन्तयोश्च । संख्यान्तरे खर्बमुशन्ति पुंसि विशेष्यवद्वामनवाचकं च ॥ ३१ ॥ Koṣakalpataru 6.24.31
- नानार्थार्णवसंक्षेप विष्णुतस्यावतारभेदे च वामनाख्येंऽशुमालिनाम् । द्वादशानामन्यतमे चन्द्रे च व्रीहिवाक् पुनः ॥ १११ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.111
- नानार्थार्णवसंक्षेप नीचनीचः शनैश्चरे नीचैःस्वरे च त्रि तु तद्वति । वामने च निकृष्टे च नीडं त्वस्त्री कुलायके ॥ ६९३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.693
- नानार्थार्णवसंक्षेप कमठरभसो गुडशर्कारेत्यमुमर्थमभाषत । कमठः कच्छपे द्विः स्याद् वामने भेद्यलिङ्गकम् ॥ ३९२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.392
- परमानन्दीयनाममाला खर्वखटः कफे तुणे कृपे खर्ज्जू रोगेक्षुभिद्यपि । खण्डोऽर्धे मणिदोषेऽप्यैक्षवे खर्वस्तु वामने ॥ १४६ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.8.146
- परमानन्दीयनाममाला तनुवस्त्रे देहे गृहे चाथ तनुः स्वल्पे कृशे त्वचि । विरले वामने देहे त्रुटिः संशयलेशयोः ॥ २२४ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.15.224
- शब्दरत्नावली नीचन्यङ् निम्ननीचयोर्नीचो वामने पामरेऽपि च । प्राक् पूर्वदिशि देशे पूर्वकाले च वाच्यवत् ॥ Śabdaratnāvalī 7.6.7
- शब्दरत्नावली खर्वखर्वं संख्याभिदि क्लीबं नीचे स्यात्त्रिषु वामने ॥ Śabdaratnāvalī 7.23.3
- तन्त्राभिधान ॠऋ-र्नासा दक्षनासा च भाव(र)भूतिस्त्रिविक्रमः । ऋ-कारो वामनासा च वामनोद्यदधीश्वरः ॥ ५ ॥ Tantrābhidhāna 1.5
- तन्त्राभिधान ॠॠः क्रोधोऽतिथीशो वाणी वामनः श्रीश्च गोधृती । ऊर्ध्वमुखी निशानाथः पद्ममाला विनष्टधीः ॥ २६ ॥ Tantrābhidhāna 2.9.26
- तन्त्राभिधान नवामनो ज्वालिनी दीर्घो निरीहः सुगतिर्वियत् । शब्दात्मा दीर्घघोणा च हस्तिनापुर-मेचकौ ॥ ११९ ॥ Tantrābhidhāna 2.37.119
- तन्त्राभिधान खअ विद्युज्जिह्वा, आ कालवज्री, इ गर्जिनी, ई धूम्रभैरवी, उ कालरात्रिः, ऊ विदारी, ऋ महारौद्री, ॠ भयङ्करी, ऌ संहारिणी, ॡ करालिनी, ए ऊर्ध्वकेशी, ऐ उग्रभैरवी, ओ भीमाक्षी, औ डाकिनी, अं रुद्रराकिणी, अः चण्डिका, क क्रोधीशः, ख वामनः, ग चण्डः, घ विकारी, ङ उन्मत्तभैरवः, च ज्वालामुखः, छ रक्तदंष्ट्रः, ज असिताङ्गः, झ वडवामुखः, ञ विद्युन्मुखः, ट महाज्वालः, ठ कपाली, ड भीषणः, ढ रुरुः, ण संहारी, त भैरवः, थ दण्डी, द बलिभुक्, ध उग्रशूलधृक्, न सिंहनादी, प कपर्दी, फ करालाग्निः, ब भयङ्करः, भ बहुरूपी, म महाकालः, य जीवात्मा, र क्षतजोक्षितः, ल बलभेदी, व रक्तपटः, श चण्डीशः, ष ज्वलनध्वजः, स धूमध्वजः, ह व्योमवक्त्रः, क्ष त्र्यैलोक्यग्रसनात्मकः ॥ Tantrābhidhāna 4.1
- त्रिकाण्डशेष नीचचर्चिकायां च चर्चा स्यात्वक् स्त्री चर्मगुडत्वचोः । वामने पामरे नीचो नमुचिर्दितिजे स्मरे ॥ ७६ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.76
- वैजयन्ती ह्रस्वहृत्प्रिये हृद्धिते हृज्जे ह्रीकौ नकुललज्जितौ । यमेऽल्पे वामने ह्रस्वो हरित् स्त्री दिशि षण् तृणे ॥ १०१ ॥ Vaijayantī 6.5.101