मन्थर
mantharaवि · adj.In 14 kośas: 15 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 5 as a meaning of another word.
जङ्घालोऽतिजवो जङ्घाकरिको जाङ्घिको जवी ।जवनस्त्वरिते वेगे रयो रंहस्तरः स्यदः ॥ ४९४ ॥जवो वाजः प्रसरश्च मन्दगामी तु मन्थरः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 स (wrong syllable)
genderविadj.
दीर्घायते समे तुङ्गमुच्चमुन्नतमुद्धुरम् ॥ १४२८ ॥प्रांशूच्छ्रितमुदग्रं च न्यङ्नीचं ह्रस्वमन्थरे ।खर्वं कुब्जं वामनं च विशालं तु विशङ्कटम् ॥ १४२९ ॥पृथूरु पृथुलं व्यूढं विकटं विपुलं बृहत् ।स्फारं वरिष्ठं विस्तीर्णं ततं बहु महद्गुरुः ॥ १४३० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
पुरोगाग्रेसरप्रष्ठाग्रतः सरपुरः सराः ।पुरोगमः पुरोगामी मन्दगामी तु मन्थरः ॥ ७२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
उत्क उत्कण्ठितः प्रोक्तो विक्लवो विह्वलः स्मृतः ।अलसः शीतको मन्दो जडो जिह्मश्च मन्थरः ॥ ३८७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
मन्थरो वेगगमनो जङ्घालस्त्वतिवेगिनि ।जाङ्घिको जङ्घाकरिकस्तरस्वी त्वरितो जवी ॥ २४२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 ङ्घा (wrong syllable)
genderविadj.
अरिष्टमस्त्रियां क्लीबे रसायनविलोडिते ।अर्शोघ्नं सारणं श्वेतं कवचं चाथ मन्थरः ॥ २३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पन्थकः पथि जातो यः पथिका तादृगङ्गना ।अत्यन्तीनोऽत्यन्तगामी मन्दगामी तु मन्थरः ॥ ७१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
ह्रस्वयल्लँघयन्द्राघयंश्च तत्तत्कराः स्मृताः ।खर्वं कुब्जं वामनं च न्यङ् नीचं मन्थरं तथा ॥ ८३ ॥
metre not recognised
genderविadj.
उदग्रमथ नीचैव मन्थरं कुब्जवामने ।खर्वं ह्रस्वं पृथौ व्यूढं विशालं पृथुलं पुनः ॥ ३१९ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
प्रसरोऽतिजवश्चैव मन्थरो मन्दगामिनि ।कामंगामिनि कामीनोऽनुपूर्वोऽत्यन्तगामिनि ॥ १६० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
त्वरितं सत्वरं शीघ्रं तूर्णं क्षिप्रं द्रुतं लघु ।जवो वेगो रयो रंहस्तरो मन्दे तु मन्थरः ॥ १०६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
genderविadj.
नासीरं नायकस्याग्रेसरिका चह्रिकेत्यपि (?) ।मन्दगामी स्वैरगामी मन्थरो मन्द इत्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अलसं वलितं वक्रं मधुरं मन्दमन्थरम् ।कूणितोत्कण्ठिते मन्दमभिलाषि विलासि च ॥ ९६५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
कामंगाम्यनुकामीनो जवी तु जवनो जवः ।जंघालोऽतिजवे धीरमन्थरौ मन्दगामिनि ॥ १५० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वन्यसंज्ञे तुरुष्काख्यनिर्यासे चाथ मन्थरम् ।मन्दे वक्रे पृथौ च त्रि सूचके मन्दगामिनि ॥ १३४७ ॥
अनुष्टुप्
मन्थरः पुंसि मत्थानवाधकोषफलेषु च ।पृथुवक्रमन्दगामिजडेष्वपि भवेत्त्रिषु ॥मकरो जलजन्तौ स्यान्निधिराशिविशेषयोः ।मयूरो बर्हिचूडायामपामार्गशिखण्डिनोः ॥महेन्द्र इन्द्राचलयोर्मधुत्रः कामुकालियोः ।मन्दुरा वाजिशालायां तथा शयनवस्तुनि ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 क्र (wrong syllable)
कल्याणे मङ्गलं भौमे मङ्गलो मन्थरस्त्रिषु ।मन्दगामिनि मन्थाने सूचके मधुरस्त्रिषु ॥ २१४९ ॥
अनुष्टुप्
मन्थरः सूचके कोपे मन्थाने मन्दगामिनि ।मार्गणं मृगणायां स्यान्मार्गणो याचके शरे ॥ ६४ ॥
अनुष्टुप्
मन्थर as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश धीरधीरो धैर्यवति ख्यातो धीरौ मन्थरपर्वतौ । धीरं कुङ्कुममाख्यातं धीरो दक्ष उदाहृतः ॥ Dharaṇikośa 26.3.23
- कोषकल्पतरु मकुष्ठस्थाने प्रतिष्ठा मखनिर्वृतौ च यागस्य सिद्धावपि वृत्तभेदे । व्रीहौ मकुष्ठः त्रिषु मन्थरे स्या- दंबष्ठ उक्तो नरि देशभेदे ॥ ६३ ॥ Koṣakalpataru 6.11.63
- नानार्थार्णवसंक्षेप धीरआसनेऽथ स्त्रियां धिष्ण्या स्यादुल्कायामथो पुमान् । धीरोऽब्धौ मन्थरे तु त्रिर्धृतिमद्विदुषोरपि ॥ ६४७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.647
- शब्दरत्नावली मकुष्ठवरिष्ठो मरिचे ताम्रे तित्तिरौ ना महत्तरे । मकुष्ठो व्रीहिभेदे स्यान्मन्थरे वाच्यलिङ्गकः ॥ Śabdaratnāvalī 7.12.13
- वैजयन्ती धीरध्रुवो धात्रीशकीलर्क्षनित्येषु स्त्री तु भूस्त्रुचोः । क्ली तर्के निश्चिते व्योम्नि धीरोऽब्धौ मंथरे बुधे ॥ ४४ ॥ Vaijayantī 6.5.44