खर्व
kharvaपुं · masc.In 16 kośas: 36 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 13 as a meaning of another word.
महापद्मश्च पद्मश्च शङ्खो मकरकच्छपौ ।मुकुन्दकुन्दनीलाश्च खर्वश्च निधयो नव ॥ १९३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderविadj.
यथोत्तरं दशगुणं भवेदेको दशामुतः ।शतं सहस्रमयुतं लक्षप्रयुतकोटयः ॥ ८७३ ॥अर्बुदमब्जं खर्वं च निखर्वं च महाम्बुजम् ।शङ्कुर्वार्धिरन्त्यं मध्यं परार्धं चेति नामतः ॥ ८७४ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 2 र्बु (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 र (wrong syllable)
genderक्लीneut.
दीर्घायते समे तुङ्गमुच्चमुन्नतमुद्धुरम् ॥ १४२८ ॥प्रांशूच्छ्रितमुदग्रं च न्यङ्नीचं ह्रस्वमन्थरे ।खर्वं कुब्जं वामनं च विशालं तु विशङ्कटम् ॥ १४२९ ॥पृथूरु पृथुलं व्यूढं विकटं विपुलं बृहत् ।स्फारं वरिष्ठं विस्तीर्णं ततं बहु महद्गुरुः ॥ १४३० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
निधिर्ना शेवधिर्भेदाः पद्मशङ्खादयो निधेः ॥महापद्मश्च पद्मश्च शङ्खो मकरकच्छपौ ।मुकुन्दकुन्दनीलाश्च खर्वश्च निधयो नव ॥ ७१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderविadj.
उच्चप्रांशून्नतोदग्रोच्छ्रितास्तुङ्गेऽथ वामने ।न्यङ्नीचखर्वह्रस्वाः स्युरवाग्रेऽवनतानते ॥ ७० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अब्जः कम्बु च कम्बुश्च शङ्खश्चेति निगद्यते ।शुक्तिर्वराटी खर्वश्च चूर्णाद्यं वृषभूषणम् ॥ १६५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बाहुकण्ठो दोर्गडुः स्यात्खर्वो ह्रस्वश्च वामनः ।विखर्वः खट्टनः खर्वशाखो वधिर एडकः ॥ ११४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अब्जं खर्वं निखर्वं च महाब्जं शङ्खवारिधी ।अन्त्यं मध्यं परार्द्धं च परार्द्धद्विगुणं परम् ॥ ४९८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्यादुच्चैरुच्चकैर्नीचैर्नीचकैर्न्यक् च नीचकः ।वामनो ह्रस्वखर्वौ चावागग्रेऽवनतानते ॥ १२७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
विकुलः संकुलः खर्वोऽथार्घार्हो हरिवल्लभः ।मुचुकुन्दश्च सुदलो बहुपुष्पः सुपुष्पकः ॥ २६५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मुकुन्दकुन्दनीलाश्च खर्वः सिद्धास्त्वतः पुरः ।सर्वानुभूतिर्गणिमान्मणिभद्रश्च नन्दनः ॥ ४५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्युः क्लिन्नाक्षे चुल्ल-पिल्ल-पिच्छाः क्लिन्नेऽक्ष्णि चाप्यमी ।नष्टलिङ्गोऽधोगताक्षः पृश्निस्त्वल्पशरीरकः ।निखर्वः खदृतः खर्वः खर्वशाखश्च वामनः ॥ ४१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
स्त्री कोटिरर्बुदं त्वस्त्री स्यादब्जं खर्वमन्तिमे ।निखर्वं च महापद्मं शङ्कुर्द्वंद्वेऽथ वारिधिः ॥ ९८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
ह्रस्वयल्लँघयन्द्राघयंश्च तत्तत्कराः स्मृताः ।खर्वं कुब्जं वामनं च न्यङ् नीचं मन्थरं तथा ॥ ८३ ॥
metre not recognised
genderविadj.
उदग्रमथ नीचैव मन्थरं कुब्जवामने ।खर्वं ह्रस्वं पृथौ व्यूढं विशालं पृथुलं पुनः ॥ ३१९ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
बभ्रुः खल्वाटसंज्ञः स्यात्कुब्जोऽल्पतनुरुच्यते ।कुणिः कुकरनामा स्याद्वामनः खर्वखट्टनौ ॥ ११६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
खर्वो वामनो वामे स्यात्पोगण्डो विकलाङ्गके ।गोखुराकृतिनासे तु खुरणः(णाः ?)खरणास्तथा ॥ १०८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 नो (wrong syllable)
genderपुंmasc.
महापद्मस्तथा पद्मः शङ्खो मकरकच्छपौ ।मुकुन्दकुन्दौ नीलश्च खर्वश्च निधयो नव ॥ १७८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अदभ्रं भूरि भूयिष्ठं भूयश्च प्रबलोऽधिकः ।खर्वं ह्रस्वं वामनं च प्रलम्बं दीर्घमायतम् ॥ ९१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
genderपुंmasc.doubtful
genderविadj.
अर्बुदं दशकोटिश्चाऽब्जं खर्वं दशाब्जकम् ।निखर्वं दशखर्वं वै पुनः सङ्ख्यं महाम्बुजम् ॥ १४५९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
न्यग्नीचं मन्थनं कुब्जं खर्वं च वामनं पुनः ।ह्रस्वं च सप्त नामानि नीचार्थे प्रथयन्ति वै ॥ २५९९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 च (wrong syllable)
genderविadj.
शेवधिर्ना निधिः पुंसि निधानन्तु नपुंसकम् ।पद्म-शङ्खौ महापद्म-मकरौ खर्व-कच्छपौ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वामने खर्वह्रस्वौ च नीचको नीच इत्यपि ।खरणाः स्यात् खरणसो द्वितयं तीक्ष्णनासिके ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 र्व (wrong syllable)
genderविadj.
अयुनं प्रयुतं कोटिरर्वुदो वृन्द इत्यपि ।अथ खर्वो निखर्वश्च शङ्खः पद्मश्च सागरः ।अन्त्यो मध्यः परार्धञ्च संख्या निगदिताः क्रमात् ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वामने ह्रस्वखर्वन्यङ्नीचा नीचैस्तथाव्ययम् ।आनते स्यादवाग्रन्तु भवेदवनतोऽपि च ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
पृश्नि-पृष्णी गडुले तु न्युब्ज-कुब्जौ, कुहस्तके ।कुणि-कूणी ह्रस्वकरपादे खर्वो निखर्वयुक् ॥ ७७ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 डु (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 ह्र (wrong syllable)
genderविadj.
श्लेष्मलमाहुः श्लेष्मणमर्शसमर्शोयुतं तथाश्मश्रुम् ।तूबरमल्पशरीरं पृश्निं खर्वस्तु वामनो ह्रस्वः ॥ ११०४ ॥
गीतिः
genderविadj.
खर्वो निखर्वः शङ्खश्च पद्मं ना तु समुद्रकः ।मध्यमन्तं परार्धं च पदानि गणनाविधौ ॥ १२६२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पद्मोऽस्त्रियां महापद्मः शङ्खो मकरकच्छपौ ।मुकुन्दकुन्दनीलाश्च खर्वश्च निधयो नव ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अस्त्री पद्मो महापद्मः शंखो मकरकच्छपौ ।मुकुन्दकुन्दनीलाश्च खर्वाः स्युर्निधयो नव ॥ ७८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शतं सहस्रमयुतं नियुतं प्रयुतार्बुदे ।न्यर्बुदं बृन्दखर्वे च निखर्वं शंखमंबुजम् ॥ २८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
प्रांशूच्चमुन्नतं तुङ्गमुदग्रं तूच्छ्रिताग्रकम् ।न्यङ्नीचह्रस्वखर्वास्तु वामने दीर्घमायते ॥ ८१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
खटः कफे तुणे कृपे खर्ज्जू रोगेक्षुभिद्यपि ।खण्डोऽर्धे मणिदोषेऽप्यैक्षवे खर्वस्तु वामने ॥ १४६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 कृ (wrong syllable)
meaningsवामन
खर्वं संख्याभिदि क्लीबं नीचे स्यात्त्रिषु वामने ॥
खर्व as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश वण्ठवण्ठः कुन्तायुधे खर्वे अकृतोद्वाह एव च । पाठस्तु पठने प्रोक्तः पाठा स्याद्विद्धकर्णिका ॥ Dharaṇikośa 11.2.4
- धरणिकोश वामनछर्दनोऽलम्बुषे निम्बे छर्दनं वमनं मतम् । वामनो माधवेऽङ्कोठे खर्वे दक्षिणदिग्गजे ॥ Dharaṇikośa 19.2.35
- कोषकल्पतरु नीचनीचः खर्वे पामरे चान्यवत्स्या- त्तूले कर्षे कुष्ठरोगेऽसुरे च । किंच प्रोक्तो भैरवास्ये पिचुर्ना- थ भ्रूमध्ये श्मश्रुणि श्लाघने च ॥ ३९ ॥ Koṣakalpataru 6.5.39
- कोषकल्पतरु वण्ठपाठस्त्वधीतावथ विद्धकर्ण्यां स्त्रियां च वण्ठस्तु विवाहहीने । खर्वे च कुन्तेऽथ गले तु कण्ठो ध्वनौ समीपे मदनद्रुमे च ॥ ५४ ॥ Koṣakalpataru 6.11.54
- कोषकल्पतरु फाणिव्यूतौ स्त्री च निषङ्गके त्रिषु भवेत्तूणोऽथ नील्यां स्त्रियां वाणी तु श्रुतिभारतीद्वयगता फाणिस्तु खर्वे गुडे । ऊर्म्यर्चिः किरणेषु पुंसि च घृणिः स्थाणुः पुमाञ्शंकरे न स्त्री स ध्रुवकीलयोरथ नृपे वंशे च वेणुः पुमान् ॥ १६ ॥ Koṣakalpataru 6.15.16
- कोषकल्पतरु वामनस्याद्वामनः खर्वगतोऽन्यवत्स्या- त्स्यात्स्थापनं पुंसवने समाधौ । स्यादोपशीले( ? )प्यथ यापनं तु क्षेपेऽपि कालस्य च वर्त्तनेऽपि ॥ ४२ ॥ Koṣakalpataru 6.21.42
- परमानन्दीयनाममाला खर्वशाखखर्वशाखः कपौ खर्वे क्षुपेऽपि परिकीर्तितः । Paramānandīyanāmamālā 5.8.5
- परमानन्दीयनाममाला नीचस्वर्गे व्योम्नि मतो नाको नीचः पामरखर्वयोः । नाकुर्मुनीश्वरे रन्ध्रे पर्वते कृमिपर्वते ॥ २६२ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.18.262
- शब्दरत्नावली वण्ठपाठस्तु पठने पुंसि विद्धकर्ण्यामपि स्त्रियाम् । वण्ठः कुन्तायुधे खर्वे अकृतोद्वाहपूरुषे । शठो धूर्ते च धूस्तूरे मध्यस्थपुरुषेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.12.6
- शब्दरत्नावली वामनवर्ष्म देहे प्रमाणेऽतिसुन्दरेऽपि च न द्वयोः । वाजी पक्षिशराश्वेषु वर्त्म नेत्रच्छदाध्वनोः ॥ वामनो दिग्गजे विष्णौ तथाङ्कोठद्रुमे पुमान् । अस्त्री रोगप्रभेदेऽपि त्रिषु स्यान्नीचखर्वयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.74
- शब्दरत्नावली ह्रस्वहव आज्ञाह्वानयज्ञे ह्रस्वः स्यात्खर्वनीचयोः । Śabdaratnāvalī 7.29.24
- वैजयन्ती नीचनीचे खर्वे निकृष्टे च समर्थेऽधिपतौ प्रभुः । प्राप्तं न्याय्ये च लब्धे च विपुलानेकयोर्बहु ॥ १० ॥ Vaijayantī 6.4.10
- वैजयन्ती कमठभिक्षापात्रे तु कमठं कमठौ खर्वकच्छपौ । अस्त्री कशिपु शय्यायां वस्त्रेऽन्ने तद्द्वयेऽपि च ॥ २० ॥ Vaijayantī 7.5.20