विपुल
vipulaवि · adj.In 17 kośas: 17 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 15 as a meaning of another word.
दीर्घायते समे तुङ्गमुच्चमुन्नतमुद्धुरम् ॥ १४२८ ॥प्रांशूच्छ्रितमुदग्रं च न्यङ्नीचं ह्रस्वमन्थरे ।खर्वं कुब्जं वामनं च विशालं तु विशङ्कटम् ॥ १४२९ ॥पृथूरु पृथुलं व्यूढं विकटं विपुलं बृहत् ।स्फारं वरिष्ठं विस्तीर्णं ततं बहु महद्गुरुः ॥ १४३० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
genderविadj.
वृहदुरु गुरु विस्तीर्णं पुरु पृथु पृथुलं महद्विशालं च ।व्यूढं विपुलं रुद्रं वरिष्ठमेकार्थमुद्दिष्टम् ॥ ६९९ ॥
आर्या
genderविadj.
नक्षत्रमार्गं विपुलं भटाकं चान्तरात्मकम् ।अर्कः सूर्योऽर्यमा सूरो द्वादशात्मा दिवाकरः ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विपुलं सर्वतोलिन्दसंयुक्तं विजयं मतम् ।हीनस्तम्भमलिन्दं स्याच्छाला स्तम्भैः समावृता ॥ ४४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
करण्टको धौर्त्यमार्गस्तेयशास्त्रप्रवर्तकः ।भ्राता शशोस्य भृत्यस्तु विपुलश्चाचलस्तथा ॥ ५३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विसंकटो विशालो द्वे वद्रं वड्रं बृहत्पृथु ।पीनं तु पीवरं पीवा बहूरु विपुलं पुनः ॥ ११५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
स्कन्दनाश्च वितुण्डाश्च विपुलाश्चाथ गुह्यकाः ।महापद्मश्च पद्मश्च शङ्खो मकरकच्छपौ ॥ ४४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उरु व्यूढं च विपुलं स्फारं गुरु ततं बृहत् ।महद्बहु च विस्तीर्णं वरीयस्तु वरिष्ठवत् ॥ ८५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
स्फारं विशङ्कटं चोरु विस्तीर्णविपुले महत् ।बृहत्ततं तथानाहो दैर्घ्यमायामसंज्ञकम् ॥ ३२० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
पर्वते विपुलाहार्यग्रावाणो गोत्रभूभृतौ ।फलके स्नुः सानुरिति स्यादुत्सः स्वल्पवाहिनी ॥ ३३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 सा (wrong syllable)
genderपुंmasc.
बृहद्विशालं विस्तीर्णं महच्च विपुलं पृथु ।कठोरः कठिनो रूक्षो निष्ठुरः कर्कशः खरः ॥ ९४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
विशङ्कटं विशालं च विस्तीर्णं विकटं महत् ।वरिष्ठं विपुलं व्यूढं वड्रं ततं तथा बृहत् ॥ २६०० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 त (wrong syllable)
genderविadj.
पूलं विपुलवड्रोरुविस्तीर्णे दशकं भवेत् ।अथ स्थूले भवेत् पीनं पीवा पीवरमित्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
पृथुलं पृथु विपुलं पुलं वद्रं च वड्रवत् ।वरिष्ठं वर्गद्वितीयाप्तमारोहे समुच्छ्रयः ॥ ३४ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 पृ (wrong syllable)
genderविadj.
महान् भद्रश्च विपुलपीव्नी तु स्थूलपीवरे ।दभ्रमल्पं कृशं सूक्ष्मं स्तोकं च क्षुल्लकं तनु ॥ १५९७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
विशालमुरु विस्तीर्णं विपुलं पृथुलं पृथु ।स्फारं भद्रं बृहद्व्यूढमुदूढं बहुलं बहु ॥ ८० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
निचोलकेऽथ पिचुलो झावुके हिज्जलेऽपि च ।जलकाकेऽथ विपुलो मेरुपश्चिमभूभृति ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
meaningsमेरुपश्चिमभूभृत्
अगाधपृथ्वोः परवत्तुमुलस्तु कलिद्रुमे ।स्याद्युद्धसंकुले क्लीबे बहुलः कृष्णपक्षके ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
विपुल as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् बभ्रुविपुले नकुले विष्णौ बभ्रुर्ना पिङ्गले त्रिषु । Amarakośa 3.3.324
- धरणिकोश पुलकुलं सजातीयगणे गोत्रे जनपदे गृहे । पुलं विपुलमाख्यातं पुलः पुलक इष्यते ॥ Dharaṇikośa 27.2.2
- धरणिकोश बहुबहुशब्दस्तु विपुले त्र्यादिसंख्यास्वपि स्मृतः । लोहश्चागुरुसारः स्यादयः सर्वं च तैजसम् ॥ Dharaṇikośa 32.2.3
- कोषकल्पतरु पुष्कलकअतनुरज्जुसरोरुहकोषयो- रपि कपर्दकनाम्नि वराटकः । क्षपणकीलकगन्धमृगार्थको भवति पुष्कलको विपुलेऽन्यवत् ॥ २९ ॥ Koṣakalpataru 6.1.29
- कोषकल्पतरु अट्टाखेटः संवसथे कफे च फलके निन्द्येऽन्यवन्निन्दके- ऽट्टा तु क्षौमगृहप्रभेदविपुलानार्द्रेषु भक्ते तथा । पट्टस्तु व्रणबन्धनेऽश्मनि नृपप्रत्तक्षितौ पेषणे पीठे मार्गचतुष्टये निगदितो लोध्रेऽलिकालंकृतौ ॥ ९ ॥ Koṣakalpataru 6.10.9
- कोषकल्पतरु वृहत्चन्द्रे पुंसि तृपद्द्वयेन रहितं छत्त्रेऽन्यवत्तृप्यति स्याद्भेद्ये विपुले वृहन्नथ वृहत्युक्ताम्बुधान्यामपि । छन्दोवस्त्रभिदोश्च वाचि गदिता सिंह्योर्महत्क्षुद्रयो- र्ना देवानिलयोर्मरुन्निगदितोऽथ ग्रन्थिपर्णेऽन्तिमे ॥ २३ ॥ Koṣakalpataru 6.16.23
- कोषकल्पतरु पुलविशेष्यवत्स्याद्विपुले कुलं तु देशे गृहे गोत्रशरीरयोश्च । तथा सजातीयगणेऽथ कालो मृत्यौ कृतान्ते समये च कृष्णे ॥ ५५ ॥ Koṣakalpataru 6.28.55
- कोषकल्पतरु बहुविपुले त्र्यादिकसंख्यार्थको बहुः स्याद्विशेष्यघ्नः । वृत्रासुरेऽहिराद्ये वप्रे द्वंद्वे तु सर्पे स्यात् ॥ ४२ ॥ Koṣakalpataru 6.32.42
- नानार्थार्णवसंक्षेप घनविस्तारे कठिने तु त्रिर्विपुले मूर्तसान्द्रयोः । कफस्थगन्धयुक्ते च क्ली तु वाद्यान्तरे मुखे ॥ ३८३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.383
- नानार्थार्णवसंक्षेप उदूढप्रवृद्धोत्पन्नयोरूर्ध्वस्थापितेऽप्युदितं पुनः । उद्गते कथितेऽथ स्यादुदूढं विपुलेऽपि च ॥ १२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.4.12
- नानार्थार्णवसंक्षेप चप्पटस्यात् स्फारविपुले चैष रभसेन समीरितः । चतुरस्तु त्रि दक्षे स्याद् धीमत्यप्यथ भाषते ॥ ७२८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.728
- परमानन्दीयनाममाला ततकालमानेऽपि रज्जौ स्यात्ततं विपुलवाद्ययोः । तरो वेगे बले तार्क्ष्यः सूरसूते खगेश्वरे ॥ २२५ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.15.225
- शब्दरत्नावली चर्पटकेशटो भातरि हरौ स्यादजौकणयोरपि । चर्पटः पर्पटे क्षारे चपेटे विपुलेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.11.42
- त्रिकाण्डशेष बहुसमारम्भे च पटहो ब्रह्मण्यपि पितामहः । प्रवाहो व्यवहारे च बहुर्विपुलसङ्ख्ययोः ॥ ४५९ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.459
- वैजयन्ती बहुनीचे खर्वे निकृष्टे च समर्थेऽधिपतौ प्रभुः । प्राप्तं न्याय्ये च लब्धे च विपुलानेकयोर्बहु ॥ १० ॥ Vaijayantī 6.4.10