पुरु

puruवि · adj.

In 16 kośas: 14 synonym verses, 6 as a nānārtha head word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य सामान्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 6.80 · p. 54

परःशताद्यास्ते येषां परा संख्या शतादिकात् ।प्राज्यं प्रभूतं प्रचुरं बहुलं बहु पुष्कले ॥ १४२५ ॥भूयिष्ठं पुरुहं भूयो भूर्यदभ्रं पुरु स्फिरम् ।

अनुष्टुप्

परःशतवि प्राज्यवि प्रभूतवि प्रचुरवि बहुलवि बहुवि पुष्कलवि भूयिष्ठवि पुरुहवि भूयस्वि भूरिवि अदभ्रवि पुरुवि स्फिरवि

genderविadj.

नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह विशेष्यनिघ्नवर्गः Amarakośa 3.1.63

प्रभूतं प्रचुरं प्राज्यमदभ्रं बहुलं बहु ।पुरुहूः पुरु भूयिष्ठं स्फारं भूयश्च भूरि च ॥ ६३ ॥

अनुष्टुप्

प्रभूतवि प्रचुरवि प्राज्यवि अदभ्रवि बहुलवि बहुवि पुरुहुवि पुरुवि भूयिष्ठवि स्फारवि भूयस्वि भूरिवि

genderविadj.

हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध सामान्यकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 4.699 · p. 81

वृहदुरु गुरु विस्तीर्णं पुरु पृथु पृथुलं महद्विशालं च ।व्यूढं विपुलं रुद्रं वरिष्ठमेकार्थमुद्दिष्टम् ॥ ६९९ ॥

आर्या

वृहत्वि उरुवि गुरुवि विस्तीर्णवि पुरुवि पृथुवि पृथुलवि महत्वि विशालवि व्यूढवि विपुलवि रुद्रवि वरिष्ठवि

genderविadj.

द्विरूपध्वनिसङ्ग्रह Dvirūpadhvanisaṅgraha · भरतमल्लिक Dvirūpadhvanisaṅgraha 256 · p. 75

समौ निष्ठेव निष्ठीव सेवनं सीवनं भवेत् ।त्रुटिस्त्रुटी स्याद्बहुलं बहु स्यात् पुरुहं पुरु ॥ २५६ ॥

अनुष्टुप्

निष्ठेवपुं निष्ठीवपुं सेवनक्ली सीवनक्ली त्रुटिस्त्री त्रुटीस्त्री बहुलवि बहुवि पुरुहवि पुरुवि

genderविadj.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव क्षत्रियप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.6.26 · p. 91

उदुसन्तावायुरायुः पुत्रेस्याथ पुरुः पुरू ।शतधन्वा शतधनुः क्षत्रभेदेप्यथो नलः ॥ २६ ॥

अनुष्टुप्

आयुपुं आयुस्पुं पुरुपुं पुरूपुं शतधन्वन्पुं शतधनुस्पुं नलपुं

genderपुंmasc.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव विशेष्यनिघ्नकाण्डः Kalpadrukośa 1.9.119 · p. 227

प्रभूतं प्रचुरं प्राज्यमदभ्रं पुरुहुः पुरुः ।भूयो भूरि स्फिरं गाढं निविडं विरलं पुनः ॥ ११९ ॥

अनुष्टुप्

प्रभूतवि प्रचुरवि प्राज्यवि अदभ्रवि पुरुहुवि पुरुवि भूयस्वि भूरिवि स्फिरवि गाढवि निविडवि विरलवि

genderविadj.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.75 · p. 19

पुरुहं पुरु च स्फारं स्फिरं भूरि च पुष्कलम् ॥ ७५ ॥

पुरुहवि पुरुवि स्फारवि स्फिरवि भूरिवि पुष्कलवि

genderविadj.

नाममाला Nāmamālā (Dhanañjaya) · धनञ्जय Nāmamālā (Dhanañjaya) 114 · p. 57

वर्षीयान् वृषभो ज्यायान् पुरुराद्यः प्रजापतिः ।ऐक्ष्वाकुः(कः) काश्यपो ब्रह्मा गौतमो नाभिजोऽग्रजः ॥ ११४ ॥

अनुष्टुप्

वर्षीयस्पुं वृषभपुं ज्यायस्पुं पुरुपुं आद्यपुं प्रजापतिपुं ऐक्ष्वाकुपुं ऐक्ष्वाकपुं काश्यपपुं ब्रह्मन्पुं गौतमपुं नाभिजपुं अग्रजपुं

genderपुंmasc.

पर्यायशब्दरत्न Paryāyaśabdaratna · धनञ्जयभट्ट मध्यमलोकसर्गः Paryāyaśabdaratna 2.691 · p. 116

प्रभूते पुरूभूः(हूः?) प्राज्यं पुरु भूयिष्ठमित्यपि ।भूयश्च भूरि भूयिष्ठं स्फीतं स्फारं च पुष्कलम् ॥ ६९१ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 रू (wrong syllable)

पुरुहुवि प्राज्यवि पुरुवि भूयिष्ठवि भूयस्वि भूरिवि स्फीतवि स्फारवि पुष्कलवि

genderविadj.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि सामान्यविभागः Suśīlanāmamālā 7.2592 · p. 417

प्रभूतं प्रचुरं प्राज्यं पुष्कलं पुरहं पुरु ।पुरुहं पुरुहूश्चैव भूयिष्ठं बहुलं बहु ॥ २५९२ ॥

अनुष्टुप्

प्रभूतवि प्रचुरवि प्राज्यवि पुष्कलवि पुरहवि पुरुवि पुरुहवि पुरुहुवि भूयिष्ठवि बहुलवि बहुवि

genderविadj.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश विशेषणवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 5.15 · p. 164

पुमानणुर्लवोलेश कणोऽपि च निगद्यते ।बहुले प्रचुरे प्राज्यं प्रभूतं पुरुहंपुरु ॥

अनुष्टुप्

अणुपुं लवपुं लेशपुं कणपुं प्राज्यवि प्रभूतवि पुरुहवि पुरुवि

genderविadj.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वाचनाचार्यश्रीसाधुसुन्दरगणि षष्ठः काण्डः Śabdaratnākara 6.32 · p. 252

द्वितयं, प्रचुरे भूयो भूयिष्ठं पुरुहं पुरु ।बहुलं बहु बहूलम्, लेशे त्रुटि-तुटी समौ ॥ ३२ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ब (wrong syllable)

द्वितयक्ली भूयस्वि भूयिष्ठवि पुरुहवि पुरुवि बहुलवि बहुवि बहूलवि त्रुटिस्त्री तुटिस्त्री

genderविadj.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण विशेष्यनिघ्नाध्यायः Śabdaratnākara 3.6.1674 · p. 201

धूपायितो गुण्डितस्तु रूषितो रुषितः सरुट् ।बहुलं प्रचुरं प्राज्यं भूयिष्ठं पुरुजं पुरु ॥ १६७४ ॥

अनुष्टुप्

धूपायितवि गुण्डितवि रूषितवि रुषितवि सरुष्वि बहुलवि प्रचुरवि प्राज्यवि भूयिष्ठवि पुरुजवि पुरुवि

genderविadj.

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश अर्थवल्लिङ्गाध्यायः Vaijayantī 5.4.85 · p. 208

अदभ्रमधिकं भूरि भूयिष्ठं पुरुहं पुरु ।समग्रं सकलं सर्वं समस्तं निखिलाखिले ॥ ८५ ॥

अनुष्टुप्

अदभ्रवि अधिकवि भूरिवि भूयिष्ठवि पुरुहवि पुरुवि समग्रवि सकलवि सर्ववि समस्तवि निखिलवि अखिलवि

genderविadj.

धरणिकोश Dharaṇikośa · धरणिदास रपादः Dharaṇikośa 26.1.10 · p. 163

कृच्छ्रं दुःखं प्रायश्चित्तं सरः स्थाणुः सरो गतिः ।ऐन्द्रिः काके जयन्ते च पुरुर्भूरिपरागयोः ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 प्रा (wrong syllable)

meaningsभूरि पराग

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ रान्ताः Koṣakalpataru 6.27.66 · p. 312

कारुस्तथा शिल्पिनि कारके चस्याद्विश्वकर्मण्ययमादिलिङ्गः ।पुरुः पुमान्स्वर्नृपभित्परागेप्राज्ये पुरोगे च विशेष्यवत्स्यात् ॥ ६६ ॥

उपजातिः

meaningsस्वर्नृपभिद्पराग प्राज्य पुरोग

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.796 · p. 111

आहुः पुरिभिकारान्तामपि स्त्री नगरे बुधाः ।कश्चित् तु पुंसि राज्ञ्याह ना तु शैलान्तरे पुरुः ॥ ७९६ ॥

अनुष्टुप्

meaningsशैलान्तर

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.797 · p. 111

गङ्गाद्वारप्रदेशस्थे मनुष्ये तु द्वयोरयम् ।महति त्रिषु नैरुक्ताः पुनर्बहुषु मन्वते ॥ ७९७ ॥

अनुष्टुप्

meaningsगङ्गाद्वारप्रदेशस्थमनुष्य महत्बहु

doubtful

परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास पकारादयः Paramānandīyanāmamālā 5.19.292 · p. 199

गुग्गुलेऽपि पुरः प्रोक्तः पुरुः स्वाद्रागपूरयोः ।स्वर्लोके प्रचुरे चाथ पारी पूरपरागयोः ॥ २९२ ॥

अनुष्टुप्

meaningsस्वाद्राग पूर स्वर्लोक प्रचुर

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश रेफान्ताः Śabdaratnāvalī 7.27.24 · p. 266

पुरुः पुमान् देवलोकपरागनृपभित्सु च ।प्रचुरे वाच्यलिङ्गं स्यान्नदीभेदेऽपि च स्त्रियाम् ।रसभेदे पुमानेव स्याद्भटातुरयोस्त्रिषु ॥

अनुष्टुप्metre not read in every line

meaningsदेव लोक पराग नृपभिद्प्रचुर नदीभेद रसभेद भट आतुर