मेधा
medhāस्त्री · fem.In 16 kośas: 18 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 5 as a meaning of another word.
मतिर्मनीषा बुद्धिर्धीर्धिषणाज्ञप्तिचेतनाः ॥ ३०८ ॥प्रतिभाप्रतिपत्प्रज्ञाप्रेक्षाचिदुपलब्धयः ।संवित्तिः शेमुषी दृष्टिः सा मेधा धारणक्षमा ॥ ३०९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
genderस्त्रीfem.
प्रेक्षा प्रज्ञा प्रतिभा धीर्धिषणा शेमुषी मनीषा च ।बुद्धिर्मतिश्च मेधा संख्या संवित्तिरुपलब्धिः ॥ ३३४ ॥
आर्या
genderस्त्रीfem.
अनुभूरुपलब्धिश्च भूतिश्चित् ज्ञप्तिसम्भवा ।ज्ञानं च बोधनं जानं मेधा धीर्धारणा क्षमा ॥ ८८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अतीतानुस्मृतिर्मेधा प्रज्ञा कालत्रयस्मृतिः ।प्रतिभा नूतनोल्लेखवती पण्डा तु शास्त्रगा ॥ १४४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कुशाग्रीयातितीक्ष्णा सा मेधा स्याद्धारणावती ।तत्त्वाभ्यासभवा पण्डा प्रतिभा स्फूर्त्तिशालिनी ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
नाडीपूर्वं व्रणं पुंसि भवति । अयं नाडीव्रणः । नाड्युपपद इति किम् । दुष्टव्रणम् । वृक्षादयः पुंसि भवन्ति । अयं वृक्षस्तरुः । जनो लोकः । पांसुश्चूर्णम् । कन्दुः स्वेदनी । कलशो घटः । पञ्जरादीनि इतरजातौ नपुंसके जानीयात् । इदं पञ्जरं शकुनिबन्धनम् । पलितं जरा । द्वन्द्वं वैरम् । अक्षरं वर्णः ।मेधारसनानिद्रातन्द्रातन्त्र्यः स्त्रियां समञ्जिष्ठाः ।मदिरा मन्दुराकृशरे स्यातां वाक्षदुन्दुभिश्च ॥ ६३ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
बुद्धिः प्रज्ञा मतिर्मेधा मनीषा धिषणा च धीः ।चेतना प्रतिभा ज्ञप्तिशेमुषीदृष्टयस्तथा ॥ २०५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
प्रेक्षोपलब्धिः पण्डा संव(वे?)दनं प्रतिदोऽपि च ।सधारणा धीर्मेधा स्यात्तर्केऽध्याहार इष्यते ॥ १४९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कृषके फाल इत्युक्त ईषा शम्या समार्थके ।कारिर्मेधा च तत्पुच्छे मेधिरित्यभिधीयते ॥ ४२५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
बुद्धिर्मेधा मतिः प्रज्ञा धिषणा धीश्च शेमुषी ।मनीषा प्रतिभा ज्ञप्तिः प्रेक्षा पण्डा च चेतना ॥ १३६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
प्रतिपत् षोडशं नाम सा मेधा धारणक्षमा ।तत्त्वानुसारिणी पण्डा ज्ञानं च मोक्षदायकम् ॥ ४५५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 च (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
पण्डा स्यात् प्रतिपज्ज्ञप्तिर्ज्ञानं विज्ञानमित्यपि ।अथ मेधा निगदिता या बुद्धिर्धारणावती ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
चित्तस्याविकृतिः सत्त्वं विकृतेः कारणे सति ।मानसं कर्म संकल्पो मेधा धीर्धारणावती ॥ २६५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
खड्गी शिवोत्त(न)मो मेधा दक्षिणाङ्गुलिमूलकम् (गः) ।घनो घनस्वरश्चैव घ-कारो ङादिमः स्मृतः ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
घः संहर्ता दक्षकरः काम(ल)रूपी शिवोत्तमः ।खड्गी सव्यो घोरनामा मेधा गौश्च घ-कारकः ।शिवाख्यो लाङ्गली मूलं दन्तुरो घुर्घुरोऽपि च ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
मेधा खड्गी(ण्डी) त्रिनेत्रश्च दक्षिणाङ्गुलिमूलगः ।शिवोत्तमो घनो गान्तो धनकामश्च घा-र्णकः ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
षोढा धीस्तत्त्वधीः पण्डा मेधा धीर्धारणक्षमा ।ऊहापोहक्षमा चार्वी गृहीतिर्ग्रहणक्षमा ॥ १६५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
स्थाधे ? तु गाधं क्लिशि चाभिलाषेव्याधस्तु धृष्टे मृगयौ च पुंसि ।मेधः क्रतौ स्यान्मतिनाम्नि मेधामेधिः स्त्रियां किं च खलस्य काष्ठे ॥ ५२ ॥
इन्द्रवज्रा
meaningsमति
मेधा as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु वालीमूर्खे पुमान्वारणवाजिपुच्छे करेऽप्युदीच्ये गदितः स्त्रियां न । वाली तु मेधावपि कर्णभूषा- न्तरेऽथ बाला त्रिपुटास्त्रियोः स्यात् ॥ ६४ ॥ Koṣakalpataru 6.28.64
- तन्त्राभिधान ऌऌः स्थाणुः श्रीधरः शुद्धो मेधा धूम्रो बको वियत् । देवयोनिर्दक्षगण्डो वहेशः कौन्त-रुद्रकौ ॥ २९ ॥ Tantrābhidhāna 2.10.29
- तन्त्राभिधान घमरीचिर्वरुणो मेधा कालरूपी च दाम्भिकः । लम्बोदरा ज्वालमूलं नन्देशो हननं ध्वनिः ॥ ६७ ॥ Tantrābhidhāna 2.21.67
- तन्त्राभिधान मकालभद्रो जया मेधा विश्वदा दीप्तसंज्ञकः । ----------------------------------- जठरञ्च भ्रमा मानं लक्ष्मीर्मातोग्र-बन्धने ॥ १३६ ॥ Tantrābhidhāna 2.42.136
- तन्त्राभिधान वमेधा धियो जलान्तस्थः खड्गीशो हंस-वारिदौ । वरुणश्च शिवो रौद्रो मृतेशो वा-र्णकः स्मृतः ॥ ४५ ॥ Tantrābhidhāna 6.45