मदिरा
madirāस्त्री · fem.In 18 kośas: 19 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 14 as a meaning of another word.
मद्यं मदिष्ठा मदिरा परिस्रुता कश्यं परिस्रुन्मधु कापिशायनम् ।गन्धोत्तमा कल्यमिरा परिप्लुता कादम्बरी स्वादुरसा हलिप्रिया ॥ ९०२ ॥शुण्डा हाला हारहूरं प्रसन्ना वारुणी सुरा ।माध्वीकं मदना देवसृष्टा कापिशमब्धिजा ॥ ९०३ ॥
इन्द्रवंशा
मद्यक्लीमदिष्ठास्त्रीमदिरास्त्रीपरिस्रुतास्त्रीकश्यक्लीपरिस्रुत्स्त्रीमधुक्लीकापिशायनक्लीगन्धोत्तमास्त्रीकल्यक्लीइरास्त्रीपरिप्लुतास्त्रीकादम्बरीस्त्रीस्वादुरसास्त्रीहलिप्रियास्त्रीशुण्डास्त्रीहालास्त्रीहारहूरक्लीप्रसन्नास्त्रीवारुणीस्त्रीसुरास्त्रीमाध्वीकक्लीमदनास्त्रीदेवसृष्टास्त्रीकापिशक्लीअब्धिजास्त्री
genderस्त्रीfem.
सुरा हलिप्रिया हाला परिस्रुद्वरुणात्मजा ।गन्धोत्तमाप्रसन्नेराकादम्बर्यः परिस्रुता ॥ ३९ ॥मदिरा कश्यमद्ये चाप्यवदंशस्तु भक्षणम् ।
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
मध्वासवः शीधु सुरा प्रसन्ना,परिस्रुता स्यान्मदिरा मदिष्ठा ।कादम्बरी स्वादुरसा च शुण्डा,गन्धोत्तमा माधवकश्च हाला ॥ ३२९ ॥
उपजातिः
genderस्त्रीfem.
गन्धोत्तमेरा मदिरा मदिष्ठा वारुणी हला ।प्रसन्ना मदना हाला काचमाची परिस्रुता ॥ ८४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
नादान्ता निष्कला गूढा सकला मधुरा पुनः ।कामाङ्गा मदिरा श्यामा तारा चन्द्रानना शुभा ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
उन्मीलनं स्यादुन्मेषो निमेषस्तु निमीलनम् ।आघूर्णमानमध्या या क्षामान्ताञ्चिततारका ॥दृष्टिर्विकसितापाङ्गा [60a]मदिरा साभिधीयते ।निक्षणं चुम्बनं चुम्बो मेलके सङ्ग-संगमौ ॥ १६६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
मदयित्नुश्च मदना मदिष्ठा मदिरा इरा ।परिप्लुता कामसखी परिस्रुद्देवनिर्मिता ॥ ६० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
नाडीपूर्वं व्रणं पुंसि भवति । अयं नाडीव्रणः । नाड्युपपद इति किम् । दुष्टव्रणम् । वृक्षादयः पुंसि भवन्ति । अयं वृक्षस्तरुः । जनो लोकः । पांसुश्चूर्णम् । कन्दुः स्वेदनी । कलशो घटः । पञ्जरादीनि इतरजातौ नपुंसके जानीयात् । इदं पञ्जरं शकुनिबन्धनम् । पलितं जरा । द्वन्द्वं वैरम् । अक्षरं वर्णः ।मेधारसनानिद्रातन्द्रातन्त्र्यः स्त्रियां समञ्जिष्ठाः ।मदिरा मन्दुराकृशरे स्यातां वाक्षदुन्दुभिश्च ॥ ६३ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
श्रोणीबिम्बं कटीसूत्रं मानसूत्रमिवाहितम् ।मदिरां मद्यमैरेयं शीधु कादम्बरीमिराम् ॥ १२० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
मद्यं कादम्बरी कश्यं मदिरा कापिशायनम् ।मदिष्ठा मधुकल्ये तु शुण्डा गन्धोत्तमापि च ॥ ४३७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
तत्पत्न्यां मुरजा पुत्र्यां मीनाक्षी मदिरा तथा ।ईशानो गिरिशो भोगी गिरीशो भक्तवत्सलः ॥ १०६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
गन्धोत्तमा प्रसन्ना च इरा कादम्बरी तथा ।मद्यं कश्यं च मदिरा हाली साधारणी तथा ॥ ६१८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
वारुणी मदिरा हाला सुरा मैरेयमासवौ ।
genderस्त्रीfem.
मदिरा वारुणी मद्यं सुरा कादम्बरी मधु ।शुण्डा दालासवः सीधुर्माध्वीकं कापिशायनम् ॥ ६२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
देवसृष्टा प्रसन्ना च गन्धोत्तमा परिप्लुता ।मार्द्वीकं मदिरा मद्यं मदिष्ठा मदनाऽब्धिजा ॥ १५१८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 त्त (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
भरण्यं भर्म निर्वेशो मूल्यञ्च पण इत्यपि ।सुरा कादम्बरी हाला मदिरा च हलिप्रिया ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
सुरा-मदिरा मद्वरी मदना मद्य-बीजके ।नग्नहूर्नग्नहुर्मध्यसन्धाने, भिष-वासवौ ॥ ३३७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
सुरा कादम्बरी हाला प्रसन्नेरा परिस्रुतिः ।वारुणी मदिरा माध्वी शुण्डा गन्धोत्तमावृता ॥ १५५४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
शीधु कश्यमिरा कल्या शुण्डा देवी परिस्रुता ।परिस्रुन्माधवी हाला प्रसन्ना मदिरा सुरा ॥ ४५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
मसूरा मसुरा वेश्यास्वथ व्रीहौ पुमानयम् ।पापरोगे मसूरी स्यात्तथा मसुरिकेत्यपि ॥मर्मरः पीतकाष्ठे स्याद्वस्त्रपर्णादिनिस्वने ।मञ्जरं मञ्जरी च स्यान्मुक्तातिलकवल्लीषु ॥मदिरा तु सुरायां स्त्री मदिरो मत्तखञ्जने ।मुकुरः कुलवृक्षे स्याद्दर्पणे दण्डभिद्यपि ॥मार्जार ओतौ खट्टासे मिहिरो वृद्धसूर्ययोः ।मुदिरः कामुके मेघे मुहिरो मूर्खकामयोः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 7 ल्ली (wrong syllable)
meaningsसुरा
मदिरा as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश माधवीमाधवौ विष्णुवैशाखौ वसन्तयादवावपि । माधवी मदिरा प्रोक्ता माधवी चातिमुक्तके ॥ Dharaṇikośa 28.3.10
- धरणिकोश कपिशीपेशीमण्डे मांसपिण्ड्यां मांसकाख्यौषधिं विदुः । कपिशः कपिले प्रोक्तः कपिशी मदिरा मता ॥ Dharaṇikośa 29.2.7
- धरणिकोश किल्बिषामिषं व्याजो मिषं स्पर्धा शोषः शोषणयक्ष्मयोः । किल्बिषा मदिरा द्रोहे कलुषं पापमाविलम् ॥ Dharaṇikośa 30.1.2
- कोषकल्पतरु मधुमधुर्वसन्ते दनुजे च चैत्रे मधूकवृक्षे च पुमानशोके । स्त्रियां न नीरे मदिरासु दुग्धे क्षौद्रे तथा पुष्परसे प्रदिष्टः ॥ ६६ ॥ Koṣakalpataru 6.20.66
- कोषकल्पतरु प्रसन्नाईर्ष्यायां कुहना च दम्भचरणेऽथो पूतना राक्षसी- भेदे किं च हरीतकीभिदि विदि त्वाहुः स्त्रियां चेतनाम् । वाच्ये[20a]प्राणिनि सा मताथ पृतना स्यात्सैन्यमात्रे चमू- भेदे चाथ वराङ्गनासु ललना जिह्वाशिराभेदयोः । स्त्रियां प्रसन्ना मदिरासु वाच्ये प्रसादयुक्तेऽथ फणिज्जमल्ल्योः । कम्पिल्लके च प्रमदासलिङ्गं श्लेष्मघ्नमुक्तं कफहृत्सुभेद्ये ॥ १ ॥ Koṣakalpataru 6.21.1
- कोषकल्पतरु अनुवासनगिरिभेदवानरभिदोश्च गन्धके भ्रमरे स्त्रियां न खलु गन्धमादनम् । मदिरासु योषिति तथानुवासनं गदितं सुधूपनघृतादिवस्तिषु ॥ ५८ ॥ Koṣakalpataru 6.21.58
- कोषकल्पतरु कल्यकल्यं प्रभाते गतवासरे च सज्जे तु दक्षे त्रिषु रोगमुक्ते । वाक्कर्णहीने मदिरागतस्तु न पुंसि कल्याणगतं तु योषित् ॥ ३० ॥ Koṣakalpataru 6.26.30
- नानार्थार्णवसंक्षेप शुण्डावल्ल्यां शम्यां तथा शीर्णिस्त्वङ्गे विशरणे रुजि । शुण्डा सलीलहस्तिन्यां मदिराहस्तिहस्तयोः ॥ १०८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.108
- नानार्थार्णवसंक्षेप स्वादुरसास्त्री तु साव्वँत्सरी श्राद्धे कर्तव्ये वत्सरात्यये । स्त्री तु स्वादुरसा द्राक्षाकाकोलीमदिरासु च ॥ ६६३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.663
- शब्दरत्नावली शुण्डावेश्यायां मदिरायाञ्च तथा पानगृहे स्त्रियाम् । अथ शौण्डा तु पिप्पल्यां शौण्डो विख्यातमत्तयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.13.26
- शब्दरत्नावली वीरावीरास्त्री दुग्धिकारम्भागम्भारीमदिरासु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.37
- शब्दरत्नावली तरलाजाङ्गुली शूकशिम्ब्याञ्च जाङ्गलश्च कपिञ्जरे । तरला मदिरायाञ्च यवाग्वामपि च स्त्रियाम् ॥ तण्डुलो ना विडङ्गे च धान्यादिनिकरेऽपि च । तमालस्तिलके खङ्गे तापिञ्जे वरणे द्रुमे ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.67
- शब्दरत्नावली सन्धिलासन्धिला स्यात्सुरङ्गायां नदीमदिरयोः स्त्रियाम् । सिध्मला मत्स्यविकृतौ पुमान्किलामरोगिणि ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.102
- वैजयन्ती हरिप्रियासमुद्रान्ता यवाषे च कार्पासीस्पृक्कयोरपि । गौर्यामपि सिनीवाली मदिरापि हरिप्रिया ॥ १० ॥ Vaijayantī 8.2.10