क्लेश
kleśaपुं · masc.In 13 kośas: 10 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 15 as a meaning of another word.
दैन्यं कार्पण्यं श्रमस्तु क्लमः क्लेशः परिश्रमः ॥ ३१९ ॥प्रयासायासव्यायामा उन्मादश्चित्तविप्लवः ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 स (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 चि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
यातना कारणा दुःखमामनस्यं प्रसूतिजम् ।स्यात्कष्टं कृच्छमाभीलं क्लेशं दुःसहमित्यपि ॥ ८१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
श्रमः परिश्रमः क्लेशः खेद आदीनवास्रवौ ।व्यायामश्च प्रयासः स्यादायासः स्त्यानमन्तिमे ॥ १४९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अहंकारः स्मयो मानो मरदोऽपि विभाव्यते ।परिश्रमः श्रमः क्लेशः क्लमो व्यायाम इत्यपि ॥ २१९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथाऽऽयासः प्रयासश्च व्यायामश्च परिश्रमः ।क्लमः क्लेशः श्रमोऽपिस्यादुन्मादश्चित्तविप्लवः ॥ ४७१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रोगरागादिना दुःखे क्लेश आदीनवास्रवौ ।मेलने सङ्गमः सङ्गो निषङ्गो मेल इत्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आदीनवास्रवौ क्लेशे तेमस्तेमौ समुन्दने ।उत्कर्षश्च प्रकर्षश्च स्यातामतिशयार्थकौ ॥ १७०५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्यात् पृथग्दृष्टिरध्यात्मज्ञानं ध्यानं तु चिन्तनम् ।क्लेशोऽविद्यास्मितादिः स्याद्विपाको भवितव्यता ॥ १७७९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्लेशायासौ जुगुप्सा तु हृणीया हृणिया घृणा ।ऋतिः कुत्साप्युपक्रोशो गर्हा दोषश्च गर्हणा ॥ १९३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पशुर्मृगादौ प्रमथे च मेषेतिर्यक्षु सर्वेष्वसुमत्सु पुंसि ।वेषोऽपि दुःखव्यवसाययोस्तुक्लेशोऽपि रागादिषु संप्रदिष्टः ।वंशस्तु पृष्ठावयवे च वेणौकुले च वर्गेऽप्यथ दंश आद्ये ॥ ९ ॥
उपजातिः
meaningsराग
क्लेश as a meaning in nānārtha verses
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) निष्ठानिष्ठा क्लेशेऽवसाने च व्यवस्थोत्कर्षयोर्व्रते । श्रेष्ठे स्थाम्नि धने शुक्रे मज्ज्ञि सार उदाहृतः ॥ ८५३ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.853
- धरणिकोश रागरागः क्लेशादिषु प्रोक्तो मात्सर्यलोहितादिषु । अनुरक्तौ नृपे रागो रागो गान्धारिकादिषु ॥ Dharaṇikośa 3.3.6
- धरणिकोश क्लिष्टिव्युष्टिः फले समृद्धौ च क्लिष्टिः स्यात्क्लेशसेवयोः । सृष्टिः स्वभावे निर्माणे दृष्टिर्धीदर्शनाक्षिषु ॥ Dharaṇikośa 10.1.1
- धरणिकोश आश्रवआश्रवः स्यात्प्रति[98]श्रावे क्लेशे च वचनस्थिते । राजीवो हरिणे मत्स्ये राजीवं सरसीरुहम् ॥ Dharaṇikośa 28.2.17
- कोषकल्पतरु आयस्यतिवाहते स्याच्छ्राथयते पेषते यत्नवाचकाः । क्लेश-स्तुति-हति-श्रान्ति-जय-क्षेपेषु तेजने ॥ ४९ ॥ Koṣakalpataru 3.5.49
- कोषकल्पतरु विक्लेशे च वेस्तु संतोषे ज्ञान-ख्यात्योरपि स्मृतः । कगति स्याद्वनति च क्रियासामान्यवाचकौ ॥ ६२ ॥ Koṣakalpataru 3.5.62
- नानार्थार्णवसंक्षेप निष्ठास्यान्निर्वहणनिष्पत्त्योः परमायां गतौ तथा । क्लेशे च क्तक्तवत्वोश्चेत्यर्थेषु द्वादशस्बसौ ॥ ५९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.59
- नानार्थार्णवसंक्षेप आयासआराम स्यादुपवने विरामे परिकीर्तितः । आयासस्तु प्रसन्ने स्यात् क्लेशे चायामवाक् पुनः ॥ २६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.26
- शब्दरत्नावली रागरागोऽनुरागे क्लेशादौ गान्धारादौ महीपतौ । मात्सर्यादौ लोहितादौ स्याच्चन्द्रमसि भाष्करे ॥ Śabdaratnāvalī 7.3.22
- शब्दरत्नावली आश्रवअक्षीवमप्रमत्ते स्यादशिवाभावमृत्युषु ॥ आर्त्तवं स्त्रीरजःपुष्पे आहवो युद्धयज्ञयोः । आश्रवोऽङ्गीकृतौ क्लेशे पुमान् वाक्यस्थिते त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.29.25
- शब्दरत्नावली प्रैषप्लक्षोऽश्वत्थे गर्दभाण्डे जटीद्वीपविशेषयोः । पक्षः सहाये सुहृदि पार्श्वे मासार्द्धराजयोः ॥ विहगे वलये साध्ये विरोधे गृहशुद्धयोः । चुल्लीरन्ध्रे हस्तिपार्श्वे केशादिपरती व्रजे ॥ प्रेक्षा नृत्ये क्षणे वुद्धौ शिक्षायामपि च स्त्रियाम् । प्रैषः क्लेशे मर्दने च प्रेषणोन्मादयोरपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.31.10
- शब्दरत्नाकर अस्त्रअस्त्र आस्र उभौ क्लेशे क्लीबे तु रुधिराश्रुणोः । अन्तोऽस्त्र्यवसिते प्रान्ते निश्चये चरमे मृतौ ॥ १८६८ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1868
- शब्दरत्नाकर ईतिइला तु तासु सार्घ्यासु स्यादिष्टिर्यजनेच्छयोः । सुत्रामसूर्ययोरिन्द्र ईतिः क्लेशोपसर्गयोः ॥ १८७५ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1875
- शब्दार्णव उद्वेगउद्वेगः स्तिमिते क्लेशे भयेऽमन्थरगामिनि ॥ १९१ ॥ Śabdārṇava 191
- वैजयन्ती अस्त्रअस्त्र आस्रश्च पुंलिंगौ क्लेशे क्ली रुधिरेऽश्रुणि । आद्यो मुख्ये धातृपूर्वेष्वामोऽपक्वेऽपि रुज्यपि ॥ ७ ॥ Vaijayantī 6.5.7