वाद्य
vādyaक्ली · neut.In 15 kośas: 16 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 31 as a meaning of another word.
वाद्यं वादित्रमातोद्यं तूर्यं तूरं स्मरध्वजः ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चतुर्विधमिदं वाद्यं वादित्रातोद्यनामकम् ।मृदङ्गा मुरजा भेदास्त्वङ्क्यालिङ्ग्योर्ध्वकास्त्रयः ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
गीतं गानमिति प्रोक्तं वाद्यमातोद्यमिष्यते ।नृत्यं तु ताण्डवं लास्यं त्रितयं नाट्यमुच्यते ॥ ९३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चमत्कारावहा लोके कलाः स्युश्चतुरुत्तराः ।षष्टिर्गीतं वाद्यनृत्ये नाट्यमालेख्यमेव च ॥ ५०२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
एकमात्रिकतालेन सूडाद्याः स्युरनेकधा ।नाट्यं तौर्यत्रिकं गीतं नृत्तं वाद्यं त्रयं च तत् ॥ ४० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वाद्यं वादित्रमातोद्यं तूर्यं तूरमथो ततम् ।वीणाप्रभृतिकं वाद्यं कांस्यतालादिकं घनम् ॥ ५७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
एकतालो गीतवाद्यनृत्यसाम्यसमन्वितः ।वाद्यं वादित्रमातोद्यं कटम्बश्च स्वरध्वजः ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
गीतं वाद्यं तथा नृत्तं तौर्यं नाट्यं प्रकीर्तितम् ।संगीतमथ गीतं तु गेयं गान्धर्वमेव तत् ॥ १९५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वाद्यं वादित्रमातोद्यं तूरतूर्ये स्मरध्वजः ।वीणा च वल्लकी कण्ठकूणिका घोषवत्यपि ॥ १९८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वाद्यं वादित्रमातोद्यं तूर्यं तूरः स्मरध्वजः ।ततं वीणाप्रभृतिकं वंशतालादिकं घनम् ॥ १०८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चतुर्विद्यावृत्तिरेषा काव्यनाटकयोः स्थिता ।तूर्यं वादित्रमातोद्यं तूरं वाद्यं स्मरध्वजः ॥ ४१४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वंश्यादिवाद्यं सुषिरं घनं कांस्यादितालजम् ।एवं वादित्रमातोद्यं वाद्यमेतच्चतुर्विधम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
नाट्यं नटनमङ्गविक्षेपेऽङ्गाद्धारि-हारकौ ।आतोद्ये वाद्यं वादित्रं, तूरं तूर्यं च वल्लकी ॥ ११२ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 ङ्ग (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 द्यं (wrong syllable)
genderक्लीneut.
मुरजादिकमानद्धं सुषिरं वंशमुख्यकम् ।चतुर्विधमिदं वाद्यं वादित्रातोद्यनामकम् ॥ ९४० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वेणुध्माः स्युर्वैणविकाः पाणिवादास्तु पाणिघाः ।नृत्तं गीतं वाद्यमिति नाट्यं तौर्यत्रिकं त्रिकम् ॥ ७१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
काकली तु कले सूक्ष्मे रागा गीतेर्विधाः पृथक ।वादित्रं वादनं वाद्यमातोद्यं तच्चतुर्विधम् ॥ ११४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वाद्य as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश मृदङ्गमृदङ्गो घोषके वाद्ये प्रियङ्गुः कङ्गुवृक्षयोः । भुजंगौ षिङ्गभुजगौ मातंगौ श्वपचद्विपौ ॥ Dharaṇikośa 3.1.4
- धरणिकोश घनघनं सान्द्रं घनं वाद्यं घनो मुस्ते घनोऽम्बुदः । [62]घनौ काठिन्यसंघातौ घनौ विस्तारणाम्बरौ ॥ Dharaṇikośa 19.3.1
- धरणिकोश सुषिरनिकरो निवहे सारे कपर्दानां विनिचये । सुषिरं विवरे वाद्ये संबन्धे सुषिरा नदी ॥ Dharaṇikośa 26.2.25
- कोषकल्पतरु घर्घरिकावातावर्जितशाखा- बलाकयोः स्याद्बकेरुका भृष्टधान्ये तु । वाद्ये तस्य च दण्डे घर्घरिका क्षुद्रघण्टायाम् ॥ ६२ ॥ Koṣakalpataru 6.1.62
- कोषकल्पतरु घनपरे महर्लोकत ईरितोऽपि लोकेऽत्र लोकेऽपि जनश्च नीचे । जनी स्नुषायां स्याज्जनने घनस्तु मेघे दृढे विस्तृतिसान्द्रयोश्च । दृढेऽप्ययोमुद्गरके * गात्रे वाद्ये पुनर्मध्यमनृत्यकेऽन्त्ये ॥ ८४ ॥ Koṣakalpataru 6.21.84
- कोषकल्पतरु कुतपअर्केऽनले स्यादुषपोऽथ मान- भेदे मुनौ ना कुटपस्तथैव । स्यान्निष्कुटेऽथो कुतपः स्त्रियां न दिनाष्टमांशे च[26b]कुशे च वाद्ये । स्यात्कम्बलेऽजस्य पुमांस्तु सूर्ये स्वसुश्च पुत्रेऽ प्युलपस्तु न स्त्री । वीरुद्गतो ना तु मृदौ तृणे स्या- च्चन्द्रे पुमान्स्यादुडुपः प्लवेऽस्त्री । विटाधिपे ना विटपोऽस्त्रियां तु स्कन्धोर्ध्वशाखासु तरोस्ततौ च । स्यात्पल्लवे चाथ निशाचरे ना स्याद्रक्तपः स्त्री नुवि( ? )पादपस्तु । स्यात्पादपीठे च तरौ च पुंसि स्त्री पादुकायां महिषे त्वनूपो ऽम्बुप्रायदेशे तु विशेष्यलिङ्गः । स्यात्पूतिगन्धे कुणपः शवेऽस्त्री न स्त्री तथावाप इहालवाले ॥ १३ ॥ Koṣakalpataru 6.22.13
- कोषकल्पतरु कांस्यदम्यं त्रिषु स्याद्दमितेऽनृतेऽन्त्ये (?) कश्यं तु मद्ये हयमध्यके च । त्रय्यां कशार्हेऽप्यथ वाद्यपान- पात्रान्तरे कांस्यमनादिलिङ्गम् ॥ ४४ ॥ Koṣakalpataru 6.26.44
- कोषकल्पतरु ददरीशाकभिदि केशपाशे कबरी लवणाम्लयोरन्त्ये । स्याद्ददरी च तथोक्तौ वाद्ये चानकं हित्वा ॥ ८६ ॥ Koṣakalpataru 6.27.86
- नानार्थार्णवसंक्षेप तूर्यतुतोर्तिधातौ च क्ली तु तूयं तोये दुते त्रिषु । तूर्योऽस्त्री वाद्यनिर्घोषे स तु वाद्ये नपुंसकम् ॥ ५५७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.557
- नानार्थार्णवसंक्षेप गोमुखगोस्तनी तु स्त्रियां द्राक्षाभेदेऽथो पुंन्नपुंसकम् । गोमुखो वाद्यभेदेऽथ क्लीबं स्यादुपलेपने ॥ ६८४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.684
- नानार्थार्णवसंक्षेप वादित्रवाशु(क?र)स्तु द्वयोर्ज्ञेयः शकुनौ स्त्री तु वाशुरा । रात्रौ क्लीबं तु वादित्रं वाद्यनिर्घोषवाद्ययोः ॥ १६८८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1688
- नानार्थार्णवसंक्षेप वादिकवाद्ये तु वादिकं क्लीबं भेद्यलिङ्गं तु कर्तरि । अण्यन्तवदतेर्ण्यन्तवदतेः कर्म यः स्मृतः ॥ १६९० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1690
- परमानन्दीयनाममाला करटकरटो दुर्मुखे काके वाद्ये गण्डे च हस्तिनः । मृतश्राद्धे कुसुम्भे च कीलालं जलरक्तयोः ॥ ११३ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.113
- परमानन्दीयनाममाला ततकालमानेऽपि रज्जौ स्यात्ततं विपुलवाद्ययोः । तरो वेगे बले तार्क्ष्यः सूरसूते खगेश्वरे ॥ २२५ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.15.225
- शब्दरत्नावली ततजातीफले च मालत्यां छन्दस्यश्मन्तिकासु च । ज्ञातिस्ताते सगोत्रे च पुमानप्रसवेऽपि च ॥ ततं वाद्यव्याप्तयोर्ना मारुते विस्तृते त्रिषु । तातः पितरि पूज्ये स्यादनुकम्प्ये च पुंस्ययम् ॥ तिक्तः सुगन्धरसयोः पर्पटे तु नपुंसकम् । तिक्ता च कटुरोहिण्यां वचनादौ तु वाच्यवत् ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.14
- शब्दरत्नावली कुतपकुतपोऽस्त्री कुशे वाद्ये दौहित्रे छागकम्बले । दिवसस्याष्टमांशे च भवेद्दिनकरे पुमान् ॥ कुणपः पूतिगन्धौ स्याच्छवे स्त्री शारिकादिषे । जिह्वापः कुक्कुरे व्याघ्रे मार्जारे भल्लुकेऽपि च ॥ प्रतापः पुंसि तापे स्याच् शौर्ये तीक्ष्णांशुतेजसि । रक्तपा स्त्री जलोकायां डाकिन्यां राक्षसे पुमान् ॥ विटपोऽस्त्री वृक्षशाखाविस्तारे पल्लवेषु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.21.18
- शब्दरत्नावली दर्दूरदर्दरः पुंसि शैले स्याद्भग्नभाजनके त्रिषु । दर्दूरो वाद्यभाण्डादिभेदभेकघनेष्वपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.79
- शब्दरत्नावली लट्वालवः श्रीरामतनये लेशच्छेदनयोरपि । लट्वा वाद्ये करञ्जे च तुलिकाविहगेषु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.29.18
- शब्दरत्नाकर ढक्काडिम्भः प्लीह्नि खगापत्ये ढक्कावाघे सरित्यपि । धुतक्ष्णि तक्ष्णि च त्वष्टा तालस्तु नरके द्रुमे ॥ १९२८ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1928
- त्रिकाण्डशेष ततव्याप्तविस्तृतवाद्येषु ततं तिक्तं सुगन्ध्यपि । चापे तृणत्वे तृणता तातः पित्रनुकम्पयोः ॥ १५८ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.158
- त्रिकाण्डशेष आनद्धखण्डे ना समभागेऽर्धमवधिः सीमकालयोः । आविद्धं प्रहतं चक्रमानद्धं वाद्यबद्धयोः ॥ २१४ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.214
- त्रिकाण्डशेष घनगहनं गह्वरे दुःखे वनेऽथाम्बुदमुस्तयोः । घनः युवा घनं वाद्यं चर्म स्यात्फलकत्वचोः ॥ २३७ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.237
- त्रिकाण्डशेष लयआहतस्वर्णरजते रजते च नपुंसकम् । वत्से बले बुधे रौहिणेयोऽथ श्लेषवाद्ययोः ॥ ३२० ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.320
- त्रिकाण्डशेष झर्झरनदप्रभेदे वाद्ये च झर्झरोऽथ गुणध्वनौ । प्रसिद्धावपि टङ्कारस्तारोऽत्युच्चस्वरे त्रिषु ॥ ३५२ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.352
- त्रिकाण्डशेष दर्दुरदिगम्बरोऽन्धकारे च वाद्यमेघौ च दर्दुरौ । धात्री भुव्यामलक्याञ्च हरिशैलौ धराधरौ ॥ ३५७ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.357
- त्रिकाण्डशेष शुषिरगजभूषा च शृङ्गारः शुषिरं गर्तवाद्ययोः । कुटजे वासवे शक्रो वरीशच्योः शतावरी ॥ ३७७ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.377
- त्रिकाण्डशेष लट्वाकरञ्जभित्फले लट्वा वाद्यपक्षिप्रभेदयोः । विश्वं शुण्ठ्यां समस्ते च निर्वाणे विभवो धने ॥ ४२२ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.422
- वैजयन्ती तुटितन्त्रीर्गुडूचीसिरयो रज्वां वीणादिगे गुणे । तन्दूर्द्रोणिप्लवे दर्व्यां वाद्ये काले लवे तुटिः ॥ १६ ॥ Vaijayantī 6.2.16
- वैजयन्ती झल्लरीजगती विष्टपे मह्यां वास्तुच्छन्दोविशेषयोः । छत्रान्तालंबिवस्त्रेऽपि झल्लरी केशवाद्ययोः ॥ ९ ॥ Vaijayantī 7.2.9
- वैजयन्ती दर्दुरीकदिवाभीतो दिवाकीर्ती पुनश्चण्डालनापितौ । दर्दुरीकोऽनले वाद्ये पार्थाग्नीन्द्रा धनञ्जयाः ॥ २४ ॥ Vaijayantī 8.1.24
- वैजयन्ती प्रसृत्वन्द्वीपवत्यौ धरानद्यौ द्वीपवानंबुधौ नदे । धर्मे वाद्ये प्रसृत्वा ना प्रतिपत्तिः प्रसृत्वरी ॥ २९ ॥ Vaijayantī 8.5.29