पूर्व
pūrvaवि · adj.In 14 kośas: 17 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 8 as a meaning of another word.
परिकर्मसूत्रपूर्वानुयोगपूर्वगतचूलिकाः पञ्च ।स्युर्दृष्टिवादभेदाः पूर्वाणि चतुर्दशापि पूर्वगते ॥ २४६ ॥
गीतिः
genderक्लीneut.
एकात्तानायनसर्गाग्राण्यैकाग्रं च तद्गतम् ।अनन्यवृत्यैकायतनगतं चाथाद्यमादिमम् ॥ १४५८ ॥पौरस्त्यं प्रथमं पूर्वमादिरग्रमथान्तिमम् ।जघन्यमन्त्यं चरममन्तपाश्चात्त्यपश्चिमे ॥ १४५९ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 न (wrong syllable)
genderविadj.
ब्रह्मात्मभूः सुरज्येष्ठः परमेष्ठी पितामहः ।हिरण्यगर्भो लोकेशः स्वयम्भूश्चतुराननः ॥ १६ ॥धाताब्जयोनिर्द्रुहिणो विरिञ्चिः कमलासनः ।स्रष्टा प्रजापतिर्वेधा विधाता विश्वसृड्विधिः ॥नाभिजन्माण्डजः पूर्वो निधनः कमलोद्भवः ।सदानन्दो रजोमूर्तिः सत्यको हंसवाहनः ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
पुंस्यादिः पूर्वपौरस्त्यप्रथमाद्या अथास्त्रियाम् ॥ ८० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
आदिरग्रं पुरा पूर्वं प्रथमं प्राक् पुरः स्मृतम् ।उपज्ञोपक्रमारम्भौ पश्चाच्च चरमं भवेत् ॥ ७०७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
सर्वेऽमी पितरः पूर्वे पूर्वजा अथ बान्धवाः ।सगोत्रः स्वजनो ज्ञातिः सगन्धो बन्धुरित्यपि ॥ ९८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रत्यक्षं स्यादैन्द्रियकमेकाग्रस्त्वेकतानकः ।एकायनोनन्यवृत्तिः पुंस्यादिः पूर्व आदिमः ॥ १३९ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
क्लीबप्राग्रीवनिष्ठेवताण्डवानामथापि च ।दैवपूर्वपल्लवानां लल्वकर्शांशयोरपि ॥ १८८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 र्व (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
पुंस्यादि-पूर्व-पौरस्त्य-प्रथमे चाद्य आदिमः ।अग्रं च मध्यमीयं तु मध्यमं माध्यमं तथा ॥ ९५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
गरलं मुसलं सालं तथा गाण्डीव-गाण्डिवौ ।पूर्व *** प्रग्रीवपार्श्वः पारशवोऽपि च ॥ ६९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंक्लीm. n.
जिह्मभुग्ने अरालं चादिमादी प्रथमः पुनः ।पौरस्त्यमग्र्यपूर्वे च जघन्यान्तेऽन्तिमं मतम् ॥ ३४५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
काकोलकोलाहलतैलतूलंजम्बाललाङ्गूलकपालमुल्वः ।कङ्कालगाण्डीवशरावभावानिष्ठेवरावौ शवदैवपूर्वाः ॥ १६० ॥
इन्द्रवज्रा
genderपुंक्लीm. n.
पौरस्त्यः प्रथमः पूर्व आदिराद्यादिमोऽग्रिमः ।जघन्यः पश्चिमोऽन्त्यश्च पाश्चात्त्यश्चरमोऽन्तिमः ॥ ९९ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
आद्यमादिममादिश्च पौरस्त्यं प्रथमं पुनः ।पूर्वमग्रं तथा प्राक् च वाक्ये प्रथमवाचकः ॥ २६५२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
प्रथमे पूर्वपौरस्त्यौ भवेदादिः पुमानिह ।अन्तोऽस्त्रियान्तु चरमं स्याज्जघन्यान्त्यपश्चिमम् ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
आदिराद्योऽग्रिमः पूर्वः पौरस्त्यः प्रथमादिमौ ।अन्तो जघन्यः पाश्चात्यश्चरमोऽन्त्योऽन्तिमोऽपरः ॥ १६७९ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
पूर्वा स्त्रियामिन्द्रदिशि त्र्यपरप्रतियोगिनि ।दिग्देशकालविषयेष्वग्रप्रथमयोरपि ॥ ७९८ ॥
अनुष्टुप्
पुण्यं धर्मे शुभे शुद्धे पूर्वः प्राच्यादिकेऽर्थवत् ।पूर्वजेषु नृभूम्नोः स्यात् प्रस्थोऽस्त्री सानुमानयोः ॥ १९६२ ॥
अनुष्टुप्
बंधने दूरमार्गे च प्राध्वं क्ली प्रवणे त्रिषु ।पूर्वोऽर्थलिंगः प्राच्यादौ पूर्वजेषु नृभूमवान् ॥ ४७ ॥
अनुष्टुप्
पूर्व as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश अग्रअग्रं पलानां परिमाणमुक्तं प्रान्तेऽवलम्बेऽप्यधिकेऽपि चाग्रम् । अग्रं पुनः पर्वणि चाग्रमाहुः पूर्वे प्रधाने प्रथमे गणे च ॥ Dharaṇikośa 26.3.12
- कोषकल्पतरु प्राक्प्राक् प्रभाते व्यतीतेऽग्रे पूर्वार्थेऽवान्तरेऽपि च । किं चारम्भे हिरुङ्मध्ये ननु च प्रश्नदुर्गिरोः ॥ ८३ ॥ Koṣakalpataru 5.1.83
- नानार्थार्णवसंक्षेप प्राञ्च्यदा त्वस्य स्त्रियां वृत्तिस्तदा नारीति दृश्यताम् । दिग्देशकालविषये पूर्वेऽर्वाचि च भेद्यवत् ॥ १३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 1.5.13
- नानार्थार्णवसंक्षेप आद्यआर्द्रा स्त्री रुद्रनक्षत्रे तद्युक्ते कालमात्रके । क्लिन्ने तु स्यात् त्रिराद्यं तु त्रिषु पूर्वप्रधानयोः ॥ ६९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.69
- नानार्थार्णवसंक्षेप परपरं प्रकृष्टे द्विषति पूर्वार्वाक्प्रतियोगिनोः । अन्यस्मिन् केवले दूरे त्रिषु ना परमात्मनि ॥ ७०७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.707
- शब्दरत्नावली प्राक्चात्योन्यार्थे समाहारेऽन्वाचये पादपूरणे । समुच्चये च निर्द्वन्द्वे पक्षान्तरेऽवधारणे ॥ किञ्च पक्षान्तरारम्भसाकल्यपूर्वदूषणे । प्राक् पूर्वानन्तराग्रेषु प्रभावातीतयोरपि ॥ दिग्देशकालभेदेषु क्रमप्राप्तावपि स्मृतम् । तिर्यक् तिरोऽर्थे वक्रार्थे विरुद्धार्थेऽपि दृश्यते ॥ ननु च प्रश्नदुष्टोक्तयोः सम्यग्दृढप्रतिज्ञयोः ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.18
- तन्त्राभिधान ढढो ढक्का निर्णयः पूर्वो यज्ञेशश्च नदेश्वरः । अर्धनारीश्वरस्तोयमीश्वरी त्रिशिखी नवः ॥ ९७ ॥ Tantrābhidhāna 2.31.97
- वैजयन्ती आद्यअस्त्र आस्रश्च पुंलिंगौ क्लेशे क्ली रुधिरेऽश्रुणि । आद्यो मुख्ये धातृपूर्वेष्वामोऽपक्वेऽपि रुज्यपि ॥ ७ ॥ Vaijayantī 6.5.7