कोविद्यास्थानम् · कोशाःVidyāsthāna Kośa · kosha.sanskrit.site

मेष

meṣaपुं · masc.

In 17 kośas: 25 synonym verses, 8 as a nānārtha head word, 36 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य पञ्चेन्द्रियाः Abhidhānacintāmaṇi 4.9.1280 · p. 49
युवाजो वर्करोऽवौ तु मेषोर्णायुहुडोरणाः ।उरभ्रो मेण्ढको वृष्णिरेडको रोमशो हुडुः ॥ १२७६ ॥संफालः शृङ्गिणो भेडो मेषी तु कुररी रुजा ।जालकिन्यविला वेण्यथेडिक्कः शिशुवाहकः ॥ १२७७ ॥पृष्ठशृङ्गो वनाजः स्यादविदुग्धे त्ववेः परम् ।सोढं दूसं मरीसं च कुक्कुरो वक्रवालधिः ॥ १२७८ ॥अस्थिभुग्भषणः सारमेयः कौलेयकः शुनः ।शुनिः श्वानो गृहमृगः कुर्कुरो रात्रिजागरः ॥ १२७९ ॥रसनालिड्रतपराः कीलशायिव्रणान्दुकाः ।शालावृको मृगदंशः श्वालर्कस्तु स रोगितः ॥ १२८० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ग (wrong syllable)
genderपुंmasc.
नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह वैश्यवर्गः Amarakośa 2.9.76
मेढ्रोरभ्रोरणोर्णायु मेष वृष्णय एडके ॥ ७६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध भूमिकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 2.279 · p. 34
अविरूर्णायुरभ्रो हुडुरुरणो वृष्णिमेषमेण्ढाः स्युः ।अविसोढमविमरीसं स्यादविदूसं च दुग्धमवेः ॥ २७९ ॥
आर्याmetre not read in every line
genderपुंmasc.
गणितनाममाला Gaṇitanāmamālā · हरदत्त राशिसञ्ज्ञा Gaṇitanāmamālā 4.36 · p. 2
अजक्रियो मेषसंज्ञा प्रोक्ता बुधैश्च गोवृषम् ।मिथुनो वैणिको युग्मो प्रोक्तो कर्कश्व कीटकः ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 बु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
गणितनाममाला Gaṇitanāmamālā · हरदत्त सूर्यादीनां मूलविकोणसंज्ञा Gaṇitanāmamālā 36.2 · p. 8
सिंहो वृषो मेषकन्याचापतौलिघटेष्वपि ।
genderपुंmasc.
गणितनाममाला Gaṇitanāmamālā · हरदत्त स्वगृहोच्चमूलत्रिकोणसंज्ञा Gaṇitanāmamālā 37.125 · p. 8
वृषे भागास्त्रयः स्वोच्चं विधोः परं त्रिकोणकम् ।मेषेऽर्कांशास्त्रिकोणं च धरासूनोस्ततः स्वतः ॥ १२५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 प (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव वैश्यादिप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.7.174 · p. 152
जीवन्ती स्त्री रक्तनालस्ताम्रपत्रः सनालकः ।शाकवीरो जीवशाको मेषोऽथ षण् सुगन्धिकम् ॥ १७४ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 3 थ (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव वैश्यादिप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.7.473 · p. 185
मेषो रभ्रोरणोर्णायुर्मेढो वृष्णिर्हुडुर्हरः ।उरभ्रो लोमशः शृङ्गी स्यादविश्चैडको बली ॥ ४७३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव नभःस्थदेवप्रकाण्डः Kalpadrukośa 2.3.110 · p. 392
यजनो मज्जनश्चापि छागमेषौ महाघसः ।महाकपाल आलातः सन्तापनविलापनौ ॥ ११० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव नभःस्थदेवप्रकाण्डः Kalpadrukośa 2.3.225 · p. 404
ग्रहावर्त्तद्वादशोंशो राशिः पुंस्यथ ते क्रमात् ।मेषो वृषश्च मिथुनं क्लीबे कन्यातुले स्त्रियौ ॥ २२५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव कालप्रकाण्डः Kalpadrukośa 2.4.75 · p. 413
संपत्संवदव्यये द्वे मकरः कर्कटोऽयने ।तुलामेषौ तु विषुवत् विशुवद्द्वे नपुंसके ॥ ७५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 व (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ व्योमवर्गः Koṣakalpataru 1.3.107 · p. 38
मेषः क्रियोऽथ वृषभस्तावुरिनामाथ जितुमकं मिथुनम् ।कर्क-कुलीरौ लेयः सिंहः कन्या तु पार्थो[थो]नः ॥ १०७ ॥
आर्या
genderपुंmasc.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.57 · p. 286
अविर्हुडुरजो वृष्णिरुरणोर[137b]भ्र-रोमशाः ।मेषोऽस्त्री भेड-संफाल-शृङ्गिणो अविको धनुः ॥ ५७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंक्लीm. n.
परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास तृतीयः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 3.181 · p. 74
छागिका सर्वभक्ष्या स्यादजा [मञ्जा ?] गलस्तनी ।वर्करस्तरुणश्छागो हुडावी मेषस्तूरणः ॥ १८१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 ष (wrong syllable)
genderपुंmasc.
परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास पुंनपुंसकलिङ्गसंग्रहः Paramānandīyanāmamālā 6.5.161 · p. 231
genderपुंक्लीm. n.
पर्यायशब्दरत्न Paryāyaśabdaratna · धनञ्जयभट्ट मध्यमलोकसर्गः Paryāyaśabdaratna 2.509 · p. 91
छागे तु स्तबको वस्तः छा(छ?)गः छागलकोऽपि च ।उरभ्र उरणो मेषो मेढ्रो वृष्टि(ष्णि?)श्च एडके ॥ ५०९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शारदीयाख्यनाममाला Śāradīyākhyanāmamālā · हर्षकीर्ति धरावर्गः Śāradīyākhyanāmamālā 1.3.165 · p. 18
उरभ्रो मेण्ढको मेष एडकोऽविहुडोरणाः ।अजस्तु छगलश्छागश्छगो बस्तः स्तभः पशुः ॥ १६५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि देवविभागः Suśīlanāmamālā 3.104 · p. 16
राशीनामुदयो लग्नं स च मेषो वृषस्तथा ।मिथुनः कर्कटः सिंहः कन्या तुला च वृश्चिकः ॥ १०४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 तु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि पञ्चेन्द्रियजीवनामानि Suśīlanāmamālā 5.9.2303 · p. 373
मेण्ढश्च मेण्ढको मेषः संफालः शृङ्गिलः पुनः ॥ २३०३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश स्वर्गवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 2.1.228 · p. 16
मेषो वृषश्च मिथुनं कर्कटः सिंह एव च ।कन्या तुला वृश्चिकश्च धनुर्मकर इत्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश वैश्यवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 3.7.148 · p. 147
लम्बकर्णश्च मेनादो वुक्कोऽल्पायुः शिवाप्रियः ।मेषो रोमश ऊर्णायुरुरभ्रो भेड-भेडकौ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण चतुष्पदाध्यायः Śabdaratnākara 2.4.778 · p. 99
ऊर्णायुरुरणकैलकमेढ्रोरभ्राविवृष्णिमेषाश्च ।अविसोढमविमरीसं स्यादविद्सं च यद्दुग्धमवेः ॥ ७७८ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
नो मेषो वामपादश्चानादिर्नीलश्च वामनः ।दन्तुरश्वोर्ध्ववासी च नरदेवो निरञ्जनः ॥ ४५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
त्रिकाण्डशेष Trikāṇḍaśeṣa · पुरुषोत्तमदेव वैश्यवर्गः Trikāṇḍaśeṣa 2.9.23 · p. 74
लम्बौष्ठाध्वगवासन्तकुलनाशमरुद्विपाः ।भोलिर्बहुकरो वक्रग्रीवो मेषस्तु रोमशः ॥ २३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश पशुसङ्ग्रहाध्यायः Vaijayantī 3.4.64 · p. 70
मेषे शृंगिणसंफालवृष्णिपेत्वहुलुह्रदाः ।एडकोऽप्युरणो मीढ उरभ्रो रोमशोऽप्यविः ॥ ६४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ शान्ताः Koṣakalpataru 6.30.38 · p. 370
मेषोऽस्त्रियां स्यादुरणे च राशि-भेदे तथा भेषजभेदकेऽपि ।शेषस्तु संकर्षणकेऽप्यनन्तेवधे पुमान्स्यादथ न स्त्रियां स्यात् ॥ ३८ ॥
उपजातिः
नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.9 · p. 43
खस्याभ्रके ब्रह्मणि च मीनमेषविषाणिनाम् ।मिथुनस्य कुलीरस्य सिंहकन्यातुलालिनाम् ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
meanings
नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1027 · p. 130
वृष्टिसर्ज्जनकार्येषु शतेष्वेव चतुर्ष्वपि ।द्वितीये रश्मिषु शते मेध्या मेषः पुनर्नरि ॥ १०२७ ॥
अनुष्टुप्
meaningsनर
नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1028 · p. 130
सर्वेषां प्रथमे राशावुरभ्रे तु द्वयोरयम् ।हिमोत्सर्गार्थरश्मीनां शतेषु त्रिषु कुत्रचित् ॥ १०२८ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश षान्ताः Śabdaratnāvalī 7.31.11 · p. 292
भिक्षा तु भिक्षितद्रव्ये याञ्चासेवागतिष्वपि ।माषो मूर्खे व्रीहिभेदे मानत्वग्दोषयोरपि ॥मिषं छले क्लीबलिङ्गं स्पर्द्धायां ना मिषाव्ययम् ।मेषो भैषज्यभेदे स्यात्पशुभिद्राशिभेदयोः ॥मोक्षो मुक्तौ मोचने स्यात्पाटलौ भवेत्पुमान् ॥
अनुष्टुप्
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण अनेकार्थाधिकाराध्यायः Śabdaratnākara 4.1.1978 · p. 241
स्याद्राश्येलकयोर्मेषो मोहो वैचित्र्यमौर्ख्ययोः ।मरुर्धन्वनि देशे च मारस्तु मरणे स्मरे ॥ १९७८ ॥
अनुष्टुप्
त्रिकाण्डशेष Trikāṇḍaśeṣa · पुरुषोत्तमदेव नानार्थवर्गः Trikāṇḍaśeṣa 3.3.440 · p. 248
पक्षौ मासार्द्धपार्श्वौ च महिषी राजपत्न्यपि ।मूर्खे माने फले माषो मेषौ राश्यन्तरोरणौ ॥ ४४० ॥
अनुष्टुप्
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश पर्यायसंयोगन्यायप्रदर्शनाध्यायः Vaijayantī 8.6.14 · p. 282
संख्याभेदेऽपि शंखस्य मीनमेषविषाणिनाम् ।मिथुनस्य कुलीरस्य सिंहकन्यातुलालिनाम् ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्
meanings

मेष as a meaning in nānārtha verses