मेष
meṣaपुं · masc.In 17 kośas: 25 synonym verses, 8 as a nānārtha head word, 36 as a meaning of another word.
युवाजो वर्करोऽवौ तु मेषोर्णायुहुडोरणाः ।उरभ्रो मेण्ढको वृष्णिरेडको रोमशो हुडुः ॥ १२७६ ॥संफालः शृङ्गिणो भेडो मेषी तु कुररी रुजा ।जालकिन्यविला वेण्यथेडिक्कः शिशुवाहकः ॥ १२७७ ॥पृष्ठशृङ्गो वनाजः स्यादविदुग्धे त्ववेः परम् ।सोढं दूसं मरीसं च कुक्कुरो वक्रवालधिः ॥ १२७८ ॥अस्थिभुग्भषणः सारमेयः कौलेयकः शुनः ।शुनिः श्वानो गृहमृगः कुर्कुरो रात्रिजागरः ॥ १२७९ ॥रसनालिड्रतपराः कीलशायिव्रणान्दुकाः ।शालावृको मृगदंशः श्वालर्कस्तु स रोगितः ॥ १२८० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ग (wrong syllable)
युवाजपुंवर्करपुंअविपुंमेषपुंऊर्णायुपुंहुडपुंउरणपुंउरभ्रपुंमेण्ढकपुंवृष्णिपुंएडकपुंरोमशपुंहुडुपुंसंफालपुंशृङ्गिणपुंभेडपुंमेषीस्त्रीकुररीस्त्रीरुजास्त्रीजालकिनीस्त्रीअविलास्त्रीवेणीस्त्रीएडिक्कपुंशिशुवाहकपुंपृष्ठशृङ्गपुंवनाजपुंसोढक्लीदूसक्लीमरीसक्लीकुक्कुरपुंअस्थिभुज्पुंभषणपुंसारमेयपुंकौलेयकपुंशुनपुंशुनिपुंश्वानपुंगृहमृगपुंकुर्कुरपुंरात्रिजागरपुंरसनालिह्पुंरतपरपुंकीलशायिन्पुंव्रणान्दुकपुंशालावृकपुंमृगदंशपुंश्वन्पुंअलर्कपुं
genderपुंmasc.
मेढ्रोरभ्रोरणोर्णायु मेष वृष्णय एडके ॥ ७६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अविरूर्णायुरभ्रो हुडुरुरणो वृष्णिमेषमेण्ढाः स्युः ।अविसोढमविमरीसं स्यादविदूसं च दुग्धमवेः ॥ २७९ ॥
आर्याmetre not read in every line
genderपुंmasc.
अजक्रियो मेषसंज्ञा प्रोक्ता बुधैश्च गोवृषम् ।मिथुनो वैणिको युग्मो प्रोक्तो कर्कश्व कीटकः ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 बु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
वृषे भागास्त्रयः स्वोच्चं विधोः परं त्रिकोणकम् ।मेषेऽर्कांशास्त्रिकोणं च धरासूनोस्ततः स्वतः ॥ १२५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 प (wrong syllable)
genderपुंmasc.
जीवन्ती स्त्री रक्तनालस्ताम्रपत्रः सनालकः ।शाकवीरो जीवशाको मेषोऽथ षण् सुगन्धिकम् ॥ १७४ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 3 थ (wrong syllable)
genderपुंmasc.
मेषो रभ्रोरणोर्णायुर्मेढो वृष्णिर्हुडुर्हरः ।उरभ्रो लोमशः शृङ्गी स्यादविश्चैडको बली ॥ ४७३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
यजनो मज्जनश्चापि छागमेषौ महाघसः ।महाकपाल आलातः सन्तापनविलापनौ ॥ ११० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ग्रहावर्त्तद्वादशोंशो राशिः पुंस्यथ ते क्रमात् ।मेषो वृषश्च मिथुनं क्लीबे कन्यातुले स्त्रियौ ॥ २२५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
संपत्संवदव्यये द्वे मकरः कर्कटोऽयने ।तुलामेषौ तु विषुवत् विशुवद्द्वे नपुंसके ॥ ७५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 व (wrong syllable)
genderपुंmasc.
मेषः क्रियोऽथ वृषभस्तावुरिनामाथ जितुमकं मिथुनम् ।कर्क-कुलीरौ लेयः सिंहः कन्या तु पार्थो[थो]नः ॥ १०७ ॥
आर्या
genderपुंmasc.
अविर्हुडुरजो वृष्णिरुरणोर[137b]भ्र-रोमशाः ।मेषोऽस्त्री भेड-संफाल-शृङ्गिणो अविको धनुः ॥ ५७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंक्लीm. n.
छागिका सर्वभक्ष्या स्यादजा [मञ्जा ?] गलस्तनी ।वर्करस्तरुणश्छागो हुडावी मेषस्तूरणः ॥ १८१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 ष (wrong syllable)
genderपुंmasc.
त्रिदिवताण्डवपारशवं पुनःकुलिशकर्कशकोशविषा अपि ।कणिशमङ्कुशपाशकरीषकादिवसरोहिषमेषविशेषकाः ॥ १६१ ॥
द्रुतविलम्बितम्
genderपुंक्लीm. n.
छागे तु स्तबको वस्तः छा(छ?)गः छागलकोऽपि च ।उरभ्र उरणो मेषो मेढ्रो वृष्टि(ष्णि?)श्च एडके ॥ ५०९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उरभ्रो मेण्ढको मेष एडकोऽविहुडोरणाः ।अजस्तु छगलश्छागश्छगो बस्तः स्तभः पशुः ॥ १६५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
राशीनामुदयो लग्नं स च मेषो वृषस्तथा ।मिथुनः कर्कटः सिंहः कन्या तुला च वृश्चिकः ॥ १०४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 तु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
मेण्ढश्च मेण्ढको मेषः संफालः शृङ्गिलः पुनः ॥ २३०३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
मेषो वृषश्च मिथुनं कर्कटः सिंह एव च ।कन्या तुला वृश्चिकश्च धनुर्मकर इत्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
लम्बकर्णश्च मेनादो वुक्कोऽल्पायुः शिवाप्रियः ।मेषो रोमश ऊर्णायुरुरभ्रो भेड-भेडकौ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ऊर्णायुरुरणकैलकमेढ्रोरभ्राविवृष्णिमेषाश्च ।अविसोढमविमरीसं स्यादविद्सं च यद्दुग्धमवेः ॥ ७७८ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
नो मेषो वामपादश्चानादिर्नीलश्च वामनः ।दन्तुरश्वोर्ध्ववासी च नरदेवो निरञ्जनः ॥ ४५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
लम्बौष्ठाध्वगवासन्तकुलनाशमरुद्विपाः ।भोलिर्बहुकरो वक्रग्रीवो मेषस्तु रोमशः ॥ २३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मेषे शृंगिणसंफालवृष्णिपेत्वहुलुह्रदाः ।एडकोऽप्युरणो मीढ उरभ्रो रोमशोऽप्यविः ॥ ६४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
खस्याभ्रके ब्रह्मणि च मीनमेषविषाणिनाम् ।मिथुनस्य कुलीरस्य सिंहकन्यातुलालिनाम् ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
meanings
वृष्टिसर्ज्जनकार्येषु शतेष्वेव चतुर्ष्वपि ।द्वितीये रश्मिषु शते मेध्या मेषः पुनर्नरि ॥ १०२७ ॥
अनुष्टुप्
meaningsनर
सर्वेषां प्रथमे राशावुरभ्रे तु द्वयोरयम् ।हिमोत्सर्गार्थरश्मीनां शतेषु त्रिषु कुत्रचित् ॥ १०२८ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
संख्याभेदेऽपि शंखस्य मीनमेषविषाणिनाम् ।मिथुनस्य कुलीरस्य सिंहकन्यातुलालिनाम् ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्
meanings
मेष as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् अविअवयः शैलमेषार्का आज्ञाह्वानाध्वरा हवाः ॥ २०७ ॥ Amarakośa 3.3.207
- धरणिकोश वृष्णिस्थाणुः शिवे [स्थि]रे कीले वृष्णिर्यादवमेषयोः । रणः स्यात्संयुगे क्काणे शाणः कषमाषचतुष्कयोः ॥ Dharaṇikośa 14.1.4
- धरणिकोश ऊर्णायुकुलायो नीडवद्दृष्टः स्थाने गेहे च पक्षिणाम् । ऊर्णायुरिष्यते मेष ऊर्णायुर्मेषकम्बलः ॥ Dharaṇikośa 25.2.29
- धरणिकोश अविअविर्मेषे गिरौ सूर्ये ऋतुमत्यङ्गनाप्यविः । पार्श्वोऽवयवभेदः स्याच्चक्रोपायसमीपयोः ॥ Dharaṇikośa 28.2.5
- कोषकल्पतरु वृष्णिदेष्णुर्दातरि दुर्दमे च परवत् गेष्णुर्नटे गायके वृष्णिर्यादवमेषयोस्त्रिषु पुनः पाखण्डचण्डार्थकः । पश्चाद्भागकपादमूलसमदस्त्रीकुम्भिकासु द्वयोः पार्ष्णिः श्रेणिरभिन्नशिल्पिनिकरे पङ्क्तौ स्त्रियां पुंसि च ॥ १४ ॥ Koṣakalpataru 6.15.14
- कोषकल्पतरु लोतघातस्तु काण्डे प्रहृतौ च पोतः पुनर्वहित्रे पृथुके च पुंसि । लोतं तु मुष्टेऽश्रुणि ना तु मेषे गीतं पुनः शब्दितगानयोः स्यात् ॥ १३ ॥ Koṣakalpataru 6.16.13
- कोषकल्पतरु शकुन्तसंनाहेऽतिदृढे गृ[295a]हे च गदितो न स्त्री निवातोऽन्यव- द्वातोनेऽथ हरौ च शेषभुजगेऽनन्तः पुमान्खेऽन्तिमे । दूर्वाभूम्यमृतासु गोपतनयाग्निज्वालिकालाङ्गली- षूक्तः स्त्री खगभेदभासखगमेषूक्तः शकुन्तः पुमान् ॥ १८ ॥ Koṣakalpataru 6.16.18
- कोषकल्पतरु अवि[77b]ऊर्ध्वं तु तुङ्गोत्थितयोः परस्मिं- स्तथोपरिष्टादपि कीर्तितं च । द्यौः स्वर्गलोके गगनेऽपि च स्त्री मेषे त्वविर्भूभृति भास्करे च ॥ ७ ॥ Koṣakalpataru 6.29.7
- कोषकल्पतरु पशुपशुर्मृगादौ प्रमथे च मेषे तिर्यक्षु सर्वेष्वसुमत्सु पुंसि । वेषोऽपि दुःखव्यवसाययोस्तु क्लेशोऽपि रागादिषु संप्रदिष्टः । वंशस्तु पृष्ठावयवे च वेणौ कुले च वर्गेऽप्यथ दंश आद्ये ॥ ९ ॥ Koṣakalpataru 6.30.9
- कोषकल्पतरु राशिनिशा हरिद्राह्वययामिनीगा- नीह्वा(?)तितृष्णाककुभोस्तु चाशा । राशिस्तु मेषादिषु पुंसि पुञ्जे पेशी स्त्रियां खड्गपिधानमांस्योः[81b] ॥ १३ ॥ Koṣakalpataru 6.30.13
- नानार्थार्णवसंक्षेप अविअविः पुंस्यवतौ धातौ सूर्यपर्वतयोरपि । द्वयोस्तु मेषेऽथाविर्ना भाःप्राकारार्कवायुषु ॥ ५४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.54
- नानार्थार्णवसंक्षेप पेत्वपेत्वं तप्ते भुवो भागे द्वे तु मेषे परः पुनः । पशौ गालितमुष्केऽमुं व्याचष्टे तदसद्विदुः ॥ ८१८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.818
- नानार्थार्णवसंक्षेप मीढमेषे द्वयोर्मूत्रणे क्ली भेद्यलिङ्गं तु मूत्रिते । देवरे तु नियुक्ता या यात्यन्यं साभिसारिका ॥ १००१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1001
- नानार्थार्णवसंक्षेप वृष्णिनिरुक्ते वृद्धवाशिन्यां वृष्णिस्तु क्षत्त्रियान्तरे । तद्वंश्येषु च मेषे तु द्वे अथावेष्टके स्त्रियाम् ॥ १२८५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1285
- नानार्थार्णवसंक्षेप शद्रिशद्रिस्तु पर्वते पुंसि द्वयोस्तु गजमेषयोः । शङ्कुः शम्भौ चतुर्वक्रे पुमान् सङ्ख्यान्तरेऽपि च ॥ १३२५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1325
- नानार्थार्णवसंक्षेप एडकाज्योतिष्टोमादिषु पुमान् पुनर्नारङ्गपादपे । एलकस्त्रि त्वेलितरि स्यान्मेषे त्वेडका द्वयोः ॥ २९१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.291
- नानार्थार्णवसंक्षेप रोमशमेषे स्याल्लोमशे तु त्रि स्त्रियां तु रभसोदिता । काकजङ्घासहामेदामांसीषु पुनरप्ययम् ॥ १५३९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1539
- नानार्थार्णवसंक्षेप कालमेषद्राक्षायां च द्वयोस्तु स्यात् काले मेषे द्वयोः पुनः । कालपुच्छो हि चमरमृगे स्यात् कृष्णवालधौ ॥ १६३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.163
- परमानन्दीयनाममाला अजअजः कृष्णे स्मरे रुद्रे मेषे ब्रह्मण्यकं पुनः । दुःखाघयोरघं पापे व्यसनाशर्मणोरपि ॥ २ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.1.2
- परमानन्दीयनाममाला अविअविर्मेषे गिरावर्के कम्बलेऽट्टश्चतुष्पथे । हट्टे पाषाणभेदे चार्धः खण्डेऽर्धं समांशके ॥ १३ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.1.13
- परमानन्दीयनाममाला छगलाख्याछगलाख्या पुटे मेषे नीलिकारञ्जितांशुके । छगली चौषधीभेदे छित्वरो रिपुधूर्तयोः ॥ १९३ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.12.193
- परमानन्दीयनाममाला पशुपुण्ड्रः कीटे च वासन्त्यां चित्रके तिलकेऽपि च । इक्षुभेदे पुण्डरीके पशुर्मेषे मृगान्तरे ॥ २९६ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.19.296
- परमानन्दीयनाममाला यज्ञयज्ञो नारायणे यागे वह्नौ मेषात्मनोरथ । यमो ध्याङ्क्षे कृतान्ते च यानं युग्ये गतावपि ॥ ३४१ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.21.341
- शब्दरत्नावली वृष्णिवृष्णिर्ना यादवे मेषे त्रिषु पाषण्डचण्डयोः । वेणीकेशबन्धने स्यान्नदीभिद्देवताभिदोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.17
- शब्दरत्नावली ऊर्णायुअनयो व्यसने दैवे विपत्त्यशुभयोरपि ॥ अत्ययोऽतिक्रमे दोषे विनाशे दण्डकृच्छ्रयोः । अवध्यमवधार्हे स्यादनर्थकवचस्यपि ॥ अव्ययो ना हरौ शब्दभेदेऽस्त्री निर्व्यये त्रिषु । अहार्यः पुंसि शैले स्यादहर्त्तव्येऽभिधेयवत् ॥ अभिख्यानाम्नि शोभायां यशस्याख्यान इत्यपि । अभया स्त्री हरितक्यां वीरणेऽपि च न द्वयोः ॥ निर्भये वाच्यलिङ्गं स्यात्प्रसादेऽपि च कुत्रचित् । अगस्त्यो वङ्गसेनाख्यतरौ कुम्भोद्भवेऽपि च ॥ आशयः स्यादभिप्रायाधारयोः पनसेऽपि च । आत्रेयो ना मुनौ पुष्पवतीनद्योरपि स्त्रियाम् ॥ आम्नायः पुंसि वेदे स्यादुपदेशे कुलक्रमे । उदयस्तून्नतौ दीप्तौ मङ्गले पूर्वपर्वते ॥ उपायः स्यादुपपन्तौ सामभेदादिके पुमान् । ऊर्णायुः क्षणभङ्गे ना मेषे च मेषकम्बले ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.38
- शब्दरत्नावली अविअविः कम्बलशैलार्कमेषा धहकिषु (?) ना । अश्वस्तुरङ्गे पुरुषजातिभेदे भवेत्पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.29.3
- शब्दरत्नावली लोमशलोमशी लोमयुक्ते स्यान्मेषे मुनिविशेषके ॥ Śabdaratnāvalī 7.30.23
- शब्दरत्नाकर अविअविरर्के गिरौ मेषे स्त्री तु स्याद्भूम्युदक्ययोः । अद्रिरर्के द्रुमे शैले व्याले वृत्रासुरेऽप्यहिः ॥ १८६९ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1869
- शब्दरत्नाकर ऊर्णायुऊर्णायुरूर्णनाभौ स्यान्मेषे तल्लोमकम्बले । ऋषभो गोवृषे श्रोत्ररन्ध्रे श्रेष्ठे स्वरे मुनौ ॥ २०५६ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2056
- तन्त्राभिधान नन-कारो मेषसंज्ञः स्याद्दीर्घी सौरिश्च कीर्त्तितः । प-कारो लोहितः पार्श्वं शूरश्च परमेश्वरि! ॥ २२ ॥ Tantrābhidhāna 1.22
- तन्त्राभिधान ननो गर्जिनी क्षमा सौरिर्वारुणी विश्वपावनी । मेषश्च सविता नेत्रं दन्तुरो नारदोऽञ्जनः ॥ ११७ ॥ Tantrābhidhāna 2.37.117
- तन्त्राभिधान यमेषः सोमः पङ्क्तिनामा पापहा प्राणसंज्ञकः ॥ १४३ ॥ Tantrābhidhāna 2.43.143
- तन्त्राभिधान नवामाङ्गुल्यग्रगो मेषो भूधरोऽथ विशाम्पतिः । नरोऽन्तरं दिनं दीनो नदीनो ना-र्णकः स्मृतः ॥ ३७ ॥ Tantrābhidhāna 6.37
- त्रिकाण्डशेष वृष्णिछागेऽपि लम्बकर्णः स्याद्वेणुर्वंशे नृपान्तरे । वाणा झिण्ट्यां शरे वाणो वृष्णिर्यादवमेषयोः ॥ १३८ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.138
- वैजयन्ती अविअर्कोऽर्कपर्णे स्फटिके ज्येष्ठभ्रातरि भास्वति । अवयः शैलमेषार्का अद्रयोऽर्कगिरिद्रुमाः ॥ ४ ॥ Vaijayantī 6.1.4
- वैजयन्ती ऊर्णायुऊर्णायुरूर्णनाभे स्यान्मेषतल्लोमकंबले । ऋषभोऽग्र्ये मत्तगजे श्रोत्ररन्ध्रे स्वरे वृषे ॥ १३ ॥ Vaijayantī 7.1.13