भरत
bharataपुं · masc.In 20 kośas: 37 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 2 as a meaning of another word.
शैलूषो भरतः सर्वकेशी भरतपुत्रकः ।धात्रीपुत्रो रङ्गाजायाजीवो रङ्गावतारकः ॥ ३२८ ॥नटः कृशाश्वी शैलाली चारणस्तु कुशीलवः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
दौष्यन्तिर्भरतः सर्वंदमः शकुन्तलात्मजः ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 श (wrong syllable); pāda 3, syllable 4 स्तु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
भरतः सर्वदमनोऽप्यथ दाशरथावुभौ ॥ ५९ ॥रामचन्द्ररामभद्रौ हनूमानपि मारूतौ ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 न्द्र (wrong syllable); pāda 2, syllable 7 रू (wrong syllable)
genderपुंmasc.
शैलालिनस्तु शैलूषा जायाजीवाः कृशाश्विनः ।भरता इत्यपि नटाश्चारणास्तु कुशीलवाः ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शैलाली शैलूषः कुशीलवश्चारणः कृशाश्वी च ।जायाजीवो भरतो नटस्तथा स्यान्नटी क्षुद्रा ॥ ५९२ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
ताण्डवं नटनं नाटयं लास्यं नृत्तं च नर्तनम् ।जायाजीवस्तु शैलूषः शैलालिभरतो नटः ॥ ११७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भरतः कैकयीपुत्रः सुमित्रापुत्रसेवितः ।लवणघ्नो महावीरः शत्रुघ्नोऽमितविक्रमः ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शं स्यादाहवनीयश्च पूर्वाभिर्हव्यवाहनः ।ब्रह्मौदनाग्निर्भरतः यविष्ठः सवनाहुतौ ॥ ५१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सहस्रबाहुपर्यायो दौष्यन्तिर्भरतोऽपि च ।सर्वंदमः सर्वदमः स्यात्सर्वदमनोऽपि सः ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भरताश्च नटाश्चापि चारणाश्च कुशीलवाः ।मार्दङ्गिका मौरजिकाः पाणिघाः पाणिवादकाः ॥ २७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पात्राणि नाट्येऽधिकृतास्तत्र द्वेषस्तु भूमिका ।शैलूषो भरतः सर्ववेशी भरतपुत्रकः ॥ ७७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भरतः स च कैकेयः कैकेयी केकयी च सूः ।अस्याथ लक्ष्मणोऽपि स्याल्लक्षणस्तदनूद्भवः ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कौसल्यासुत-रामचन्द्र-रघुपाऽहिल्याघहृन्मैथिली-नाथा दाशरथिर्दशास्यदमनो वाल्यन्तको राघवः ।रक्षोरिर्भरताग्रजोऽथ भरतः स्यात्केकयीनन्दनःसौमित्रिस्त्विह लक्ष्मणो निगदितस्त्रैमातुरो लक्षणः ॥ ४० ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
अस्त्री नटः कृशाश्वी शैलाली सर्ववेशि-रसिकौ च ।भरतोघः(?) शैलूषो रङ्गाजीवोऽङ्गनाजीवी ॥ ३८ ॥
आर्या
genderपुंmasc.
धर्मीसुतो भौमिकः स्याद्भ*तोऽथ महानटः ।कटप्रूः पुंस्यथ स्तोत्रकारे चारण-वर्णकौ ॥ ३९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 भौ (syllables merged)
genderपुंmasc.doubtful
शाकुन्तलेयो भरतः स्यात्सर्वदमनोऽपि सः ।दौष्यन्तिर्हैहयस्तु स्याद्दोः[107a]सहस्रभृदर्जुनः ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
जायाजीवस्तु शैलषः शैलाली भरतो नटः ।यो यष्टिरज्जुखड्गेषु प्रनृत्यति स पूरकः ॥ २५२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 ल (wrong syllable)
genderपुंmasc.
आयासश्च प्रयासोऽपि दैन्यं कार्पण्यमुच्यते ।नटो भरतपुत्रः स्याच्छैलाली भरतोऽपि च ॥ २२० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शकुन्तलात्मजः सर्वंदमो भरतनामकः ।हैहेयः कार्तवीर्योऽप्यर्जुनः स्याद्दोःसहस्रभृत् ॥ ३३२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कृशाश्वी भरतो जायाजीवः पत्नीप्रवर्त्तकः ।मायाकारः छद्मनाट्यो मायिक ऐन्द्रजालिकः ॥ ७२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 क (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अथ नटः कृशाश्वी च शैलूषो भरतस्तथा ।धर्मी पुत्रश्च शैलाली तथा भरत पुत्कः ॥ ४८२ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 न (wrong syllable)
genderपुंmasc.
भरत आर्षभिस्तत्र सगरश्च सुमित्रभूः ।वैजयिर्मघवा चाथाश्वसेननृपनन्दनः ॥ ११२६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 त (wrong syllable)
genderपुंmasc.
सर्वंदमश्च सर्वदमनः शकुन्तलात्मजः ।दौष्यन्तिर्भरतः ख्यातः कार्त्तवीर्यस्तु हैहयः ॥ ११३९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
भरतान्यैरावतानि विदेहाश्च विना कुरून् ।क्षेत्राणि कर्मभूम्यः स्युः पञ्चदशैव नामतः ॥ १६०५ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 3 द (wrong syllable)
genderक्लीneut.
भरतः सत्यसन्धः स्यात् कौशल्या कोशलात्मजा ।स्यात् केकयी च कैकेयी कैकयी भरतप्रसूः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जायाजीवस्तु शैलूषरङ्गजीवकधर्षकाः ।शैलालिकस्तु शैलाली कृशाश्वी भरतो नटः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नटे भारत-भरतौ तथा भरतपुत्रकः ।स्त्रीवेषधारकनटे भ्रकुंसः स भ्रुकुंसकः ॥ १३० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कैकेयी कैकयी चास्याः पुत्रे तु भरतो मतः ।भरथोऽप्यथ जानक्यां शीता तालव्य-दन्त्ययुक् ॥ २४१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्रव्यात्परेतदहनो वह्निः स्यात्कव्यवाहनः पैत्रः ।अनलौ तु भरतसुलभौ ब्रह्मौदनपाकयज्ञयोः क्रमतः ॥ १०२ ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
भरतं नाट्यशास्त्रं स्यान्नाट्योक्तौ गणिकाज्जुका ।माताम्बा मारिषस्त्वार्यो वासूर्बालावुकः पिता ॥ ९५० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
संवाहकोऽङ्गमर्दः स्याच्छैलूषो भरतो नटः ।जायाजीवः सर्वकेशी शैलाली वहुरूपकः ॥ १५४६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रङ्गावतारी शैलूषो नटो भरतभारतौ ॥ १७९ ॥
genderपुंmasc.
ऐलः पुरूरवो बौधिरुर्वशीवल्लभश्च सः ।ययातिर्नाहुषिः शाकुन्तलेयो भरतः स्मृतः ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आधानादिष्वहस्तानः सुरभिर्यूपकर्मणि ।ब्रह्मौदनाग्निर्भरतो यविष्ठः सवनाहुतौ ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
याजका भरता यज्ञलिहः कुरव ऋत्विजः ।यतस्रुचो देवयवो वाघतो वृक्तबर्हिषः ॥ ७८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्चेति यथाक्रमम् ।जायाजीवस्तु शैलूषः शैलाली भरतो नटः ॥ ६२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शाकुन्तलेये नटसूत्रकारेनटे च रामावरजे कुविन्दे ।स्यान्नाट्यशास्त्रे भरतोऽथ जम्बू-द्वीपेतिहासान्तरयोश्च षण्ढे ॥ ७ ॥
उपजातिः
भरतस्त्वृत्विजि नटे रामस्य च कनीयसि ।आद्यक्षत्रियभेदे च वर्षेऽस्मिन्नृत्तशास्त्रके ॥ १६९ ॥
अनुष्टुप्
भरतं नाट्यशास्त्रे स्याद्भरतो मुनिभूभृतोः ।भारती तुलसीवाण्योर्भैरवो रुद्रघोरयोः ॥ २१४१ ॥
अनुष्टुप्
रामानुजे नाट्यशास्त्रे दौष्मन्तौ भरतो नटे ।जिने पूज्ये च भगवान्भोगवानाढ्यनागयोः ॥ १७४ ॥
अनुष्टुप्
भरत as a meaning in nānārtha verses
- परमानन्दीयनाममाला क्षेत्रक्षुद्रस्तु निर्धने क्रूरे निकृष्टे स्वल्पतुच्छयोः । क्षेत्रं पत्न्यां भगे देहे केदारे भरतादिके ॥ ३८२ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.29.382
- त्रिकाण्डशेष नटवटी त्रिषु गुणे पुंसि न्यग्रोधे च कपर्दके । बर्बट्यौ व्रीहिभिद्वेश्ये नटौ भरतकामुकौ ॥ १०० ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.100