चर
caraपुं · masc.In 22 kośas: 38 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 16 as a meaning of another word.
अनुवृत्तिस्त्वनुरोधो हेरिको गूढपूरुषः ।प्रणिधिर्यथार्हवर्णोऽवसर्पो मन्त्रविच्चरः ॥ ७३३ ॥वार्तायनः स्पशश्चार आप्तप्रत्ययितौ समौ ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 नु (wrong syllable); pāda 3, syllable 4 र्य (wrong syllable)
genderपुंmasc.
स्थावरं तु जङ्गमान्यज्जङ्गमं तु त्रसं चरम् ।चराचरं जगदिङ्गं चरिष्णुश्चाथ चञ्चलम् ॥ १४५४ ॥तरलं कम्पनं कम्प्रं परिप्लवचलाचले ।चटुलं चपलं लोलं चलं पारिप्लवास्थिरे ॥ १४५५ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 तु (wrong syllable); pāda 3, syllable 6 ग (wrong syllable)
genderविadj.
मुखे दन्तालयं स्योनं घनं चरं घनोत्तमम् ॥ ११८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
यथार्हवर्णः प्रणिधिरपसर्पश्चरः स्पशः ।चारश्च गूढपुरुषश्चाप्तप्रत्ययितौ समौ ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderविadj.
अपसर्पश्चरश्चारः प्रणिधिर्गूढपूरुषः ।यथार्थवर्णो मन्त्रज्ञः स्पशो हेरक उच्यते ॥ ४२५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्षत्रः स्यात् क्षत्रिये दूत्यं दौलं चारश्चरः समौ ।अपसर्पोऽवसर्पश्च चामरा चामरं समे ॥ २०२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
राशयश्चरसंज्ञोक्ता मृगाजतुलकर्कटा ॥ १०६ ॥
genderपुंmasc.
सर्वे पृथुप्रभृतयो मताः सौखरयो नृपाः ।यथार्हवर्णः प्रणिधिरपसर्पश्चरः स्पशः ॥ ६४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वार्त्तायनिः प्रवृत्तिश्च चरश्चारोऽपि वार्त्तिकः ।प्रतिष्कशोवसर्पः स्यात् प्रविकाशोऽप्यमी त्रिषु ॥ ६५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अतः स्वपक्षे तीर्थानि भवन्ति दश पञ्च च ।चरन्ति पुरुषाः शत्रुपक्षे चेति चरास्त्रयः ॥ ११४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
एकरूपतया कालव्यापी कूटस्थ उच्यते ।स्थावरं स्थावरादन्यच्चरिष्णु जङ्गमञ्चरम् ॥ १३२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ष्णु (wrong syllable)
genderविadj.
स्वातिः श्रविष्ठा श्रवणः पुनर्वसूयादःपतेर्भं च चराणि निर्दिशेत् ।मिश्राणि राधा बहुलेति सप्तधाभेदा उडूनां कथिता बु[25a]धोत्तमैः ॥ १०२ ॥
इन्द्रवंशाmetre not read in every line
genderविadj.
चरश्चारः स्पशो वार्तायनश्च प्रणिधिश्च सः ।अवसर्पो मन्त्रवेत्ता हेरीको गूढपूरुषः ॥ ५५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
एकरूपतया कालव्यापी कूटस्थ उच्यते ।जङ्गमान्यत्स्थावरं स्याज्जङ्गमं तु त्रसं चरम् ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
चारोऽवसर्पः प्रणिधिर्निगूढपुरुषश्चरः ।तद्वानुक्तः सहस्राक्षः सत्यार्थे सूनृतं ऋतम् ॥ १८२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्थावरं त्वगति प्रोक्तं जङ्गमे तु चराचरम् ।चरं त्रसं जगच्चैवं चरिष्णाविङ्गमित्यपि ॥ ३४२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
चरो यथार्हवर्णः स्याद्गूढपूरुषहेरिकौ ।अनुरोधानुवृत्ती त्ववसर्पः प्रणिधिः समौ ॥ ३५३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दात्यूहे दित्यवाहः स्याद्विचारो दित्यवाट् चरः ।कालकण्ठः कालगलो नीलकण्ठो विरोचनः ॥ ५५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 का (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अपसर्पश्चरश्चारोऽगूढचारोऽपि दृश्यते ।आप्ते प्रत्ययितः प्रोक्तो ज्योतिःशास्त्रार्थवेदिनि ॥ २६२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पालिरश्रिश्चरः कोशोऽप्यस्रं चापि प्रकीर्तितम् ।संनद्धसैन्ये सर्वौघः स च सर्वाभिसारकः ॥ ३७१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रत्यर्थी परिपथ्यस्व? आप्तः प्रत्ययितश्चरः ।चारो गूढनरो तर्वे? वशिकोऽन्तःपुराधिकृत् ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अवसर्पः स्पशश्चारो हेरिकः प्रण(णि)धिश्चरः ।संदेशहारको दूतः पान्थस्तु पथिकोऽध्वगः ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आस्यं मुखं वरं वक्त्रं घनं घनोत्तमं चरम् ।आननं वदनं तुण्डं तेरं दन्तालयस्तथा ॥ ९१६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 घ (wrong syllable)
genderक्लीneut.
genderपुंmasc.
स्पशो यथार्हवर्णश्च वार्त्तायनश्च हेरिकः ।प्रणिधिश्चेति नामानि कथयन्ति चरस्य वै ॥ ११९८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 य (wrong syllable)
genderपुंmasc.
इङ्गं चराचरं ज्ञेयं चरं चरिष्णु इत्यपि ।त्रसं जगत् जङ्गमञ्च सप्तनामानि सन्ति वै ॥ २६४४ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 च (wrong syllable)
genderविadj.
खञ्जरीटः खञ्जखेलः खजनो मुनिपुत्रकः ।काकच्छदः कणाटीनो भद्रो रत्ननिधिश्चरः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चराचर एसमिङ्गं चरिष्णुश्चरजङ्गमौ ।चलनः कम्पनः कम्प्रः त्रयं चलनशीलके ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 र (wrong syllable)
genderविadj.
मित्त्रशब्दो द्वितकारः, सख्ये सौहार्द-सौहृदे ।मैत्त्र्यं मैत्त्री, हेरिके तु चरश्चारोऽवसर्प्यवत् ॥ २५३ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 त (wrong syllable)
genderपुंmasc.
चरं चराचरं तद्वच्चरिष्णुवदिहाऽस्थिरे ।परिप्लवं पारिप्लवं चञ्चलं च चलाचलम् ॥ ५२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 रि (wrong syllable)
genderविadj.
सख्यं साप्तपदीनं स्यान्मैत्री मैत्रं च सौहृदम् ।अपसर्पश्चरश्चारः प्रणिधिर्गूढपूरुषः ॥ १२८५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
समस्तपूर्णकृत्स्नानि चरिष्णु चरजङ्गमे ।अचरः स्थावरे तुल्येऽत्र समिङ्गं चराचरम् ॥ १६४१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वातो मरुच्चाग्निवह्निधरा क्ष्मा जल-वारिणी ।विभुः खञ्च चरः शुचिर्भूर्वनं स्वञ्च शक्तियुक् ॥ ५५ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 7 शु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
सूक्ष्मामृता पद्मनाभो झीण्टीशो गजवक्त्रकः ।चरः शक्तिः कामरूपः त्रिकोणोर्ध्वाधरो भगम् ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथ कादिमते प्रोक्ता संज्ञा भूतलिपेः क्रमात् ।वातो मरुच्चरः प्राणो वायुर्नादो रयो जवी ।व्याप्तं स्पर्शो वायुजानां संज्ञा प्रोक्ता मनीषिभिः ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
वातः-अ, मरुत्-आ, चरः-ए, प्राणः-क, वायुः-ख, नादः-ट, रयः-त, जवी-प, व्याप्तं-य, स्पर्शः-ष
genderपुंmasc.
आर्यः कौलेयको जात्यः कुलीनः कुलजोऽभिजः ।जगत्त्रसचरप्राणमिषदिंगच्च जंगमम् ॥ ६१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
चरो द्यूतप्रभेदे स्याश्चरश्चारश्चरः क्रिया ।गरं विषे गरो व्याधौ गरा गिरणमुच्यते ॥
अनुष्टुप्
द्यूतान्तरे चाथ नरस्तु मर्त्येऽर्जुने तथाजेऽवरसारकेऽन्त्ये ।खरो भवेद्रासभदेवताडेतिग्मेऽन्यवच्चाथ गरो गदे स्यात् ॥ ९८ ॥
उपजातिः
meaningsद्यूतान्तर
doubtful
त्रिलिङ्गं दुर्जरेत्यर्थे महत्यलघुनीत्यपि ।गोत्रं कुलास्ययोर्गोत्रः शैले कुगव्ययोः स्त्रियाम् ॥सम्भावनीयबोधे च विपिनच्छत्रवर्त्मसु ।गौरं श्वेतेऽरुणे पीते विशुद्धेऽप्यभिधेयवत् ॥क्लीबं पद्मकेशरे स्याच्चन्द्रसर्षपयोः पुमान् ।गौरीभवानीवसुधाप्रियङ्गुरोचनासु च ॥असञ्जातरजः कन्या वरुणाणी नदीषु च ।घोरो भीमे महेशे च घस्त्रो दिवसहिंस्रयोः ॥चरश्चारे द्यूतभेदे भौमे च जङ्गमे गमे ।चन्द्रः सुधांशुकाम्पिल्लकर्पूरे काञ्चने जले ॥चक्रमस्त्रे व्रजे सैन्ये रथाङ्गे राष्ट्रदम्भयोः ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 कु (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 द्म (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 ङ्गु (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 च (wrong syllable)
चर as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् प्रणिधिविधिर्विधाने दैवेऽपि प्रणिधिः प्रार्थने चरे । Amarakośa 3.3.192
- नामलिङ्गानुशासनम् स्पशद्वौ विशौ वैश्यमनुजौ द्वौ चराभिमरौ स्पशौ ॥ २१४ ॥ Amarakośa 3.3.214
- धरणिकोश उदास्थितउदास्थितः प्रतीहारे चरभेदे च कीर्तितः । पाशुपतो वकपुष्पे कस्मिंश्चिच्छिवलिङ्गिनि ॥ Dharaṇikośa 15.2.69
- धरणिकोश प्रणिधिआविद्धौ कुटिलक्षिप्तौ संबाधौ योनिसंकटौ । संबोधश्च क्षये बोधे प्रणिधिः प्रार्थ[51] ने चरे ॥ Dharaṇikośa 18.1.6
- धरणिकोश अनिरुद्धआशाबन्धः समाश्वासे तथा मर्कटजालके । अनिरुद्ध उषास्वाम्यनिरुद्धो यश्चरो भवेत् ॥ Dharaṇikośa 18.2.20
- धरणिकोश कुमारकुमारः सेनानीर्वरुणतरुरश्वपतिचरः कुमारौ स्यातां हि शिखण्डकभूमीश्चरसुतौ । कुमारी कन्यायामपि मधुकर्यामपि मता कुमारी द्वीपेऽस्मिन्नपि नवमाल्यामपि च सा ॥ Dharaṇikośa 26.3.42
- कोषकल्पतरु उदास्थितउदास्थितः स्यात्प्रणिधौ चरेऽपि दौवारिकेऽध्यक्षनरेऽपि शस्तः । न्याय्ये कुलीनेऽप्यभिजात आप्ते स्थितौ द्युवृक्षे त्वपि पारिजातः ॥ ५० ॥ Koṣakalpataru 6.17.50
- कोषकल्पतरु प्रणिधितद्वत्समर्थने स्यात्समाधिरथ संनिधानेऽपि । संनिधिरिन्द्रियविषये प्रणिधिर्याच्ञा[च]रार्थो ना ॥ ७७ ॥ Koṣakalpataru 6.20.77
- कोषकल्पतरु चारविषे तथा चोपविषे द्वयोनं पुनर्मतोऽसौ गरणे सुधीभिः । चारश्चरे स्याच्च पियालवृक्षे **ऽथ षण्ढं कृतके विषे स्यात् ॥ ९९ ॥ Koṣakalpataru 6.27.99
- कोषकल्पतरु स्पशकुशी तु फालेऽथ कुशा च लाड्यां ( ? ) वल्गाह्णयेऽन्यत्र तु पापमत्ते । स्पशश्चरे स्यात्समरे शशस्तु स्याल्लोमकर्णे पुरुषान्तरे च ॥ ३ ॥ Koṣakalpataru 6.30.3
- परमानन्दीयनाममाला जगत्जडस्त्वज्ञे हिमग्रस्ते जनी वध्वां जगच्चरे । जङ्गमेऽप्यथ जिष्णुः स्याज्जयशीले रवौ हरौ ॥ १९५ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.13.195
- शब्दरत्नावली उदास्थितउदास्थितः प्रतीहारे प्रव्रज्यावसिते चरे । स्यादुल्लिखितमुत्कीर्णे चित्रिते च तनूकृते ॥ उद्ग्राहितमुदीर्णे स्याद् बद्धग्राहितयोस्त्रिषु । उपसत्तिः सङ्गमात्रे सेवायामपि च स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.159
- शब्दरत्नावली स्पशस्पर्शो दाने स्पर्शने च रोगस्पर्शकयोरपि । स्पशश्चरे सम्पराये बन्धभेदे च कामिनाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.30.12
- त्रिकाण्डशेष उदास्थितउदास्थितश्चरे द्वाःस्थे स्यादूतिः स्यूतिरक्षयोः । ऋतमुञ्छशिले सत्ये एतावागतकर्बुरौ ॥ १५२ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.152
- वैजयन्ती स्पशसरटौ पक्षिजलदौ स्पशौ तु चरसंयुगौ । स्तंभौ स्थूणाजडीभावौ यूपांशे कुलिशे स्वरुः ॥ ६४ ॥ Vaijayantī 6.1.64
- वैजयन्ती प्रणिधिप्रसादौ स्वाच्छयानुरोधौ पर्यायोऽवसरे क्रमे । प्रदोषौ दोषरात्र्यंशौ प्रणिधिः प्रार्थने चरे ॥ ५५ ॥ Vaijayantī 7.1.55