नितम्ब
nitambaपुं · masc.In 18 kośas: 29 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 4 as a meaning of another word.
नितम्बारोहौ स्त्रीकट्याः पश्चाज्जघनमग्रतः ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 हौ (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 ध (wrong syllable)
genderपुंmasc.
मेखला मध्यभागोऽद्रेर्नितम्बः कटकश्च सः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 तु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कटकोऽस्त्री नितम्बोऽद्रेः स्नुः प्रस्थः सानुरस्त्रियाम् ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
नितम्बः कटको ज्ञेयः सानु प्रस्थं तटं भृगुः ।शृङ्गं च शिखरं कूटं निर्झरः प्रस्रवोऽम्भसाम् ॥ १६६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
काञ्चीपदं कलत्रं जघनं श्रोणी ककुद्मती ज्ञेया ।आरोहश्च नितम्बः कटी कटीरं त्रिकस्थानम् ॥ ५१२ ॥
आर्या
genderपुंmasc.
दरी गुहा नितम्बश्च कन्दरः कटकोऽपि च ।पाषाण उपलोऽश्मा च प्रस्तरश्च शिला मणिः ॥ १८७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अधो नितम्बः स्त्रीकट्याः पुमान्स च कटीरकः ।तदग्राधः पुनः क्लीबे जघनं चाथ कूपकौ ॥ २०३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
समे शाखालते स्कन्धशाखाशाले शिफाजटे ।अर्वाग्भागोऽस्य बुध्नः स्यान्नितम्बः स पृथुः पुनः ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मेखला मध्यभागोऽद्रेर्नितम्बः कटकोऽस्त्रियाम् ।द्रोणी तु शैलयोः सन्धिः स्यात्प्रस्थः सानुरस्त्रियाम् ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्यात्परिधानतस्यापि कलापसूपयोरपि ।स्तूपापूपशोफशेफनितम्बस्तम्बयोरपि ॥ ५८ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
शैलाग्रं शृङ्ग-शिखर-कूटानि त्री[13b]णि न स्त्रियाम् ।कूटनिः(?) स्त्री नितम्बोऽद्रेर्मेखला कटकोऽस्त्रियाम् ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
कटीर-भसदी श्रोणिफलकं च कटोऽप्यथो ।पश्चान्नितम्ब आरोहः स्त्रीकट्या जघनं पुरः ॥पुंसि कोष्ठोऽन्तराधिः स्यात्पृष्ठवंशाधरे त्रिकम् ।नाभिर्द्वयोः कुरुस्तुण्डिस्तुन्दकूपी ततस्त्वधः ॥मूत्राशयो द्वयोर्बस्तिस्तया मूत्रपुटं भवेत् ॥ ६८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पूपापूपौ स्तूप-कलापौ रेफः शेफ-स्तम्ब-नितम्बाः ।अम्बः शम्बो नाभिः क्षत्रे दुन्दुभिरुक्तो भेरीवाची ॥ १९ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
एतेषां तृतीयाप्रकृतिः तृतीया स्थाने नपुंसकस्य दृष्टत्वात् पातालादीनि तृतीयाप्रकृतीनि विद्धि जानीहि । यथा इदं पातालं रसातलम् । जालं मत्स्यबन्धनं गवाक्षश्च । मलं पापम् । खलं मर्दनस्थानं व्रीहीणाम् । कपालं मस्तकास्थि खण्डं च । शैवालं जलसम्भवम् । शीलं विनयः[य] । नालं पद्मादीनाम् । चीरं जीर्णवस्त्रम् । चीवरं भिक्षाप्रावरणम् । वियदाकाशम् ।मुण्डनितम्बक्षपगुल्मसान्वङ्कवंशपूगशङ्खरथाश्च पुंसि स्युः ।जघनाम्बरफलमूलाङ्गानि तु विमुच्य ॥ ३८ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
प्रस्थं पार्श्वं तटं सानुर्मेखलोपत्यका तटी ।नितम्बमन्तो दन्तश्च तद्वानपि गिरिः स्मृतः ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कटिर्नितम्बं श्रोणी च जघनं जानु जह्नु च ।चलनं चरणं पादं क्रमोऽंह्रिश्च पदं विदुः ॥ १०३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तटे भृगुः प्रपातोऽथ शिखरे शृङ्गकुटके ।नितम्बमेखले भूध्रमध्ये च कटकस्तथा ॥ ३१२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 6 कु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
वृषणोऽण्डोऽण्डकं मुष्को नितम्बः कटिमण्डनम् ।जघनोरू तालवृष्ठं कटिः काञ्चीगुणास्पदम् ॥ ९४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अधो नितम्ब आरोहः स्त्रीकट्या जघनं पुरः ।उपस्थं च भगो योनिः स्त्रीचिह्नं स्मरमन्दिरम् ॥ ४१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
नितम्बो मेखला नाम कटको गिरिमध्यभाक् ।
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
कटकोऽस्त्री शैलमध्यो नितम्बोऽपि कुत्रचित् ।पर्वते समभूभागे स्नुः प्रस्थः सानुरस्त्रियौ ।यत्र विश्राम्यति स्रूत्वा स्रूत्वा पुनः पुनः ।उत्सः प्रसवणञ्चापि द्वयं तत्राभिधीयते ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
नितम्वं स्त्रीकटिपश्चाद्भागे तु जघनं पुरः ।नितम्वे कूपकद्वन्द्वं कुकुन्दर-ककुन्दरे ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 टि (wrong syllable)
genderक्लीneut.
कूटोऽस्त्री शृङ्गशिखरे प्रपातस्तु भृगुः समौ ।तटं त्रिषु नितम्बः स्नुः सानुप्रस्थे तु पुंसि वा ॥ ४११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
श्रोणिः कलत्रमारोहः कटिप्रोथौ स्त्रियां स्फिजौ ।पश्चाद्भागो नितम्बोऽस्त्री स्त्रीकट्या जघनं पुरः ॥ १०६५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
पुष्पापत्यपथौ चाथ नितम्बः स्यात्कटीरकः ।लिङ्गं तु लाङ्गलं शेफः साधनं मदनांकुशः ॥ २३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कूटोऽस्त्री शिखरं शृंगं नितंबः कटकोऽस्त्रियाम् ।पाषाण उपलोऽश्मा च प्रस्तरश्च शिला दृषत् ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.doubtful
कांचीपदं कलत्रं च कटिः श्रोणिः ककुद्मती ।पुरोभागोऽस्य जघनो नितंबोऽपरभागकः ॥ ६४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.doubtful
नितम्बस्तु वधूकट्याः पश्चाद्भागे परे पुनः ।श्रोणिमात्रेऽद्रिकटके निर्यूहस्त्वपि शेखरे ॥ १०८ ॥
अनुष्टुप्
द्विजिह्वः सूचके चौरे दुःसाध्ये च भुजङ्गमे ।नितम्बः स्त्रीकटीपश्चाद्भागे तत्कटिमात्रके ।पर्वतःस्कपिकटके स्कन्दे वेधसि कुत्रचित् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
निश्चयाज्ञाप्रतिज्ञासु नियमो यन्त्रणे व्रते ।नितम्बः पश्चिमश्रोणिभागेऽद्रिकटकेऽपि च ॥ २११२ ॥
अनुष्टुप्
नितम्ब as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु परिधायपरिधायोऽम्भःस्थाने परिच्छदे स्यान्नितम्बे च । समुदय आजौ वृन्दे समुपक्रमवाचकश्चापि । प्रतिश्रयस्त्वाश्रयसंसदोः स्या- त्समुच्छ्रयस्तूच्छ्रयके विरोधे । हिरण्मयः स्यादिह लोकधातौ विशेष्यवद्धेममये प्रदिष्टः ॥ ८२ ॥ Koṣakalpataru 6.26.82
- परमानन्दीयनाममाला कटककटकं कङ्कणे सैन्ये राजधानीनितम्बयोः । कुलिकस्तु तरौ नागे कुलश्रेष्ठेऽपि कथ्यते ॥ १२५ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.125
- परमानन्दीयनाममाला परिधायपरिधायो नितम्बे स्यात्परिवारे जलाशये । पात्रटीरो जरत्पात्रे हुताग्नौ लोहकांस्ययोः ॥ ३२० ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.19.320
- त्रिकाण्डशेष आरोहआरोहस्तु नितम्बे स्याद्दीर्घत्वे च समुच्छ्रये । शक्तौ स्नेहे चाग्रहः स्यादीहातूद्यमाञ्छयोः ॥ ४५७ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.457