दर्पण
darpaṇaपुं · masc.In 16 kośas: 12 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 19 as a meaning of another word.
उच्छीर्षकमुपाद्धानवर्हौपाले पतद्ग्रहः ॥ ६८३ ॥प्रतिग्राहे मुकुरात्मदर्शादर्शास्तु दर्पणे ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 कु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
दर्पणे मुकुरादर्शौ व्यजनं तालवृन्तकम् ॥ १४० ॥
genderपुंmasc.
जतुयावकलाक्षाऽलक्तकाः समाः सिक्थकं मधूच्छिष्टम् ।कज्जलमञ्जनमभिहितमादर्शो दर्पणो मुकुरः ॥ ५५५ ॥
आर्या
genderपुंmasc.
द्वे एकोक्त्याथात्मदर्श आदर्शः पीतचम्पकम् ।दर्पणो मुकुरश्चाथ प्रदीपः कज्जलध्वजः ॥ ४२६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रोन्दुकः पालमप्यन्त्ये कङ्कतस्तु त्रिलिङ्गकः ।प्रसाधनः केशमृट् च स्यादादर्शस्तु दर्पणः ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सैन्यादीनि तृतीयाप्रकृतौ जानीहि । इदं सैन्यं बलम् । आयुधमस्त्रम् । मङ्गलं प्रशस्तम् । नगरं पुरम् । वृन्तं प्रसवबन्धनम् । फलं मूलम् । हरितालं प्रसिद्धम् । बिम्बं प्रतिरूपम् । मुकुटं शिरोभूषणम् । कुद्मलं कलिका । अवसथोद्गीथौ पुंसि भवतः । अयमवसथः परिव्राजकः । अयमुद्गीथः साम । संवीथो घटिकात्रयम् । कालगीथोऽपि तदेव ।दर्पणमृदङ्गजठराः पुंस्युक्ताः कुन्तकुतपधूमाश्च ।व्रातहृददण्डाङ्कुशकटाक्षसङ्ग्रामविटपाश्च ॥ ७२ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
दर्पणो मकुरादर्शावात्मदर्शोऽप्यथासनम् ।विष्टरः पीठमासन्दी वेत्रासनमपीरितम् ॥ ३२४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
धौत्रं दशाधरं काच्छमंसवस्त्रोत्तरीयके ।दर्पणं मुकुरादर्शौ यन्त्रं कीलीमुखं पुटम् ॥ १०८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
दर्पणो मुकुरादर्शौ व्यजनं तालवृन्तकम् ।शोभा कान्तिर्विभूषा श्रीर्लक्ष्मीश्छाया द्युतिश्छविः ।राढाभिख्या च लावण्यं सुषमा विभ्रमोऽपि च ॥ ६७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
समुद्रकः संपुटक उल्लोचोऽस्त्री वितानकम् ।वस्त्रवेश्म स्थुलं दूष्यं गृहचन्द्रस्तु दर्पणः ॥ ८६७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दर्पणो मुकुरादर्शौ कन्दुको गण्डुकः समौ ।पादुकानुपदीना स्यादुपानत् पादक्षिणी ॥ १६२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दर्पण as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु कर्क[247b]कर्कस्तु शुक्लाश्वघटानलेषु राशौ तथा दर्पण ईरितोऽयम् । तर्को वितर्केच्छययोः(?)क्रियाया भेदे च शल्कं शकले च वल्के ॥ ८ ॥ Koṣakalpataru 6.1.8
- कोषकल्पतरु मुकुरनवप्ररोहेऽप्यथ कुक्कुरः स्या- दरालपुच्छे शुकबर्हकेऽन्त्ये । कुलालदण्डे बकुलद्रुमे च स्याद्दर्पणे ना मुकुरोऽपि तद्वत् ॥ १० ॥ Koṣakalpataru 6.27.10
- कोषकल्पतरु कर्करकालकूटापदोरन्त्यलिङ्गे शमी- जे फले वर्करः स्याद्वयःस्थे पशौ । नर्मभेदेऽप्यथो कर्करो दर्पणे भेद्यलिङ्गस्त्वसौ कीर्तितो ज्ञैर्दृढे ॥ ३३ ॥ Koṣakalpataru 6.27.33
- कोषकल्पतरु आदर्शसंदेश उक्तो निकटे च देशे स्याच्छासनोपांशुगिरोर्निर्देशः । आदर्श उक्तो नरि दर्पणेऽपि स्याट्टिप्पणे च प्रतिपुस्तकेऽपि ॥ २२ ॥ Koṣakalpataru 6.30.22
- नानार्थार्णवसंक्षेप कर्करकर्करस्तु पुमानस्थ्नि पाषाणे दर्पणेऽपि च । दृढे तु भेद्यलिङ्गः स्यादित्याहुरथ कर्करी ॥ ३२५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.325
- नानार्थार्णवसंक्षेप दर्शनज्ञाने च स्वप्नवीक्षासु क्रियायां पश्यतेरपि । धर्मदर्पणयोस्त्वाह रभसः शब्दवित्तमः ॥ ९१० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.910
- नानार्थार्णवसंक्षेप शीतचम्पकशीतचम्पकशब्दोऽयं दीपदर्पणयोर्मतः । अथ स्यात् सर्वसन्नाहः सन्नद्धौ सर्ववर्मिणाम् ॥ १६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 7.16
- परमानन्दीयनाममाला कर्ककर्को घटेऽनिले राशौ श्वेताश्वे दर्पणेऽपि च ॥ ८३ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.83
- परमानन्दीयनाममाला कुरुविन्दकुरुविन्दास्तु कुल्माषमुस्ताहिङ्गुलदर्पणाः । कृकवाकुस्ताम्रचूडे मयूरे कृकलासके ॥ १४३ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.143
- शब्दरत्नावली कर्ककर्कः श्रेष्ठे घटे कर्के शुक्लाश्वदर्पणाग्निषु । कङ्कः पक्षिविशेषे स्यात् कृतान्ते कैतवद्विजे ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.4
- शब्दरत्नावली मण्डलकदर्पणे कुष्ठभेदे च बिम्बे मण्डलकं स्मृतम् । लूतायां मत्स्यभेदे च दैत्ये मर्कटको मनः ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.190
- शब्दरत्नावली शीतचम्पकवचायामपि दूर्वायां यवे च शतपर्विका । अथ दीपे दर्पणे च कथितः शीतचम्पकः ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.216
- शब्दरत्नावली दर्शनतोदनं व्यथने तोत्रे दंशनं वर्मदंशयोः । दर्शनं दर्पणे शास्त्रे नयनस्वप्नबुद्धिषु ॥ दमनः कुसुमे वीरे उपशान्तेऽपि कुत्रचित् । दशनः शिखरे दन्ते कवचे तु नपुंसकम् ॥ दहनो दुष्टचेष्टाग्निभल्लाते चित्रकेऽपि च । दृशानं तेजसि क्लीबं स्यात्पुमांस्तु विरोचने ॥ देवनन्तु जिगीषायां स्यात्क्रीडाव्यवहारयोः । अक्षेषु देवनः पुंसि सेवायामपि देवना ॥ ध्वजी रथे च भूदेवे भये सर्पे धराधरे । धन्वी ककुभवृक्षे स्यादर्जुने च धनुर्धरे ॥ धन्व क्लीबे स्थले चापे धन्वा ना मरुदेशके । धमनो नालभेदे भस्त्राध्मापकक्रूरयोस्त्रिषु ॥ धमनी च शिराहट्टविलासिन्योरपि स्त्रियाम् । धावनन्तु गतौ शुद्धै पृश्नीपर्ण्यान्तु धावनी ॥ धाम गेहे तनौ रश्मौ स्थाने प्रभावजन्मनोः । नन्दनं वासवोद्यानं पुमानात्यजहर्षयोः ॥ नन्दी हरद्वारपाले कन्दवाले वटद्रुमे । नन्दिन्युमाधेनुभेदगङ्गाननान्दृषु स्त्रियाम् ॥ नलिन्याकाशगङ्गायां पद्मिन्यां कमलाकरे । अम्भोरुहे तु न पुमान् नीलिकायां नपुंसकम् ॥ निदानं वत्सदामादिकारणे क्षयकारणे । निधनं नाशकुलयोः प्रधनं युधि दारुणे ॥ पवनं स्यात्कुम्भकारपाकस्थाने नपुंसकम् । स्यात्पुमांस्तु जगत्प्राणे निष्पावे प्रयतेऽपि च ॥ प्रधानं प्रकृतिप्रज्ञामहामात्यपरात्मसु । एकत्वे चोत्तमे क्लीबं वाच्यलिङ्गन्तु कुत्रचित् ॥ पद्मिनी स्त्रीविशेषे स्यात्पद्मसङ्घे सरोऽम्बुजे । प्रसन्ना स्त्री सुरायां स्यात्सन्तुष्टामलयोस्त्रिषु ॥ प्रसूनं पुष्पफलयोः क्लीबं जाते तु वाच्यवत् । पत्री पत्ररथे श्येनेऽत्रिकाण्डे रथिके त्रिषु ॥ पर्व स्यादुत्सवे ग्रन्थौ प्रस्तावचिह्नभेदयोः । स्याद्दर्शप्रतिपत्सन्धौ विषुवत्प्रभृतिष्वपि ॥ पक्ष्मसूत्रांशमुद्रादिकिञ्जल्कनेत्ररोमसु । पाठीनः पाठके मीनभेदे च गुग्गुलुद्रुमे ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.57
- शब्दरत्नावली कर्करकच्छुरा स्त्री शूकशिम्ब्यां शटीदुष्पर्शयोरपि । कवरी स्त्री भवान्यां ना धक्षः पापौषधीषु च (?) ॥ कर्मारः पुंसि वंशे स्याज्जातिभेदेऽपि कीर्त्तितः । कर्करो दर्पणे स्त्री तु मृद्भाण्डे कठिने त्रिषु ॥ कडारः पिङ्गले भृत्ये दानमानविधावपि । कलत्रं नृपातदुर्गस्थानेऽपि श्रौणिभार्ययोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.61
- शब्दरत्नावली मुकुरमसूरा मसुरा वेश्यास्वथ व्रीहौ पुमानयम् । पापरोगे मसूरी स्यात्तथा मसुरिकेत्यपि ॥ मर्मरः पीतकाष्ठे स्याद्वस्त्रपर्णादिनिस्वने । मञ्जरं मञ्जरी च स्यान्मुक्तातिलकवल्लीषु ॥ मदिरा तु सुरायां स्त्री मदिरो मत्तखञ्जने । मुकुरः कुलवृक्षे स्याद्दर्पणे दण्डभिद्यपि ॥ मार्जार ओतौ खट्टासे मिहिरो वृद्धसूर्ययोः । मुदिरः कामुके मेघे मुहिरो मूर्खकामयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.96
- शब्दरत्नावली आदर्शआदर्शः पुंसि टीकायां दर्पणे प्रतिपुस्तके । कपिशः सिह्लके पिङ्गे माधव्यां कपिशी स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.30.13
- शब्दरत्नाकर मुकुरकुलालदण्डे कोरको दर्पणेऽपि च कोशवत् । कोषो द्वौ च कपे दिव्ये रैवये योनिशिम्बयोः ॥ १३५ ॥ Śabdaratnākara 4.135
- त्रिकाण्डशेष कर्करसिद्धस्थानेऽपि च क्षेत्रं कर्करौ दृढदर्पणौ । शिंशपायां कृष्णसारः स्नुह्याञ्चाऽथोत्पलेऽपि च ॥ ३३९ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.339
- त्रिकाण्डशेष आदर्शअपभ्रंशो दुष्पतने भाषाभेदापशब्दयोः । टीकादर्पणावादर्शावाशा तृष्णादिशोः स्त्रियाम् ॥ ४२६ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.426