मुकुर
mukuraपुं · masc.In 15 kośas: 14 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 5 as a meaning of another word.
उच्छीर्षकमुपाद्धानवर्हौपाले पतद्ग्रहः ॥ ६८३ ॥प्रतिग्राहे मुकुरात्मदर्शादर्शास्तु दर्पणे ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 कु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
दर्पणे मुकुरादर्शौ व्यजनं तालवृन्तकम् ॥ १४० ॥
genderपुंmasc.
जतुयावकलाक्षाऽलक्तकाः समाः सिक्थकं मधूच्छिष्टम् ।कज्जलमञ्जनमभिहितमादर्शो दर्पणो मुकुरः ॥ ५५५ ॥
आर्या
genderपुंmasc.
द्वे एकोक्त्याथात्मदर्श आदर्शः पीतचम्पकम् ।दर्पणो मुकुरश्चाथ प्रदीपः कज्जलध्वजः ॥ ४२६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्युरात्मदर्श - मुकुर - मकुराः कर्करो दृढः ।यथामुखीनस्त्रितये स यथामुखदर्शनः ॥ ३८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गुल्फ-गुच्छ-समय-प्लव-वर्ष-मन्थ-कर्दम-मृदङ्गमुखा[221b]नाम् ।वंश-वेश-मुकुर-क्षितिनिम्ब-दीप-बोल-चरणप्रमुखानाम् ॥ ६ ॥
स्वागताmetre not read in every line
genderपुंmasc.
धौत्रं दशाधरं काच्छमंसवस्त्रोत्तरीयके ।दर्पणं मुकुरादर्शौ यन्त्रं कीलीमुखं पुटम् ॥ १०८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दर्पणो मुकुरादर्शौ व्यजनं तालवृन्तकम् ।शोभा कान्तिर्विभूषा श्रीर्लक्ष्मीश्छाया द्युतिश्छविः ।राढाभिख्या च लावण्यं सुषमा विभ्रमोऽपि च ॥ ६७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
वरलब्धः सिधुगन्धो मुकुरो मुकुलोऽपि च ।वञ्जुलोऽशोक-कङ्काल्लि-नट-कान्ताङ्घ्रिदोहदाः ।दाडिमः पिण्डपुष्पोऽपि दाडिम्बः शुकवल्लभः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
स्यादात्मदर्श आदर्शः मुकुरो मकुरोऽपि च ।दर्शनं दर्शनश्चेति प्रतिविम्वातमित्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मकुरो मुकुरस्तद्वद् मङ्कुरोऽप्यात्मदर्शवत् ।आदर्शो, वस्त्रासने त्वासन्दा-सन्द्यौ च सन्दवत् ॥ २३१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आदर्शो मुकुरो दीपप्रदीपौ तु प्रदीपिका ।सम्मार्जनी शोधनी स्यात् संकरावकरौ समौ ॥ ८६८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दर्पणो मुकुरादर्शौ कन्दुको गण्डुकः समौ ।पादुकानुपदीना स्यादुपानत् पादक्षिणी ॥ १६२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नवप्ररोहेऽप्यथ कुक्कुरः स्या-दरालपुच्छे शुकबर्हकेऽन्त्ये ।कुलालदण्डे बकुलद्रुमे चस्याद्दर्पणे ना मुकुरोऽपि तद्वत् ॥ १० ॥
उपजातिः
meaningsदर्पण
मल्लीप्रसूनेऽप्यजिरं तु न स्त्रीकायेऽङ्गनेऽन्त्ये नरि दर्दुरे स्यात् ।स्यादाशिरश्चाशरवद्धुताशेनिशाचरेऽर्के शिशिरस्त्वृतौ ना ॥ ११ ॥
उपजातिः
meaningsमल्लीप्रसून
doubtful
मसूरा मसुरा वेश्यास्वथ व्रीहौ पुमानयम् ।पापरोगे मसूरी स्यात्तथा मसुरिकेत्यपि ॥मर्मरः पीतकाष्ठे स्याद्वस्त्रपर्णादिनिस्वने ।मञ्जरं मञ्जरी च स्यान्मुक्तातिलकवल्लीषु ॥मदिरा तु सुरायां स्त्री मदिरो मत्तखञ्जने ।मुकुरः कुलवृक्षे स्याद्दर्पणे दण्डभिद्यपि ॥मार्जार ओतौ खट्टासे मिहिरो वृद्धसूर्ययोः ।मुदिरः कामुके मेघे मुहिरो मूर्खकामयोः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 7 ल्ली (wrong syllable)
कुड्मले कुद्मलं तद्वत् कुष्मलं कुमलं तथा ।मुकुलं मकुरं प्रोक्तं मुकुरं बकुलद्रुमे ॥ १३४ ॥
अनुष्टुप्
meaningsबकुलद्रुम
कुलालदण्डे कोरको दर्पणेऽपि च कोशवत् ।कोषो द्वौ च कपे दिव्ये रैवये योनिशिम्बयोः ॥ १३५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 को (wrong syllable)
doubtful
मुकुर as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु मण्डलकलेखीलकस्त्वन्यकरेण लेखे विलेखयेदात्मकरं तथा यः । स्याल्लेखहारे मुकुरे तु बिम्बे कुष्ठान्तरे मण्डलकं वदन्ति ॥ ४० ॥ Koṣakalpataru 6.1.40
- कोषकल्पतरु कुरुविन्दमुनिदैत्यद्रुमभेदे मुचुकुन्दो मुस्तके व्रीहौ । कुरुविन्दः कुल्माषे माणिक्ये हिङ्गुले मुकुरे ॥ ४६ ॥ Koṣakalpataru 6.19.46
- कोषकल्पतरु दर्शनस्याद्दर्शनं लोचनबुद्धिधर्मे स्वप्नोपलब्ध्योर्मुकुरे च शास्त्रे । कश्मीरजे स्यात्पिशुनं त्रये तु क्रूरे खले पुंसि तु मर्कटास्ये ॥ २५ ॥ Koṣakalpataru 6.21.25
- शिवकोष केसरकिञ्जल्के स्त्री पुमान् तुङ्गे मुकुरे पुष्पकेसरे । सूपधूपनके क्लीबं खपुरः पूगमुस्तयोः ॥ ३९८ ॥ Śivakoṣa 22.3.398
- त्रिकाण्डशेष दर्शनदर्शनं वर्णमुकुरचक्षुःशास्त्रोपलब्धिषु । स्त्री दीर्घकोष्यां दुर्नामाऽर्शसि द्युम्नं बले धने ॥ २४३ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.243