आसन
āsanaक्ली · neut.In 17 kośas: 47 synonym verses, 9 as a nānārtha head word, 22 as a meaning of another word.
नियमाः शौचसंतोषौ स्वाध्यायतपसी अपि ।देवताप्रणिधानं च करणं पुनरासनम् ॥ ८२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्याद्वेत्रासनमासन्दी विष्टरः पीठमासनम् ॥ ६८४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
संधिविग्रहयानान्यासनद्वैधाश्रया अपि ।षङ्गुणाः शक्तयस्तिस्रः प्रभुत्वोत्साहमन्त्रजाः ॥ ७३५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अङ्गुलिः कर्णिका दन्तौ विषाणौ स्कन्ध आसनम् ॥ १२२४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
गेन्दुकः कन्दुको दीपः प्रदीपः पीठमासनम् ॥ १३८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सन्धिर्ना विग्रहो यानमासनं द्वैधमाश्रयः ॥ १८ ॥षड्गुणाः शक्तयस्तिस्रः प्रभावोत्साहमन्त्रजाः ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
दानं मदो विषाणौ च दशनौ स्कन्ध आसनम् ।अपाङ्गदेशो निर्याणं कर्णमूलं तु चूलिका ॥ २१७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चन्द्रोदयो वितानं स्यादुल्लोचः कदकस्तथा ।व्यञ्जनं तालवृन्तं च विष्टरः पीठमासनम् ॥ ३१० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
असनः स्यादासलोऽपि आसनोऽप्याशनस्तथा ।नारङ्गः स्यानागरङ्गस्तत्र नार्यङ्ग इत्यपि ॥ १०८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शकृद्द्वारं गुदोऽस्त्री स्फिक् न स्त्रियामासनं च षण् ।अपानं ना कटिप्रोथः स्त्रियामपि चुलिश्च्युतिः ॥ २१३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अस्त्रियां पालकं क्लीबे विष्टरासनके उभे ।स्त्रियां क्लीबे तु पीठं स्यादौशीरं शयनासने ॥ ४२५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
देवताप्रणिधानं च करणं पुनरासनम् ।प्राणायामः प्राणयमः श्वासप्रश्वासरोधनम् ॥ १७० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
श्रेणिः स्त्रियां च प्रकृतिर्द्वे इमे चाथ षड्गुणाः ।सन्धिर्ना विग्रहो यानमासनं द्वैध आश्रयः ॥ ८० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अस्याग्रं पुष्करं क्लीबेऽङ्गुलं स्यात्तस्य कर्णिका ।विषाणावस्त्रियां पुंसि दन्तौ ना स्कन्ध आसनम् ॥ १६४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्मरिणी कपिलाक्षी च भस्मगर्भा कुशिंशपा ।अरुणस्तु महासर्जोऽशन आसनसौरिणौ ॥ २१४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
केतनासनयोर्वर्द्धमानस्य च दिनस्य च ।ओदनस्थानयोस्तद्वच्छतमानविमानयोः ॥ १६५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
असनश्चासनश्च स्यादथान्यः कृष्णसर्जकः ।सुगन्धिर्नीलनिर्यासः पुष्पवृक्षोऽलकप्रियः ॥ ७८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
खट्वैकदेशो मार्जारोऽस्त्रियां त्वासन - विष्टरे ।पीठं नपुंस्यथौशीरमेकोक्त्या शयनासने ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
संधिर्ना विग्रहो यानमासनं द्वैधमाश्रयः ।षड्गुणाः शक्तयस्तिस्रः प्रभुत्वोत्साहमन्त्रजाः ॥ ५९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अङ्गुलीः कर्णिका कर्णमूलं स्याच्चूलिका स्त्रियाम् ।गुल्फः प्रौहः स्कन्धदेशस्त्वासनं पद्मकं पुनः ॥बिन्दवः पक्षभागस्तु पार्श्वतोऽप्यथ योऽग्रतः ।दन्तभागो न ना गात्रं जङ्घादिप्राक्प्रदेशकः ॥पश्चाद्भागोऽपरो नाह्यो वारी स्त्री रज्जुरङ्घ्रिगा ।त्रिपदी गात्रयोर्बन्ध एकस्मिन्नपरेऽपि च ॥उत्पलं कर्णमांसं स्याल्लालिका कर्णवेधिनी ।अपाङ्गदेशो निर्याणं पुच्छमूलं तु पेचकः ॥शृङ्खलस्त्रिषु चान्दूः स्त्री न स्त्रियौ निगडान्दुकौ ॥ २०० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
श्राद्धो[232b]त्सेध-कबन्ध-सौध-मधु चान्धं चायुधं चौषधंमौनं मानविमानयानपुलिनापीनोदपानासनम् ।उद्यानं नलिनं खलीनखलिनस्थानाभिधानौदन-ब्रह्मप्रेमसमानजानुनिधनप्रस्फोटनं पक्ष्म च ॥ ५० ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every line
श्राद्धपुंक्लीउत्सेधपुंक्लीकबन्धपुंक्लीसौधपुंक्लीमधुपुंक्लीअन्धपुंक्लीआयुधपुंक्लीऔषधपुंक्लीमौनपुंक्लीमानपुंक्लीविमानपुंक्लीयानपुंक्लीपुलिनपुंक्लीआपीनपुंक्लीउदपानपुंक्लीआसनपुंक्लीउद्यानपुंक्लीनलिनपुंक्लीखलीनपुंक्लीखलिनपुंक्लीस्थानपुंक्लीअभिधानपुंक्लीओदनपुंक्लीब्रह्मन्पुंक्लीप्रेमन्पुंक्लीसमानपुंक्लीजानुपुंक्लीनिधनपुंक्लीप्रस्फोटनपुंक्लीपक्ष्मन्पुंक्ली
genderपुंक्लीm. n.
उरःपार्श्वे तु विक्षोभौ दर्दुरौ गलपार्श्वकौ ।तल्पलं त्विभमध्याङ्गं स्कन्धदेशेऽग्र्यमासनम् ॥ १७० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विष्टरं मल्लिकापीठमासन्दीमासनं विदुः ।विष्टपं भुवनं लोको जगत् तस्य पतिर्जिनः ॥ ११३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
प्रासादसौधहर्म्याणि निर्व्यूहो मत्तवारणः ।वातायनं मतालम्बमालम्ब्यसुखमासनम् ॥ १३५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
[39] शुण्डा हस्तः करो हस्तिनासा स्यादथ पुष्करम् ।शुण्डाग्रं चाथ दन्तौ तु विषाणो स्कन्ध आसने ॥ १४० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
दर्पणो मकुरादर्शावात्मदर्शोऽप्यथासनम् ।विष्टरः पीठमासन्दी वेत्रासनमपीरितम् ॥ ३२४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
संदेशहारको दूतो गृहस्वामी तु सत्रिणि ।षड्गुणा विग्रहसन्धियानद्वैधाश्रयासनम् ॥ ३५५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ह (wrong syllable)
genderक्लीneut.
समानो वर्धमानश्च विमाननिधने अपि ।हायनस्थानयानानि वस्नोद्यानासनानि च ॥ १४५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
दीपो गृहमणिर्ज्योतिः प्रदीपः कज्जलध्वजः ।आसनं विष्टरः पीठं भद्रासनं तदुत्तमम् ॥ ७३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 स (wrong syllable)
genderक्लीneut.
करणमासनं प्राणायामः प्राणयमस्तथा ।श्वासप्रश्वाससंरोधः प्रत्याहारोऽक्षरोधनम् ॥ ६० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 ण (wrong syllable)
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
सन्देशहारको दूतः ख्यातः सन्धिस्तु विग्रहः ।यानं तथाऽऽसनं द्वैधमाऽऽश्रयश्चेति षड्गुणाः ॥ १२०० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
असनश्चाऽऽसनश्चैव बन्धूकपुष्पजीवकौ ।प्रियकः पीतसालश्च सर्जकः पीतसारकः ॥ २०२९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 क (wrong syllable)
genderपुंmasc.
शुण्डाग्रं पुष्करं ज्ञेयं कर्णिका तु गजाङ्गुलिः ।विषाणौ गजदन्तौ स्तां स्कन्ध आसनमुच्यते ॥ २२१५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आसनोपासनं पीठं पीठा विस्तर इत्यपि ।समुद्गकः सम्पुटकः समुद्गः सम्पुटोऽपि च ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पौरश्रेणीश्च राज्याङ्ग प्रकृतिश्च भवेत् द्वयमम् ।पुंसि सन्धिर्विग्रहः स्याद् यानमासनमा श्रेयः ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 7 श्रे (wrong syllable)
genderपुंmasc.
निर्नायनन्तु निर्याणं मतङ्गापाङ्गदेशके ।चूलिका कर्णमूले स्याद् वाहित्थं कुम्भयोरधः ।तदधः प्रतिमानं स्यात् स्कन्धदेशे तथासनम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
बीजके त्वासनः प्रोक्ताऽसनोऽशनवदाशनः ।पाटला पाटलिः स्त्रीन्रोर्बहुत्वके भवेद्भुजः ॥ १६८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 त्व (wrong syllable)
genderपुंmasc.
हस्तस्याग्रं पुष्करं वक्त्रमध्यंवाहित्थं स्यादीषिका नेत्रकूटम् ।आरक्षोऽधः कुम्भयोरासनं तुस्कन्धोद्देशः कुम्भमध्यं विदुर्ना ॥ ७०० ॥
शालिनी
genderक्लीneut.
कला कपोतायनिका संधिः पटलकुड्ययोः ।वातायनं गवाक्षं स्याज्जालकं पीठमासनम् ॥ ८६४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उपस्पर्शस्त्वाचमनमपचारस्त्वपक्रिया ।हिंसाकर्माभिचारः स्यादासनं स्वस्तिकादिकम् ॥ १२५८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्वाम्यमात्यसुहृत्कोशराष्ट्रदुर्गबलानि च ।षाड्गुण्यं षड्गुणाः संधिविग्रहो यानमासनम् ॥ १२७२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आसनं करणं तस्य भेदाः पद्मासनादयः ।उत्तानौ चरणावूर्वोर्न्यस्येन्नाभौ करद्वयम् ॥ २१० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
षड्गुणा आसनं यानं द्वैधं विग्रह आश्रयः ।सन्धिश्चेन्द्रयमादीनां वृत्तमिन्द्रव्रतादिकम् ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विष्टरं त्वासनं पीठं दारुजं वेत्रजं पुनः ।आसन्दी मञ्चकः खट्वापाश्रयो मत्तवारणम् ॥ १६४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
निर्बन्धोऽभिनिवेशः स्यात् प्रवेशोऽन्तरगाहनम् ।आस्यासनोपवेशश्च निवेशो रचना स्थितिः ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
देवनं व्यवहारे स्याज्जिगीषाक्रीडनादिषु ।आसनं करिणां स्कन्धे पीठे गतिनिवर्तने ॥
अनुष्टुप्
शटति स्यात्क्षयति च तथा मटति नन्दति ।वेति प्राप्तौ त्वाङ्परः स्यात्सीदतिश्चासने नितः ॥उदो विनाशेऽवाद्ध्रासेऽनुत्साहेऽपादनुग्रहे ।शुद्धावुपादानुकूल्ये प्रतिपादन-सेवयोः ॥ ९७ ॥
अनुष्टुप्
meaningsनिषीदति
आदेशलेखाक्षितिपालदत्त-पृथ्वीषु वीरासनकेतुवस्त्रे ।स्याद्वासनं ज्ञानसुधूपनार्थंस्कन्धे त्विभस्यासनमन्तिमे तत् ॥
इन्द्रवज्रा
meaningsइभस्कन्ध
आकर्णकर्षणाच्चेदमङ्गुलेनाधिकं विदुः ।ज्ञेयमायमने चैतत् पीठादौ त्वासनं नपि ॥ १७९ ॥
अनुष्टुप्
meaningsपीठ
पुंस्यप्येके क्रियायां तु -दास्तेरासना न ना ।क्ली तु गात्रस्य विन्यासभेदे पद्मासनादिके ॥ १८० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
गजस्य स्कन्धदेशे च स्यादास्थानी तु नप्स्त्रियोः ।सदस्यथ प्रतिज्ञायां क्लीबमाक्रमणेऽपि च ॥ १८१ ॥
अनुष्टुप्
meaningsगजस्कन्धदेश
doubtful
आसनं स्याद्गजस्कन्धे पीठे यात्रानिवर्तने ।आजीनं वाजिभूषायां ग्रहणे च नपुंसकम् ।आत्मा स्वभावे मनसि प्रयत्ने च धृतावपि ॥
अनुष्टुप्
आसनं वारणस्कन्धे आस्पदं स्थानकृत्ययोः ।स्तम्भमात्रेऽपि चालानमाशंसा स्तववाञ्छयोः ॥ २०४७ ॥
अनुष्टुप्
meaningsवारणस्कन्ध
अनूकमन्वये शीलेऽप्यास्पदं स्थानकृत्ययोः ।स्तंभमात्रेऽपि चालानं हस्तिनोंऽसेऽपि चासनम् ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
meaningsहस्त्यंस
आसन as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् विष्टरविष्टरो विटपी दर्भमुष्टिः पीठाद्यमासनम् । Amarakośa 3.3.322
- नामलिङ्गानुशासनम् औशीरऔशीरश्चामरे दण्डेऽप्यौशीरं शयनासने । Amarakośa 3.3.350
- धरणिकोश औशीरअवीरा निष्पतिसुता चावीराः सत्त्ववर्जिताः । औशीरं चामरे दण्डे चौशीरं शयनासने ॥ Dharaṇikośa 26.2.64
- कल्पद्रुकोशः निषद्सोऽत्यन्तशब्दे सत्तिः प्रात् प्रीतावाङस्तु संनिधौ । वेर्दुःख आसने नेः स्यात्सेवने चोपपूर्वकः ॥ १०३ ॥ Kalpadrukośa 1.10.103
- कल्पद्रुकोशः उपविश्भोगे निरो विशिर्नेस्तु विवाहशयने समः । आसने स उपात्स्यातां द्वौ परिच्छदवेष्टने ॥ १०६ ॥ Kalpadrukośa 1.10.106
- कोषकल्पतरु संविशतिविष्वक्प्रवेशने संने रचनायां समः स्वपि । मोदनासनयोर्नेः स्यादवस्थान-विवाहयोः ॥ ४३ ॥ Koṣakalpataru 3.5.43
- कोषकल्पतरु उपविशतिन्यासेऽभिनेराग्रहणे स्यादुपादासने परेः । परिवर्तेऽथ नेरेष परः स्यादात्मनेपदः ॥ ४४ ॥ Koṣakalpataru 3.5.44
- कोषकल्पतरु विष्टरमाणिक्यखण्डेऽपि सुदाडिमाभे ऽथो विष्टरः पुंसि महीरुहे स्यात् । अस्त्र्यासने स्यादपि दर्भमुष्टौ मूर्खे शठे स्याद्वठरश्च वस्त्रे ॥ ९२ ॥ Koṣakalpataru 6.27.92
- नानार्थार्णवसंक्षेप धिष्ण्यआसनेऽथ स्त्रियां धिष्ण्या स्यादुल्कायामथो पुमान् । धीरोऽब्धौ मन्थरे तु त्रिर्धृतिमद्विदुषोरपि ॥ ६४७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.647
- नानार्थार्णवसंक्षेप वज्रमणिवेधे रत्नभेदेऽप्यशनौ चासनान्तरे । जङ्घे पद्मासनावस्थे तत्सन्धिनिहितौ करौ ॥ ११५९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1159
- नानार्थार्णवसंक्षेप विष्टरतथैव शक्तिसम्पत्तौ क्षान्तौ च रभसोऽपठीत् । विष्टरस्त्वासने वृक्षे दर्भमुष्टौ च भाषितः ॥ १९५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.195
- नानार्थार्णवसंक्षेप औशीरऋजीषं पिष्टपचनसाधनान्तर एव च । वैद्युताग्नौ च नैरुक्ता औशीरं पुनरासने ॥ १७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.3.17
- नानार्थार्णवसंक्षेप जीवकजीवकः स्यात् क्षपणके तथैवासनपादपे । त्रि तु श्रेष्ठे प्राणितरि वृद्धयाजीविनि सेवके ॥ ७९९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.799
- नानार्थार्णवसंक्षेप नाकुलनायकस्त्रि प्रभौ ना तु हारमध्यगते मणौ । क्लीबं त्वासनभेदे स्यान्नाकुलं तस्य लक्षणम् ॥ १०११ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1011
- नानार्थार्णवसंक्षेप अर्धसूचीसेनामात्रे दशांशे चाप्यक्षौहिण्या अनीकिनी । अर्धसूची तु सूच्याः स्यादर्धे चाप्यासनान्तरे ॥ ९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.9
- परमानन्दीयनाममाला उपासनवेदान्ते सद्रहस्ये च शुश्रूषायामुपासनम् । आसने च शराभ्यासे प्रारम्भार्थ उपक्रमः ॥ ७२ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.3.72
- परमानन्दीयनाममाला करणकरणं साधने काये आसने योगिनापि । इन्द्रिये नाट्यभेदे च वालवादावपीरितम् ॥ ११२ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.112
- सुशीलनाममाला औशीरऔशीरं शयने प्रोक्तमासने चापि कथ्यते । Suśīlanāmamālā 4.897
- शब्दरत्नावली उपासनआत्मयोनिः शिवे कामे हरौ च परमेष्ठिनि । उद्वर्त्तनमुत्पतने विलेपे घर्षणेऽपि च ॥ उद्वाहनी भवेद्रज्वां द्विसीत्ये तु नपुंसकम् । उपासनं शराभ्यासे सेवनासनयोरपि ॥ कपीतनश्चलदले गर्दभाण्डे शिरीषके । आम्रातके च पूगे च मालूरेऽपि च कुत्रचित् ॥ कलापी स्यान्मयूरे च प्लक्षभूमिरुहे पुमान् । क्षौमं(?) शुद्धार्द्धजरती विधवादुर्गयोः स्त्रियाम् ॥ कुम्भयोनिर्वशिष्ठे स्याद् द्रोणेऽगस्त्ये पुमानयम् । कुचन्दनं वृक्षभेदे कुङ्कुमे रक्तचन्दने ॥ कुण्डली कुण्डलवति व्याले बर्हिप्रचेतसोः । केशरी सिंहपुन्नागनागकेशरवाजिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.105
- शब्दरत्नावली औशीरउदारो दातृमहतोरनुकूलेऽभिधेयवत् । उत्तरा स्त्री तु दिग्भेदे स्नुषायां फाल्गुणस्य च ॥ विराटतनये पुंसि क्रूरे दिव्युत्रये त्रिषु । प्रतिवाक्ये क्लीबलिङ्गमुत्तरन्तु निगद्यते ॥ एकाग्रं वाच्यलिङ्गं स्यादनाकुलैकतानयोः । औशीरमासने क्लीबं स्वापचामरदण्डयोः ॥ कृकरः पक्षिभेदे स्यात् क्रकचे पक्षिदीनयोः(?) । कदरः क्रकचव्याधिभिदोश्च खदिरे सिते ॥ कर्वुरो राक्षसे पापे जलहेम्नोर्नपुंसकम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.59
- शब्दरत्नावली विष्टरविष्टरः कुशमुष्टौ स्यादासनेऽपि भवेत्पुमान् । विस्तरो बाक्प्रपञ्चे स्याद्विस्तोरेऽपि च संहतौ ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.99
- वैजयन्ती फलकफलकी चन्दने स्त्री न स्त्री दार्वासनचर्मणोः । फेनिलं बदरे फेनयुक्तेऽथ ब्राह्मणो द्विजे ॥ ६० ॥ Vaijayantī 7.5.60