जतु
jatuक्ली · neut.In 12 kośas: 16 synonym verses, 2 as a meaning of another word.
लाक्षा द्रुमामयो राक्षा रङ्गमाता पलंकषा ॥ ६८५ ॥जतु क्षतघ्ना कृमिजा यावालक्तौ तु तद्रसः ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
लाक्षा राक्षा जतु क्लीबे यावोऽलक्तो द्रुमामयः ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
जतुयावकलाक्षाऽलक्तकाः समाः सिक्थकं मधूच्छिष्टम् ।कज्जलमञ्जनमभिहितमादर्शो दर्पणो मुकुरः ॥ ५५५ ॥
आर्या
genderक्लीneut.
जतुरस्त्री कृमिघ्नी स्त्री द्रुमार्थादामयार्थकः ।दीप्तिः पलाशी जतुका जतूका गन्धमादिनी ॥ ३७५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
जम्बीरो जम्भलो जम्भी जम्भो दन्तशठो जतुः ।स्याद्गम्भीरोऽपि जम्भीरस्तद्वज्जम्बीर इत्यपि ॥ १२७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जतु क्लीबेऽथ जतुका जतूका जतुकृज्जनी ।जननी रञ्जनी चक्रवर्तिनी पर्पटी च सा ॥ ८२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पुरादीनि नपुंसके विजानीयात् । इदं पुरं नगरम् । मधु क्षौद्रम् । जगद्विश्वम् । अर्च्चिःशब्दः स्त्रियां भवति वा । इयमर्चिः । इदमर्चिर्दीप्तिः । त्वतलौप्रत्ययौ यथासङ्ख्यं नपुंसकस्त्रीविधौ द्रष्टव्यौ । ब्राह्मणस्य भावो ब्राह्मणत्वं ब्राह्मणता । एवमिदं शूद्रत्वं इयं शूद्रता । अहःशब्दः यदा सङ्ख्यादिः तदा पुंल्लिङ्गो भवति । अयमेकाहः द्व्यहः त्र्यहः । सङ्ख्यादेरिति किम् । पुन्याहम्? । प्रत्यहम् ।रुत्वन्ताः पुंसि कशेरुदारुजतुवस्तुमस्तूभिस्त्यक्ताः ।स्युः सग्रन्थिप्रस्था इसुसू ष्य[घ्य]ञन्तानां नपुंसकता ॥ ४४ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
रुशब्दान्तास्तुशब्दान्तास्तु कशेरुदारुजतुवस्तुमस्तुभिस्त्यक्ता रहिताः । सग्रन्थिप्रस्था पुंसि भवेयुरित्यर्थः । यथाऽयं त्सरुः खड्गमुष्टिः । भरुर्भर्त्ता । मरुर्निर्जलो देशः । चरुर्मन्त्रतप्तपाकः । शत्रुः रिपुः । तरुर्वृक्षः । मरुर्मृगः । मेरुः पर्वत इत्यादिः । अयं केतुरुत्पातः । सेतुः बन्धः । हेतुः कारणम् । तन्तुः षट्प्रकृतिः । धातुः श्लेष्मादिः । कशेरुप्रभृतयो नपुंसके भवन्ति । इदं कशेरु भूसम्भवम् । इदं दारु काष्ठम् । जतु लाक्षा । वस्तु वाक्यप्रबन्धहेतुः । मस्तु दधिसम्भवम् । ग्रन्थिप्रस्थौ च पुंसि भवतः । अयं ग्रन्थिः गाण्ठिरिति प्रसिद्धः । प्रस्थः परिमाणम् । इसन्तानामुसन्तानां च घ्यञन्तानां च नपुंसकता स्यात् । इदं सर्पिः घृतम् । हविर्देवान्नम् । बर्हिः पवित्रमित्यादि । इदं वपुः शरीरम् । आयुः जीवितपरिमाणम् । धनुः शस्त्रमित्यादिः । ष्य[घ्य]ञ्ग्रहणेन "वर्णदृढादिभ्यः ष्य[घ्य]ञि"ति गृह्यते । न ब्राह्मणादिभ्यः । सौकुमार्य्यं शौक्ल्यं[क्यं] कार्ष्ण्यं[र्त्स्न्यं] दाक्ष्यमित्यादि ।पुंसि स्त्रियां च पाटलिगोमुष्ट्यशनिबाहुसिन्धुमणयः ।आशीर्धूःपूक्षुत्तृ[तृ]ड्गिरः स्त्रियां मुद्रुषौ च ॥ ४६ ॥
metre not recognised
त्सरुपुंभरुपुंमरुपुंचरुपुंशत्रुपुंतरुपुंमेरुपुंकेतुपुंसेतुपुंहेतुपुंतन्तुपुंधातुपुंकशेरुक्लीदारुक्लीजतुक्लीवस्तुक्लीमस्तुक्लीग्रन्थिपुंप्रस्थपुंसर्पिस्क्लीहविस्क्लीबर्हिस्क्लीवपुस्क्लीआयुस्क्लीधनुस्क्लीसौकुमार्यक्लीशौक्ल्यक्लीकार्ष्ण्यक्लीदाक्ष्यक्लीपाटलिपुंस्त्रीगोपुंस्त्रीमुष्टिपुंस्त्रीअशनिपुंस्त्रीबाहुपुंस्त्रीसिन्धुपुंस्त्रीमणिपुंस्त्रीआशिस्स्त्रीधुर्स्त्रीपुर्स्त्रीक्षुध्स्त्रीतृष्स्त्रीगिर्स्त्रीमुद्स्त्रीरुष्स्त्री
genderक्लीneut.
पल्लवशब्दः पुंसि भवति । अयं पल्लवः । इदं किशलयं प्रवालम् । लाक्षा स्त्रियां स्यात् । इयं लाक्षा जतु । ऋगादयः शब्दाः स्त्रियां भवन्ति । इयमृक् वेदावयवः । रोचना गोपित्त[त]म् । पि[पिं]डका शरायगम्? । कण्डूः खर्जूः । क्षपा रात्रिः ।कललकफपूयकुल्माषकल्ककल्पगेहमखलौहित्याः ।झर्झरपुङ्खचषालाश्च पुंसि कटाहमत्स्यौ च ॥ ५८ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
द्रुमामयो रङ्गमाता क्षतघ्ना कृमिजा जतु ।अलक्तो याव आख्यातः कज्जलं त्वञ्जनं समम् ॥ ३२६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
लाक्षाजतुः खदिरका पलाशी गन्धमादनी ।अलक्तको जतुरसो रोगो निर्भर्त्सनाह्वयः ॥ १९९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderक्लीneut.
दीपकं लोहितञ्चाग्रसौरभं चापि चन्दनम् ।लाक्षा राक्षा जतु क्लीबे जतुकं यावयावकौ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
गृहिणी मघुरासूपधूपनं जतुकं जतु ।त्वक् पत्री त्वक् च तत्पत्री कवरी कर्वरी पृथुः ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
जतु द्रुमामयो यावोऽलक्तो रागश्च दीपकः ।एलवालुकमैलेयं सुगन्धि हरिवालुकम् ॥ १४९४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कस्तूर्यगरुकर्पूराः सुगन्धो यक्षकर्दमः ।यावो द्रुमामयोऽलक्तो लाक्षा रक्ता जतु क्रिमिः ॥ १५३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
जतु as a meaning in nānārtha verses
- शब्दरत्नावली अर्थ्यअर्थ्यो बुधे जतुन्यर्थ्यं न्याय्ये चाप्यभिधेयवत् ॥ अन्त्यो ना मुस्तके नीचे भवेदन्तभवे त्रिषु । अर्घ्यं वाच्यवदर्घ्यार्थेऽप्यर्घयोग्ये नपुंसकम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.3
- शब्दरत्नावली रक्षारूक्षमप्रेम्णि कठिने रक्षा जतुनि रक्षणे । लक्षं व्याजे शरव्ये च लक्षसंख्यान्तरेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.31.13